V KS 11/23

V KS 11/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk (przewodniczący) SSN Dariusz Kala (sprawozdawca) SSN Igor Zgoliński Protokolant Małgorzata Czartoryska w sprawie M. K. oskarżonej o czyn z art. 284 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 czerwca 2023 r., skargi obrońcy na wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt V Ka 1879/22, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt II K 429/21 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania; 2. zwraca oskarżonej opłatę od skargi w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt ) zł. UZASADNIENIE V KS 11/23 2 M. K. została oskarżona o to, że w nieustalonym okresie, nie później niż 16 kwietnia 2019 r. w O., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonała przywłaszczenia domku z tarasem oraz balustradą, dwoma sztukami schodków metalowych i zadaszeniem o wartości 6.000 zł wraz z wyposażeniem w postaci skrzyni narzędziowej z narzędziami o wartości 500 zł, lodówki o wartości 250 zł, kuchenki gazowej o wartości 100 zł, czajnika bezprzewodowego o wartości 50 zł, zlewozmywaka o wartości 50 zł, szafki i szafy dwudrzwiowej z pawlaczem o wartości 50 zł, wyposażenia kuchennego, tj. garnków, patelni, filiżanek, kieliszków, talerzy, sztućców, szklanek i kufli o wartości 1000 zł, płyt chodnikowych o wartości 50 zł, siatki ogrodzeniowej i słupków o wartości 100 zł, meblościanki o wartości 50 zł, szafki pod telewizor o wartości 30 zł, rogówki o wartości 300 zł, łóżka polowego o wartości 100 zł, dwóch stolików o wartości 100 zł, trzech kołder o wartości 100 zł, czterech koców o wartości 120 zł, pięciu poduszek o wartości 125 zł, leżaka plażowego o wartości 40 zł, namiotu ogrodowego o wartości 150 zł, namiotu turystycznego o wartości 300 zł, dwóch śpiworów o wartości 160 zł, sześciu krzeseł ogrodowych z poduszkami o wartości 200 zł, stołu ogrodowego o wartości 50 zł, hamaka o wartości 100 zł, prysznica ogrodowego o wartości 20 zł, fotela wędkarskiego składanego o wartości 50 zł, żelazka o wartości 50 zł, anteny siatkowej o wartości 100 zł, grilla ogrodowego o wartości 100 zł, prodiża o wartości 80 zł, ubrań, ręczników i butów o wartości 200 zł, czym spowodowała stratę w wysokości 10.675 zł na szkodę S. P., a ponadto dokonała przywłaszczenia domku letniskowego o wartości 30.000 zł wraz z wyposażeniem w postaci mebli kuchennych o wartości 300 zł, kuchenki gazowej o wartości 150 zł, dwóch butli gazowych, garnków, patelni, akcesoriów kuchennych, sztućców, talerzy, kubków, szklanek o wartości 350 zł, zegara ściennego o wartości 40 zł, trzech obrazów o wartości 150 zł, koców i pościeli o wartości 150 zł, dwóch kołder o wartości 70 zł, dwóch łóżek o wartości 250 zł, dwóch rozkładanych foteli o wartości 100 zł, dwóch stołów o wartości 150 zł, czterech krzeseł o wartości 120 zł, trzech lamp o wartości 100 zł, szafy oraz szafek na ubrania o wartości 100 zł, telewizora 21 cali G. o wartości 200 zł, telewizora 14 cali E. o wartości 200 zł, dekodera, anteny oraz anteny siatkowej o wartości 180 zł, magnetofonu z radiem G. o wartości 30 zł, obuwia sportowego letniego, klapków i sandałów o wartości 100 zł, narzędzi ogrodowych i narzędzi w postaci młotków, V KS 11/23 3 siekierek oraz zestawu śrubokrętów o wartości 100 zł, dwóch materaców dwuosobowych o wartości 350 zł, materacy na wodę i zabawek o wartości 100 zł, dwóch hamaków o wartości 80 zł, lodówki o wartości 150 zł, pawilonu ogrodowego o wartości 200 zł, dwóch grilli o wartości 150 zł, dwóch parasoli ogrodowych o wartości 60 zł, kompletu mebli ogrodowych o wartości 200 zł, dwóch latarek o wartości 50 zł, dwóch luster o wartości 50 zł, odkurzacza o wartości 30 zł, łóżka polowego o wartości 150 zł, dwóch leżaków o wartości 65 zł, dwóch przedłużaczy o wartości 60 zł, słoika z pieniędzmi na prąd o wartości 50 zł, stolika nocnego o wartości 50 zł, zeszytu z dowodem wpłaty za dzierżawę i za prąd, czym spowodowano stratę w wysokości 34.715 zł na szkodę L. K., a ponadto dokonała przywłaszczenia barakowozu o wartości 150 zł, dwóch krzeseł drewnianych o wartości 100 zł, butli gazowej o wartości 50 zł, sprzętu wędkarskiego o wartości 1000 zł, szafki kuchennej o wartości 500 zł, frytkownicy o wartości 150 zł, sztućców o wartości 50 zł i zastawy stołowej o wartości 50 zł, zestawu garnków o wartości 50 zł, czym spowodowano stratę w wysokości 8.550 zł na szkodę D. W., tj. o czyn z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt II K 429/21, Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim uniewinnił oskarżoną od popełniania zarzuconego jej aktem oskarżenia czynu i orzekł o kosztach procesu. Od powyższego wyroku apelacje wywiedli prokurator i pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych. Prokurator zaskarżył to orzeczenie w całości, podnosząc zarzuty obrazy przepisów prawa procesowego, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. i art. 399 k.p.k. W konkluzji skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych zaskarżył wyrok w całości. Podniósł zarzut, mogącego mieć wpływ na treść wyroku, błędu w ustaleniach faktycznych i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt V Ka 1879/22, Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Starogardzie Gdańskim do ponownego rozpoznania. V KS 11/23 4 Od powyższego wyroku skargę wywiódł obrońca oskarżonej, który zaskarżył to orzeczenie w całości, zarzucając mu rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku w postaci art. 437 § 2 k.p.k., poprzez uznanie, iż zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego w całości na nowo i tym