III PZP 59/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych w W. o zmianę wpisów do rejestru po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 30 października 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy radzie pracowniczej przysługuje uprawnienie wniesienia do dyrektora przedsiębiorstwa sprzeciwu od decyzji o wstrzymaniu wykonania uchwały ogólnego zgromadzenia?"podjął następującą uchwałę:Postanowienie statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego stwierdzające, że radzie pracowniczej przysługuje uprawnienie do wniesienia do dyrektora przedsiębiorstwa sprzeciwu od jego decyzji o wstrzymaniu wykonania uchwały ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów) nie jest sprzeczne z prawem.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej załatwił odmownie wniosek Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych o wpis do rejestru przedsiębiorstw wzmianki o złożeniu do rejestru zmienionego statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa, ponieważ statut ten zawiera w § 35 i 36 postanowienia sprzeczne z ustawą o samorządzie, która nie przewiduje możliwości zaskarżenia decyzji dyrektora wstrzymującej wykonanie uchwały zebrania delegatów.W rewizji od powyższego postanowienia wnioskodawca zarzucił, że Sąd Rejonowy ograniczył się do gramatycznej wykładni przepisów ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, a pominął wykładnię logiczną, która prowadzi do odmiennego wniosku.Rozpoznający rewizję Sąd Wojewódzki we Wrocławiu przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji, budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zakwestionowane przez Sąd Rejonowy postanowienia statutu samorządu załogi mają następujące brzmienie:"§ 35. Rada pracownicza ma prawo wniesienia sprzeciwu w ciągu 7 dni od decyzji wstrzymującej wykonanie uchwały ogólnego zebrania.§ 36. W razie podtrzymania przez dyrektora decyzji o wstrzymaniu wykonania uchwały ogólnego zebrania lub niepowiadomienia rady w ciągu 3 dni o cofnięciu decyzji, radzie pracowniczej przysługuje prawo wszczęcia sporu w trybie art. 45 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego".Natomiast art. 42 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123) stanowi, że rada pracownicza ma prawo wniesienia do dyrektora przedsiębiorstwa w ciągu 7 dni sprzeciwu od jego decyzji o wstrzymaniu wykonania uchwały rady pracowniczej; jeżeli mimo wniesienia sprzeciwu, dyrektor przedsiębiorstwa decyzję podtrzyma albo w ciągu 3 dni nie powiadomi rady pracowniczej o cofnięciu decyzji, radzie pracowniczej przysługuje prawo wystąpienia o rozstrzygnięcie sprawy w trybie spornym, określonym w art. 45 ustawy. Przepis ten ani żaden inny przepis ustawy nie przewiduje expressis verbis zgłoszenia przez radę pracowniczą sprzeciwu od decyzji dyrektora wstrzymującej wykonanie uchwały ogólnego zebrania pracowników (lub spełniającego jego funkcję zebrania delegatów), nie przewiduje też możliwości rozstrzygnięcia sporu powstałego w związku z nieuwzględnieniem sprzeciwu przez dyrektora w trybie określonym w art. 45.Gramatyczna wykładnia art. 42 ustawy prowadzi zatem do wniosku, że sprzeciw może być wniesiony przez radę pracowniczą od decyzji dyrektora wstrzymującej wykonanie uchwały wyłącznie rady pracowniczej i tylko decyzja wstrzymująca wykonanie uchwały rady pracowniczej może być przedmiotem sporu rozstrzyganego w trybie art. 45.Trafnie jednak podnosi skarżące przedsiębiorstwo oraz Sąd Wojewódzki, że przy rozstrzyganiu kwestii, czy rada pracownicza może wnosić sprzeciw także od decyzji dyrektora wstrzymującej wykonanie uchwały ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów), a w razie nieuwzględnienia sprzeciwu przez dyrektora skierować spór do rozstrzygnięcia w trybie art. 45 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, nie można ograniczyć się wyłącznie do wykładni gramatycznej art. 42 tej ustawy, lecz należy rozważyć problem również na tle innych przepisów wymienionej ustawy, zwłaszcza odnoszących się do wzajemnych stosunków między dyrektorem przedsiębiorstwa państwowego a organami samorządu jego załogi oraz powstałych na ich tle sporów.Skoro zaś z art. 41 ust. 1 rozważanej ustawy wynika, że dyrektor przedsiębiorstwa ma prawo wstrzymać wykonanie niezgodnej z przepisami uchwały nie tylko rady pracowniczej, lecz również ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów), to logiczną konsekwencją takiego unormowania jest uprawnienie samorządu załogi do zgłoszenia sprzeciwu także od decyzji wstrzymującej wykonanie uchwały ogólnego zebrania pracowników (zebrania delegatów), a w razie jego nieuwzględnienia - prawo wystąpienia o rozstrzygnięcie sprawy w trybie określonym w art. 45, czyli przez komisję rozjemczą, a następnie przez sąd. W przeciwnym bowiem razie dyrektor mógłby w niekontrolowany sposób wstrzymywać wykonanie nawet zgodnych z prawem uchwał ogólnego zebrania pracowników, a spór powstały między dyrektorem a samorządem załogi na tle konkretnej uchwały ogólnego zebrania pracowników pozostałby nierozstrzygnięty, co nie sprzyjałoby harmonijnym stosunkom, jakie powinny istnieć między wszystkimi organami przedsiębiorstwa państwowego w celu realizacji jego statutowych zadań. Słusznie podnosi Sąd Wojewódzki, że skoro w ustawie uregulowany został w sposób pozytywny tryb wykazywania trafności uchwał rady pracowniczej, to tym bardziej tryb ten powinien dotyczyć uchwał szerszego gremium samorządu załogi, jakim jest ogólne zebranie pracowników, stanowiące formę bezpośredniego uczestniczenia załogi w zarządzaniu przedsiębiorstwem państwowym.Prawo zgłoszenia sprzeciwu, a następnie prowadzenie sporu w trybie określonym w art. 45, przysługuje jednak nie ogólnemu zebraniu pracowników, ale radzie pracowniczej, która zgodnie z art. 2 ust. 3 rozważanej ustawy reprezentuje samorząd załogi. Wynika to także z treści art. 42, 45 i 46 tej ustawy oraz art. 6911 i 6913 k.p.c.Powyższy kierunek wykładni przyjęty został w § 35 i 36 przykładowego wzoru statutu samorządu załogi zaakceptowanego przez Sejmową Komisję do Spraw Samorządu Pracowniczego, których dosłownym powtórzeniem są przytoczone na wstępie sformułowania § 35 i 36 statutu samorządu załogi Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych w W.Z tych względów Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.Jest ona zgodnie z pytaniem ograniczona do kwestii prawa zgłoszenia przez radę pracowniczą sprzeciwu od decyzji dyrektora o wstrzymaniu wykonania uchwały ogólnego zebrania pracowników (nazwanego w pytaniu nieściśle "ogólnym zgromadzeniem"), aczkolwiek wątpliwość obejmuje również dalsze etapy rozstrzygania powstałego sporu, określone w art. 45 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Sąd Wojewódzki prawdopodobnie uznał, zresztą słusznie, że pozytywne rozstrzygnięcie co do możliwości zgłoszenia sprzeciwu przesądza także o dopuszczalności prowadzenia określonego w tym przepisie postępowania spornego.Ponieważ przedstawione zagadnienie powstało w postępowaniu rejestrowym, w którym zgodnie z § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 171), sąd rejestrowy rozpoznając wniosek o wpis do rejestru bada zgodność z prawem treści dokumentów stanowiących podstawę wpisu. Sąd Najwyższy dostosował treść udzielonej odpowiedzi do tego przepisu.