III PZP 49/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: J. Bała, B. Błachowska, E. Brzeziński, A. Filcek (sprawozdawca), W. Myga, S. Perestaj, M. Sadowski, Z. Stypułkowska, S. Szymańska, G. Szymańska, J. Wasilewski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL W. Śliwy, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, zgłoszonego na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez pełny skład Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy podejmowanie działalności w ramach organów samorządu załogi w godzinach pracy, a w szczególności zwołanie posiedzenia rady pracowniczej wymaga uprzedniego porozumienia z dyrektorem przedsiębiorstwa?"podjął następującą uchwałę:Przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.) oraz ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) nie nakładają na organy samorządu załogi prawnego obowiązku uprzedniego porozumienia się z dyrektorem przedsiębiorstwa co do podejmowania w godzinach pracy działalności w ramach uprawnień organów samorządu, w tym zwołania posiedzenia rady pracowniczej.Uzasadnienie faktyczneMinister Sprawiedliwości w uzasadnieniu swego wniosku o udzielenie odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne trafnie kwestionuje zgodność z prawem stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 lutego 1986 r. III PZP 43/85 (OSNCP 1986, z. 9, poz. 133), według którego wykonywanie w godzinach pracy przez pracowników przedsiębiorstw państwowych zadań należących do organów samorządu załogi tych przedsiębiorstw wymaga uzgodnienia z dyrektorami przedsiębiorstw. Stanowisko to wyrażone zostało w końcowym zastrzeżeniu sentencji wymienionej uchwały mającej następujące brzmienie: "Członkowie ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów) oraz pracownicy uczestniczący w pracach komisji wyborczej do rady pracowniczej zachowują prawo do wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy z powodu wykonywania ustawowych zadań samorządu załogi, jeśli wykonywanie tych zadań w godzinach pracy jest konieczne i następuje w porozumieniu z kierownikiem zakładu pracy", oraz w następującym fragmencie uzasadnienia uchwały: "Działalność w organach samorządu pracowniczego, w której uczestniczą pracownicy, jeżeli jest prowadzona w czasie pracy, dezorganizuje funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego, co może negatywnie rzutować na wykonanie zadań produkcyjnych i w konsekwencji na wysokość wynagrodzeń wszystkich pracowników. W interesie zakładu pracy i całej załogi jest, aby działalność w organach samorządu pracowniczego była prowadzona po godzinach pracy. Oczywiście nie zawsze będzie to możliwe, skoro do zadań organów samorządu należy m.in. uchwalenie wieloletnich planów przedsiębiorstwa, planów rocznych, zatwierdzanie bilansu (art. 10 i 24 ustawy o s.z.p.p.). Jeżeli prowadzenie takiej działalności w czasie pracy będzie konieczne, może to nastąpić po uprzednim porozumieniu z dyrektorem przedsiębiorstwa. Dyrektor może odmówić wyrażenia zgody, gdy zaproponowany termin koliduje z zadaniami przedsiębiorstwa, a powinien odmówić, gdy działalność organów samorządu pracowniczego wykracza poza ich ustawowe uprawnienia. Porozumienie z kierownikiem zakładu pracy w przedmiocie podjęcia działalności organów samorządu pracowniczego w czasie pracy nie jest obwarowane szczególną formą. Zostaje ono osiągnięte także wtedy, gdy dyrektor przedsiębiorstwa powiadomiony o terminie zebrania nie wniesie zastrzeżeń.Sąd Najwyższy w powyższej uchwale nie wskazał przepisu prawnego stanowiącego, że wykonywanie przez pracowników w godzinach pracy zadań wynikających z ich działalności w organach samorządu załogi przedsiębiorstwa wymaga porozumienia z dyrektorem przedsiębiorstwa, a tym bardziej jego zgody. Takiego wymagania nie zawierają obowiązujące przepisy, a zwłaszcza przepisy ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą o s.z.p.p.", oraz ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o p.p." Nie można go także wyprowadzić pośrednio z art. 37 ust. 1 (wg dawnej numeracji art. 33 ust. 1) ustawy o p.p. czy § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie regulaminów pracy oraz zasad usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 299 ze zm.). Wynikające bowiem z art. 37 ust. 1 ustawy o p.p. prawo i obowiązek dyrektora bieżącego zarządzania przedsiębiorstwem obejmujące m.in. dbałość o dyscyplinę i porządek w zakładzie pracy nie może naruszać uprawnień organów samorządu załogi (art. 2 ust. 1 ustawy o s.z.p.p.) w realizacji należących do nich, jako do organów przedsiębiorstwa państwowego (art. 35 ustawy o p.p.), ustawowych zadań związanych z uczestniczeniem w zarządzaniu przedsiębiorstwem. W tym zakresie organy samorządu są niezależne i nie mogą być podporządkowane dyrektorowi przedsiębiorstwa, któremu w stosunku do kwestionowanych przez niego uchwał organów samorządu załogi przysługują środki prawne przewidziane przepisami art. 41, 44 ust. 2 i art. 45 ustawy o s.z.p.p. oraz art. 38 ustawy o p.p. Wykonywanie zaś przez pracowników czynności związanych z realizacją prawem określonych zadań organów samorządu załogi - jak trafnie przyjął Sąd Najwyższy w powołanej uchwale - jest pracą wykonywaną w interesie i na rzecz zakładu pracy, a nie załatwianiem spraw społecznych, do którego miałyby zastosowanie ograniczenia wynikające z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r.W konsekwencji uznać należy, że organy samorządu załogi samodzielnie decydują o tym, czy realizacja przez pracowników ustawowych zadań tych organów następować ma w godzinach pracy, czy poza nimi, oraz w jakiej konkretnej dacie. Rzeczą poczucia odpowiedzialności tych organów jest, aby nie ucierpiał na tym interes ekonomiczny przedsiębiorstwa, a pośrednio załogi.Ponieważ jednak w interesie przedsiębiorstwa i jego załogi, a także w interesie społecznym, leży harmonijna współpraca organów przedsiębiorstwa, powinny one dążyć do wzajemnego porozumienia się w kwestii, w jakim czasie ma być podejmowana działalność w ramach organów samorządu załogi. Dotyczy to w szczególności planowanych terminów posiedzeń organów samorządu załogi, zwłaszcza że w myśl art. 37 ust. 1 ustawy o s.z.p.p. dyrektor przedsiębiorstwa obowiązany jest uczestniczyć w posiedzeniach rady pracowniczej, wobec czego rada pracownicza powinna tak ustalać terminy swych posiedzeń, aby umożliwić dyrektorowi uczestnictwo w nich. Wymagają tego nie tylko zasady partnerskiej współpracy, ale też i czysto praktyczne względy wyrażające się w potrzebie zapewnienia dyrektorowi i odpowiednim służbom przedsiębiorstwa przygotowania materiałów, w zakresie odpowiadającym porządkowi posiedzenia i decyzjom, które ewentualnie będą podejmowane. Nie można jednak tego traktować jako prawnego obowiązku uprzedniego porozumienia się organów samorządu załogi z dyrektorem przedsiębiorstwa co do podejmowania w godzinach pracy działalności w ramach organów samorządu, a tym bardziej jako obowiązku uzyskania zgody dyrektora na taką działalność, których brak uniemożliwiałby jej podjęcie.Powyższe względy uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji niniejszej uchwały.