WR 324/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Steckiewicz. Sędziowie: płk A. Bartel, mjr A. Chwitoc sędzia s. wojsk. - del. do SN (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr J. Żak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 października 1990 r. sprawy nieprawomocnie skazanych:1) Krystiana K. za przestępstwa określone w:a) art. 327 § 1 k.k. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,b) art. 252 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności ic) art. 215 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, 500 tys. zł grzywny i karę dodatkową degradacji oraz łącznie - na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 4 lata;2) Piotra R. za przestępstwa określone w:a) art. 327 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności ib) art. 208 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 100 tys. zł grzywny oraz łącznie - na karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności;3) Roberta C. za przestępstwa określone w :a) art. 327 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności ib) art. 208 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 100 tys. zł grzywny oraz łącznie - na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;4) Janusza M. za przestępstwa określone w:a) art. 327 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności ib) art. 208 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 100 tys. zł grzywny - z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych i oskarżonego Krystiana K. od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 3 sierpnia 1990 r.:1) uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania oskarżonego Janusza M. oraz oskarżonych Krystiana K., Piotra R. i Roberta C. za przestępstwo określone w art. 327 § 1 k.k. i postępowanie karne o ten czyn w stosunku do wymienionych wyżej oskarżonych umorzył - na podstawie art. 361 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 pkt 4 k.p.k. - wobec braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej;2) w związku z tą zmianą uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych Janusza M., Piotra R., Roberta C. i Krystiana K. w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej;3) na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu Krystianowi K. karę łączną za przestępstwa określone w art. 252 § 1 i art. 215 § 1 k.k. w wymiarze 1 roku pozbawienia wolności i wykonanie jej zawiesił warunkowo - na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 1 k.k. - na okres próby wynoszący 4 lata;4) uwzględniając rewizję obrońców, zaskarżony wyrok zmienił w stosunku do oskarżonych Piotra R., Janusza M. i Roberta C. przez warunkowe zawieszenie - na okres próby wynoszący 2 lata - kar pozbawienia wolności wymierzonych tym oskarżonym za przestępstwo określone w art. 208 k.k. - a to na podstawie art. 73 § 1 i 2 i art. 74 § 1 k.k.;5) na podstawie art. 83 § 3 k.k. na poczet wymierzonej grzywny zaliczył oskarżonym okres tymczasowego aresztowania; Piotrowi R. od dnia 4 kwietnia 1990 r. do dnia 12 lipca 1990 r., Januszowi M. od dnia 6 kwietnia 1990 r. do dnia 14 lipca 1990 r. i Robertowi C. od dnia 6 kwietnia 1990 r. do dnia 14 lipca 1990 r., przyjmując jeden dzień tymczasowego aresztowania za równoważny grzywnie w wysokości 1.000 zł - uznając tym samym karę grzywny za wykonaną w całości; natomiast pozostałe okresy tymczasowego aresztowania zaliczył wymienionym wyżej oskarżonym na poczet wymierzonych im kar pozbawienia wolności - a to na podstawie art. 83 § 1 k.k.;6) uwzględniając rewizję oskarżonego Krystiana K. zaskarżony wyrok zmienił przez uchylenie orzeczenia o degradacji i wymierzenie zamiast tej kary - na podstawie art. 297 § 2 k.k. - temu oskarżonemu kary dodatkowej obniżenia stopnia wojskowego za przestępstwo określone w art. 215 § 1 k.k.;7) zaskarżony wyrok zmienił z urzędu w części dotyczącej orzeczenia o kosztach przez zasądzenie od oskarżonego Krystiana K. 1/5 części kosztów postępowania oraz opłaty na rzecz Skarbu Państwa w wysokości 103.600 zł (...);8) w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżony został rewizjami obrońców i oskarżonego Krystiana K.Obrońca oskarżonego Janusza M. zarzucił w rewizji obrazę przepisów prawa procesowego (art. 11 pkt 4 k.p.k.), podnosząc, że dowódca jednostki wojskowej nie złożył wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 327 § 1 k.k., prokurator zaś nie objął czynu tego ściganiem z urzędu, i wniósł o umorzenie postępowania w tej części, a ponadto zarzucając wymierzenie oskarżonemu rażąco surowej kary pozbawienia wolności za przestępstwo przewidziane w art. 208 k.k. wniósł o warunkowe zawieszenie jej wykonania.Obrońca oskarżonego Roberta C. zarzucił w rewizji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że oskarżony w krytycznym czasie znajdował się w stanie nietrzeźwości, i wniósł o jego