samym uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z 19.11.2021 r. (sygn. akt II K 429/21), podczas gdy z treści uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 25.11.2022 r. (V Ka 1879/22) wprost wynika, iż zachodzi jedynie konieczność przeprowadzenia kilku czynności procesowych (przesłuchanie M. K., ponowienie starań o przesłuchanie E. K., ustalenie wartości mienia, sporządzenie przekonującego uzasadnienia wyroku Sądu I instancji), które to mogłyby zostać przeprowadzone na etapie postępowania odwoławczego, a uzasadnienie wyroku sądu I instancji uzupełnione w trybie art. 449a § 1 k.p.k., co skutkowało co najmniej przedwczesnym uchyleniem wyroku Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z 19 listopada 2021 r. (sygn. akt II K 429/21) oraz bezzasadnym uznaniem, iż zachodziła potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w granicach zakreślonych wywiedzionymi apelacjami. W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o pozostawienie jej bez rozpoznania, „ewentualnie o oddalenie skargi (jako oczywiście bezzasadnej)”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna i musiała skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, art. 454 lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, potrzebę wydania orzeczenia o charakterze kasatoryjnym organ odwoławczy wiązał z koniecznością przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości. V KS 11/23 5 Pisemne motywy zaskarżonego wyroku wskazują, że swoje przekonanie, iż w przedmiotowej sprawie zaktualizowała się ww. podstawa wydania wyroku kasatoryjnego, Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniu, że niezbędna jest ponowna ocena całokształtu materiału dowodowego. Ocena dokonana przez sąd pierwszej instancji, zdaniem organu ad quem, miała być bowiem wybiórcza i nie uwzględniać wszystkich okoliczności wynikających z dowodów przeprowadzonych w sprawie. W zaleceniach dla sądu badającego sprawę w postępowaniu ponownym, Sąd Okręgowy wskazał natomiast, że sąd meriti powinien ustalić rzeczywistą rolę oskarżonej w zdarzeniu, wyjaśnić etiologię decyzji o usunięciu domków letniskowych, ustalić wartość usuniętego mienia pokrzywdzonych oraz rolę dzieci pokrzywdzonej w „dewaluacji domków letniskowych”. W tym celu sąd pierwszej instancji, zgodnie ze wskazaniami organu ad quem, powinien „ponownie przesłuchać oskarżoną z uwzględnieniem jej wyjaśnień złożonych w postępowaniu przygotowawczym” oraz podjąć starania w celu przeprowadzenia dowodu z zeznań dzieci oskarżonej, a w szczególności E. K. Wyeksponowane przez sąd odwoławczy powody uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie uzasadniały jednak wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia, w oparciu o żadną (w tym przyjętą przez sąd odwoławczy) z przesłanek wydania wyroku kasatoryjnego (art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.). Zgodnie bowiem z utrwalonym w judykaturze poglądem (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19) uchybienia natury „dowodowej” uzasadniają potrzebę ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości zasadniczo tylko wtedy, gdy: - w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji wszystkie dowody zostały nieprawidłowo przeprowadzone, - sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu, - nieprawidłowe przeprowadzenie większości dowodów przez sąd pierwszej instancji wywołało niemożność poddania ocenie tych prawidłowo przeprowadzonych i w konsekwencji spowodowało, że postępowanie dowodowe zrealizowane przez sąd meriti okazało się całkowicie nieprzydatne dla wydania rozstrzygnięcia o przedmiocie procesu. V KS 11/23 6 Organ odwoławczy nie wykazał, by wystąpiła którakolwiek ze wskazanych wyżej przesłanek, a wyeksponowana przezeń potrzeba ponownej oceny dowodów nie mieści się w kręgu podstaw wydania przez sąd odwoławczy wyroku kasatoryjnego (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19 i powołane tam poglądy doktryny). Wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia nie uzasadniała również, przywołana przez Sąd Okręgowy konieczność podjęcia starań w celu przesłuchania dzieci oskarżonej. To bowiem sąd odwoławczy, dostrzegając potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego w powyższym zakresie, powinien dokonać wymienionych czynności, podobnie jak i wyjaśnić okoliczności, których nie wyjaśnił sąd pierwszej instancji, a które w ocenie organu ad quem wymagają jeszcze wyjaśnienia. Mając na uwadze wyeksponowaną przez sąd odwoławczy podstawę wydania wyroku kasatoryjnego, jedynie na marginesie należy zauważyć, że również na podstawę z art. 454 § 1 k.p.k., w sytuacji stwierdzenia błędów w postępowaniu dowodowym, organ ad quem może powołać się dopiero wtedy, gdy po usunięciu tych uchybień uzna, że zachodzą przesłanki do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2022 r., IV KS 11/22). Kierując się powyższą argumentacją Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną i stosownie do treści art. 539e § 2 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym badaniu sprawy organ ad quem, kierując się wskazaniami Sądu Najwyższego, dokona pełnej i rzetelnej kontroli zarzutów podniesionych w apelacjach oskarżyciela publicznego i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych, przeprowadzając – w razie zaktualizowania się takiej konieczności – uzupełniające postępowanie dowodowe. Następnie wyda orzeczenie, które - jeśli zaistnieje taka potrzeba - uzasadni w sposób spełniający wszelkie wymogi proceduralne. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku. (M.K.) [ał] V KS 11/23 7