WR 126/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk E. Zawiłowski. Sędziowie: płk E. Olczak, mjr J. Malinowski (sędzia s. wojsk., deleg. - sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Jaroń.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 1989 r. na rozprawie sprawy skazanego nieprawomocnie Dariusza S. za przestępstwa określone w: 1) art. 303 § 3 k.k. w zw. z art. 250 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, 2) art. 303 § 3 k.k. w zw. z art. 250 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL na karę 1 roku pozbawienia wolności - łącznie na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 9 lutego 1989 r.zaskarżony wyrok uchylił i sprawę oskarżonego przekazał sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) Obrońca w rewizji, podnosząc zarzut wymierzenia oskarżonemu rażąco surowej kary łącznej, wnosił o jej złagodzenie i warunkowe zawieszenie jej wykonania.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca popierał rewizję, natomiast przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnosił o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyrok w niniejszej sprawie, wydany przez sąd I instancji, nie daje sądowi odwoławczemu możliwości dokonania rewizyjnej kontroli. Sytuacja taka powstała wskutek naruszenia przez rozpoznający sprawę sąd art. 333 k.p.k. - przez niezasadne ograniczenie postępowania dowodowego. Już na wstępie bowiem należy wyrazić pogląd, że zawarte w treści art. 333 k.p.k. sformułowanie: "(...) jeżeli wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się do winy nie budzą wątpliwości", warunkujące możliwość ograniczenia postępowania dowodowego, oznacza tylko taką sytuację, gdy wyjaśnienia te pozwalają sądowi I instancji na dokonanie pełnej i kompleksowej oceny sprawy - zarówno w zakresie winy oskarżonego, kwalifikacji prawnej jego czynu, jak i wszystkich tych okoliczności, które mają wpływ na wymiar kary.Składając wyjaśnienia na rozprawie przed sądem I instancji, oskarżony przyznał się do obu zarzucanych mu przestępstw i jako powód takiego postępowania podał konieczność uregulowania spraw z żoną, która podjęła pracę zarobkową, zaczęła zaniedbywać 8-miesięczne dziecko oraz okazała mu niewierność. W wyjaśnieniach tych pojawił się też "sygnał", że w czasie samowolnych oddaleń z jednostki wojskowej oskarżony spożywał alkohol. Sam zaś podał, że w tym czasie mieszkał u kolegi, a dzieckiem nie zajmował się, gdyż miał do niego utrudniony dostęp.Po złożeniu przez oskarżonego takich wyjaśnień sąd I instancji. stwierdził, że: "(...) wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się do popełnienia obu przestępstw nie budzą wątpliwości" i za zgodą stron na podstawie art. 333 k.p.k. ograniczył postępowanie dowodowe do tej relacji oraz co do ujawnienia dokumentów.Następnie w uzasadnieniu wyroku w części dotyczącej ustaleń faktycznych poczynionych przez ten Sąd znalazło się następujące stwierdzenie: "W obu powyższych okresach samowolnego pozostawania poza oddziałem oskarżony niczym pożytecznym nie zajmował się, a czas spędzał w gronie kolegów, nadużywając alkoholu".Ponadto sąd I instancji w swych rozważaniach stwierdził, że "W obu opisanych wyżej przypadkach oskarżony - jako powód swych czynów - podnosi skomplikowaną sytuację rodzinną, niewierność żony i konieczność sprawowania opieki nad córką, jednak okoliczności te nie pozostają w związku z jego przestępczymi czynami, skoro podczas obu okresów samowolnego pozostawania poza oddziałem oskarżony córką nie opiekował się, czas spędzał wśród kolegów, nadużywając alkoholu".Jest zaś rzeczą oczywistą, że w świetle jedynego w zasadzie dowodu przeprowadzonego w ramach ograniczonego przez sąd I instancji postępowania, jakim były wyjaśnienia oskarżonego złożone na rozprawie, nie było podstaw do uznania, iż oskarżony ten niczym pożytecznym nie zajmował się, że czas samowolnych oddaleń z jednostki wojskowej spędzał z kolegami nadużywając alkoholu. Konsekwencją tego jest też bezpodstawność stwierdzenia tego Sądu, który w swych rozważaniach nie znalazł związku między podanymi przez oskarżonego motywami a jego postępowaniem, traktując je, jak należy przypuszczać, jako próbę oskarżonego polepszenia swej pozycji. Tak więc w sprawie tej powstała taka sytuacja, gdzie mimo pozornie oczywistego przyznania się oskarżonego do zarzucanych mu czynów sąd I instancji nie miał możliwości podjęcia decyzji o ograniczeniu postępowania dowodowego, ponieważ nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy mające ważki wpływ na wymiar kary, nie została w sposób prawem przewidziany ani obalona, ani potwierdzona obrona oskarżonego. Decyzja sądu I instancji o ograniczeniu postępowania dowodowego jest - jak się wydaje - również zastanawiająca dlatego, że - jak wynika z protokołu rozprawy głównej - do sądu stawiło się pięciu czy sześciu wezwanych świadków, ich przesłuchanie więc nie nastręczało żadnych trudności, a zebrany w ten sposób materiał dowodowy pozwoliłby na dokonanie prawidłowej oceny postępowania oskarżonego.Konsekwencją takiego uchybienia sądu I instancji jest niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co powoduje, że Sąd Najwyższy nie jest w stanie dokonać rewizyjnej kontroli wyroku, ustosunkować się do zarzutów i wniosków rewizji. Tak więc należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, sąd I instancji powinien w szczególności:a) przesłuchać dokładnie oskarżonego w celu precyzyjnego ustalenia motywów jego postępowania oraz sposobu spędzania czasu w okresie samowolnych oddaleń,b) przeprowadzić postępowanie dowodowe, w ramach którego w drodze przesłuchania świadków powinien ustalić, co w czasie samowolnych oddaleń z jednostki wojskowej robił oskarżony, czy podawane przez niego motywy znajdują oparcie w dowodach sprawy.Przed podjęciem jednak decyzji o wezwaniu na rozprawę świadków powinien ten Sąd rozważyć, czy poza wnioskowanymi w akcie oskarżenia do bezpośredniego przesłuchania świadkami nie należy też w tym samym trybie przesłuchać innych, jak np. Annę C., która, zeznając w dochodzeniu, mówiła o postępowaniu żony oskarżonego o warunkach, w jakim znalazło się jego dziecko.Niezależnie od tego należy też poddać oskarżonego badaniu przez biegłych psychiatrów w celu uzyskania opinii o stanie jego zdrowia psychicznego i w zależności od wyników tego badania należy uzyskać orzeczenie RWKL, określające zdolność oskarżonego do służby wojskowej. Już bowiem na etapie postępowania przygotowawczego pojawiły się sygnały uzasadniające taką decyzję (zeznania ojca oskarżonego), zostały one jednak zbagatelizowane (...).