III PZP 54/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca).Sędziowie SN: A. Grymaszewski, K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Elżbiety W. przeciwko Przedsiębiorstwu Transportowo-Spedycyjnemu Budownictwa Węglowego (...) w R. o premię po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 12 listopada 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sprawie z powództwa pracownika zakończonej wyrokiem Sądu Rejonowego - Sądu Pracy zakład pracy składający rewizję obowiązany jest do uiszczenia wpisu?"podjął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wynikło w związku z wejściem w życie w dniu 1 lipca 1985 r. ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1985 r. Nr 20, poz. 85) oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1985 r. Nr 20, poz. 86).Obowiązujący bowiem od tego czasu stan prawny w zakresie opłat sądowych w sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy nie budził wątpliwości. Był on określony w szczególności w przepisach art. 24 k.p. oraz w art. 39 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1974 r. Nr 39, poz. 231 z późn. zm.). Zgodnie z art. 247 k.p. postępowanie w sprawach ze stosunku pracy wolne było od opłat. Przepis ten zamieszczony był w dziale dwunastym kodeksu pracy zatytułowanym "Rozpatrywanie sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy", co przesądzało o tym, że przewidziane w art. 247 k.p. zwolnienie od opłat dotyczyło tylko tych spraw, w których podmiotem dochodzącym roszczeń ze stosunku pracy był pracownik. Postępowanie w sprawach o roszczenia zakładu pracy ze stosunku pracy nie było zwolnione od opłat. Zwolnieniem od opłat w sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy objęte było postępowanie przed wszystkimi organami rozpatrującymi powyższe sprawy, a więc zarówno zakładowymi i terenowymi komisjami rozjemczymi, terenowymi komisjami odwoławczymi do spraw pracy, jak i okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych oraz Sądem Najwyższym. W odniesieniu do postępowania przed wymienionymi sądami zwolnienie od opłat sądowych (czyli, jak to wynika z art. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach w sprawach cywilnych - Dz. U. z 1967 r. Nr 24, poz. 110 z późn. zm., od wpisu i od opłaty kancelaryjnej) potwierdzone zostało w art. 39 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Zwolnienie od opłat przewidziane w przytoczonych przepisach miało charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy, dotyczyło bowiem postępowania w sprawie a nie pracownika dachodzącego roszczeń ze stosunku pracy. Toteż zarówno w judykaturze sądowej, jak i w doktrynie, nie budziło wątpliwości, że następstwem tego rodzaju zwolnienia jest objęcie nim nie tylko pracowników dochodzących tych roszczeń, lecz także pozwanych zakładów pracy. Zakład pracy, zatem był zwolniony od ponoszenia wpisu od składanego środka odwoławczego, natomiast w razie wygrania przez pracownika sporu nie miał do pozwanego zakładu pracy zastosowania art. 11 ust. 1 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych o obciążeniu przeciwnika nie uiszczonymi przez pracownika opłatami sądowymi. Przepis ten bowiem jak wynika z jego treści, odnosi się do spraw, w których zwolnienie od kosztów ma charakter podmiotowy.Ten przejrzysty stan prawny został skomplikowany wskutek zmian wprowadzonych powołanymi na wstępie ustawami. Mianowicie według art. 263 § 1 k.p. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, postępowanie w sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy jest wolne od opłat sądowych. Treść przepisu wskazuje na przedmiotowy charakter zwolnienia i nie różni się od dotychczasowej regulacji prawnej. Jednakże wprowadzony równocześnie, ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, art. 463 § 1 k.p.c. stanowi, że pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy nie ma obowiązku uiszczenia opłat sądowych, zawiera zatem zwolnienie podmiotowe od opłat tylko pracownika. Jak już wyjaśniono przy przedstawieniu dotychczasowego stanu prawnego, różni się ono w istotny sposób od zwolnienia przedmiotowego, nie obejmuje bowiem zwolnieniem od opłat pozwanego zakładu pracy i nie wyłącza rozliczenia nie uiszczonych opłat w trybie art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Między art. 263 k.p. a art. 463 § 1 k.p.c. zachodzi zatem sprzeczność. Jest ona częściowa. Dotyczy tylko spraw o roszczenie pracowników ze stosunku pracy, które stanowią przeważający, ale nie jedyny rodzaj spraw objętych przepisem art. 463 § 1 k.p.c. dotyczącym spraw o roszczenia pracowników "z zakresu prawa pracy". Sprawy z tego zakresu obejmują bowiem w świetle art. 476 § 1 k.p.c. (w nowym brzmieniu) nie tylko sprawy o roszczenia pracowników ze stosunku pracy, lecz także sprawy o roszczenia związane ze stosunkiem pracy, sprawy o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy, oraz sprawy o odszkodowanie dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.Jak z powyższego wynika, art. 263 § 1 k.p. dotyczy węższej materii niż art. 463 § 1 k.p.c., co pozwala uważać ten pierwszy przepis za szczególny w porównaniu do drugiego. Przepis zaś szczególny stosuje się zamiast przepisu ogólnego. Zatem w sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy ma zastosowanie art. 263 § 1 k.p., który daje stronom dalej idące uprawnienia niż art. 463 § 1 k.p.c., mianowicie w postaci zwolnienia pozwanego zakładu pracy od ponoszenia opłat sądowych (m.in. wpisu od rewizji) oraz zwolnienie obu stron od rozliczenia nie uiszczonych opłat sądowych w trybie art. 11 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych.Natomiast w pozostałych sprawach o roszczenia pracowników z zakresu prawa pracy opłaty sądowe reguluje wyłącznie art. 463 § 1 k.p.c., zawierający podmiotowe zwolnienie od opłat tylko pracownika, w związku z czym pozwany zakład pracy ponosi obciążające go w toku postępowania opłaty sądowe, nie uiszczone zaś przez powoda opłaty sądowe podlegają rozliczeniu w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji na ogólnych zasadach określonych w art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.