uniewinnienie od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 327 § 1 k.k., a ponadto, zarzucając wymierzenie oskarżonemu Robertowi C. rażąco surowej kary pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 208 k.k., wniósł o warunkowe zawieszenie jej wykonania.Obrońca oskarżonego Piotra R. zarzucił w rewizji wymierzenie oskarżonemu rażąco surowej kary łącznej pozbawienia wolności i wniósł o warunkowe zawieszenie jej wykonania.Wreszcie oskarżony Krystian K. zarzucił w swojej rewizji wymierzenie rażąco surowej kary dodatkowej i wniósł o wymierzenie, zamiast orzeczonej degradacji, kary dodatkowej obniżenia stopnia wojskowego.Na rozprawie rewizyjnej obrońcy wnosili o uwzględnienie rewizji, przedstawiciel zaś Naczelnej Prokuratury Wojskowej domagał się ich nieuwzględnienia i utrzymania zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wszystkie rewizje (z wyjątkiem rewizji obrońcy oskarżonego Roberta C. w części dotyczącej uniewinnienia od przestępstwa określonego w art. 327 § 1 k.k.) są zasadne.I. Z faktu ustawowego zróżnicowania przestępstw, które są ścigane z urzędu albo na wniosek osoby uprawnionej do jego złożenia, w oczywisty sposób wynikają określone konsekwencje proceduralne; upoważnienie zaś prokuratora wojskowego do ścigania z urzędu sprawców przestępstw wojskowych określonych w art. 576 § 1 k.p.k. nakłada na niego obowiązek przestrzegania szczególnego trybu wszczęcia postępowania przygotowawczego o te przestępstwa, skoro decyzja co do tego uzależniona została przez ustawodawcę od zaistnienia szczególnych okoliczności, w tym wypadku związanych z zasadami dyscypliny wojskowej. Można przeto wyrazić pogląd, że w sytuacji, gdy postępowanie karne wszczęto o czyn ścigany z urzędu, w toku zaś czynności śledczych okazało się, iż należy podejrzanemu przedstawić również zarzut popełnienia przezeń przestępstwa ściganego jednak na wniosek dowódcy jednostki wojskowej, to w braku takiego wniosku prokurator powinien wydać odrębne postanowienie o wszczęciu postępowania o ten czyn w trybie art. 576 § 1 k.p.k. i w uzasadnieniu tego postanowienia wskazać, dlaczego uważa, że względy dyscypliny wojskowej wymagają ścigania sprawcy także i o ten czyn.Nie oznacza to jednak, że brak takiego postanowienia uniemożliwia prowadzenie postępowania, jeżeli tylko prokurator, przedstawiając podejrzanemu zarzut popełnienia przestępstwa ściganego na wniosek dowódcy jednostki, powołał się na art. 576 § 1 k.p.k. W ten bowiem sposób prowadzący postępowanie prokurator również wyraża wolę wszczęcia postępowania o przestępstwa wymienione w cytowanym przepisie. Decyzja ta nie podlega kontroli sądowej, co w konsekwencji oznacza, że wyrażenie woli o ściganie wyłącznie przez powołanie się na art. 576 § 1 k.p.k. nie może być traktowane jako ujemna przesłanka procesowa. Na fakt ten Sąd Najwyższy zwracał już uwagę (por. OSNKW 1983, z. 10-11, poz. 92 i 1982, z. 12, poz. 95).Jeżeli prokurator wojskowy nie wydał na podstawie art. 576 § 1 k.p.k. odrębnego postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie o przestępstwo ścigane na wniosek dowódcy jednostki, a przedstawiając podejrzanemu zarzut popełnienia tego rodzaju przestępstwa nie powołał się wyraźnie na art. 576 § 1 k.p.k., jak również nie uczynił tego w akcie oskarżenia, to sam fakt wniesienia aktu oskarżenia w sprawie o takie przestępstwo nie pozwala uznać, że prokurator wojskowy wszczął postępowanie karne o takie przestępstwo na podstawie art. 576 § 1 k.p.k., kierując się względami dyscypliny wojskowej.Oznacza to, że w przedstawionej sytuacji zachodzi ujemna przesłanka procesowa, skutkująca umorzenie postępowania karnego.Słusznie zatem obrońca oskarżonego Janusza M. domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej skazania tego oskarżonego za przestępstwo określone w art. 327 § 1 k.k. i umorzenia w tej części postępowania, skoro z braku wniosku dowódcy jednostki o ściganie prokurator nie dopełnił wskazanych wyżej wymagań proceduralnych w żadnej fazie postępowania przygotowawczego, jak też w czasie rozprawy nie powołał się na art. 576 § 1 k.p.k. Zauważyć przy tym trzeba, że ten brak ze strony prokuratora, nie dostrzeżony przez sąd pierwszej instancji, dotyczy nie tylko oskarżonego Janusza M., ale również i oskarżonych Piotra R., Roberta C. i Krystiana K., gdyż w wypadku tych osób brak w aktach sprawy pozytywnej decyzji prowadzącego postępowania prokuratora o skorzystaniu z uprawnień przewidzianych w art. 576 § 1 k.p.k. Mając zatem na uwadze przedstawione zapatrywanie, należało, uwzględniając rewizję obrońcy i z urzędu, uchylić wyrok sądu pierwszej instancji w części dotyczącej skazania oskarżonych Janusza M., Piotra R., Roberta C. i Krystiana K. za przestępstwo określone w art. 327 § 1 k.k. i postępowanie o czyn ten umorzyć z powodu braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej (art. 11 pkt 4 k.p.k.) (...).