III PZP 43/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, A. Filcek, W. Myga (autor uzasadnienia), S. Perestaj, F. Rusek, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy członkowie ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów) oraz pracownicy uczestniczący w pracach komisji wyborczej do rady pracowniczej zachowują prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy z powodu pełnienia zadań na rzecz samorządu załogi?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Członkowie ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów) oraz pracownicy uczestniczący w pracach komisji wyborczej do rady pracowniczej, zachowują prawo do wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy z powodu wykonywania ustawowych zadań samorządu załogi, jeśli wykonywanie tych zadań w godzinach pracy jest konieczne i następuje w porozumieniu z kierownikiem zakładu pracy.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 31 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm. - zwanej dalej "ustawą o p.p.") stanowi, że organami przedsiębiorstwa państwowego są: ogólne zebranie pracowników (delegatów), rada pracownicza i dyrektor przedsiębiorstwa. Organom przedsiębiorstwa przypisano odmienne i nie pokrywające się kompetencje (art. 32 i 33 ust. 1 ustawy o p.p.), których suma umożliwia samodzielne i samorządne kierowanie przedsiębiorstwem państwowym. Prawidłowe kierowanie przedsiębiorstwem państwowym zapewnia realizacja uprawnień ustawowych organów przedsiębiorstwa.Organy samorządu pracowniczego - ogólne zebranie, rada pracownicza - są organami kolegialnymi (art. 7 i 13 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123 - zwanej dalej "ustawą o s.z.p.p."), w skład których wchodzą pracownicy danego przedsiębiorstwa. Udział w pracach organów samorządu załogi lub komisjach powołanych i działających na ich zlecenie należy do obowiązków pracowniczych, gdyż jest to praca ściśle związana z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, świadczona w interesie i na rzecz tego przedsiębiorstwa.Działalność w organach samorządu pracowniczego nie jest wprost realizacją obowiązku świadczenia umówionej pracy (art. 29 § 1 k.p.). Jednakże w procesie realizacji umowy o pracę, która ma między innymi charakter pracy podporządkowanej (art. 12 i 100 § 1 k.p.), pracownik obowiązany jest do świadczenia pracy nie tylko umówionej, ale także innej pracy, zleconej przez przełożonego. Wynagrodzenie za pracę, określone w art. 80 k.p., przysługuje pracownikowi zarówno w przypadku wykonania pracy określonej umową o pracę, jak i pracy wykonanej na rzecz i w interesie zakładu pracy.Działalność w organach samorządu pracowniczego lub na zlecenie tych organów, jeżeli odbywa się w czasie pracy, stanowi świadczenie innej pracy na rzecz i w interesie zakładu pracy, za którą pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia określonego w art. 80 k.p. Zlecenie pracy przez organa samorządu pracowniczego należy utożsamiać z pracą na rzecz i w interesie zakładu pracy, gdyż organa samorządu pracowniczego, będące organami przedsiębiorstwa równorzędnymi w stosunku do dyrektora w zakresie swego statutowego działania, uprawnione do zlecenia pracownikom przedsiębiorstwa wykonania czynności zmierzających do realizacji ustawowych uprawnień tych organów.Stwierdzenie w art. 3 ustawy o s.z.p.p., że działalność w radzie pracowniczej ma charakter społeczny, ma tylko to znaczenie, że tego rodzaju działalność nie jest wykonywaniem pracy określonej umową o pracę i za tę działalność nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, chociażby działalność ta wykraczała poza czas pracy. Określenie w powołanym przepisie, że działalność w radzie pracowniczej ma charakter społeczny nie świadczy o tym, że za czas takiej działalności - na rzecz i w interesie przedsiębiorstwa - w czasie pracy wynagrodzenie nie przysługuje, a co potwierdza art. 5 ustawy o s.z.p.p., stanowiący wprost, że "członek rady pracowniczej zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy z powodu pełnienia swoich zadań w godzinach pracy".Za powyższym poglądem przemawia postanowienie § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 299 ze zm.). Przepis ten, potwierdzając kodeksową zasadę pełnego wykorzystania czasu pracy na pracę zawodową, stanowi, że załatwianie spraw społecznych, osobistych i innych nie związanych z pracą zawodową (a także odbywanie zebrań i narad o charakterze społecznym) może mieć miejsce tylko poza godzinami pracy, a jeżeli zachodzi konieczność załatwiania takich spraw w czasie pracy, to w przypadkach określonych rozporządzeniem. Dalsze przepisy tego rozporządzenia nie zaliczają do "spraw społecznych" pracy wykonywanej na rzecz i w interesie zakładu pracy, nie należącej do obowiązków pracownika zakreślonych umową o pracę.Działalność organów samorządu pracowniczego nie ma charakteru społecznego, jest realizacją statutowych uprawnień (obowiązków) organu przedsiębiorstwa państwowego. Działalność pracowników w organach samorządu pracowniczego i powołanych przez nie komisjach ma charakter społeczny, nie jest jednak załatwianiem spraw społecznych, bowiem - jak wyżej wskazano - jest to praca na rzecz i w interesie przedsiębiorstwa w ramach ustawowych uprawnień organu przedsiębiorstwa.Zapewnienie sprawności działania organów samorządu pracowniczego, będących organami przedsiębiorstwa, co ma istotny wpływ na realizację reformy gospodarczej, nakazuje przyjęty w uchwale kierunek odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.W ramach wspomnianej równorzędności organów przedsiębiorstwa państwowego dyrektor przedsiębiorstwa jest uprawniony i zobowiązany do bieżącego zarządzania przedsiębiorstwem (art. 33 ust. 1 ustawy o p.p.), dbałości o dyscyplinę i porządek w zakładzie pracy będących elementem realizacji zadań produkcyjnych przedsiębiorstwa.Działalność w organach samorządu pracowniczego, w której uczestniczą pracownicy, jeżeli jest prowadzona w czasie pracy, dezorganizuje funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego, co może negatywnie rzutować na wykonanie zadań produkcyjnych i w konsekwencji na wysokość wynagrodzeń wszystkich pracowników. W interesie zakładu pracy i całej załogi jest, aby działalność w organach samorządu pracowniczego była prowadzona po godzinach pracy. Oczywiście nie zawsze będzie to możliwe, skoro do zadań organów samorządu należy m.in. uchwalanie wieloletnich planów przedsiębiorstwa, planów rocznych, zatwierdzanie bilansu (art. 10 i 24 ustawy o s.z.p.p.). Jeżeli prowadzenie takiej działalności w czasie pracy będzie konieczne, może to nastąpić po uprzednim porozumieniu z dyrektorem przedsiębiorstwa. Dyrektor może odmówić wyrażenia zgody, gdy zaproponowany termin koliduje z zadaniami przedsiębiorstwa, a powinien odmówić, gdy działalność organów samorządu pracowniczego wykracza poza ich ustawowe uprawnienia. Porozumienie z kierownikiem zakładu pracy w przedmiocie podjęcia działalności organów samorządu pracowniczego w czasie pracy nie jest obwarowane szczególną formą. Zostaje ono osiągnięte także wtedy, gdy dyrektor przedsiębiorstwa powiadomiony o terminie zebrania nie wniesie zastrzeżeń.