III PZP 23/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, A. Filcek, W. Myga (sprawozdawca), E. Mzyk, M. Sadowski, Z. Stypułkowska. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy w przedsiębiorstwie jednozakładowym oraz zakładzie przedsiębiorstwa wielozakładowego, w którym liczba zatrudnionych przekracza trzystu pracowników organem właściwym do uchwalenia statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa jest ogólne zebranie pracowników, czy też statut taki może być uchwalony przez zebranie delegatów?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Statut samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego jednozakładowego lub wielozakładowego, w którym liczba zatrudnionych przekracza trzystu pracowników, uchwala wyłącznie zebranie delegatów (art. 8 ust. 1 w związku z art. 10 pkt 5 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123).Uzasadnienie faktyczneI. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123) - zwanej dalej "ustawą o s.z.p.p." - organami samorządu załogi są: ogólne zebranie pracowników przedsiębiorstwa, ogólne zebranie pracowników poszczególnych zakładów oraz innych jednostek organizacyjnych wchodzących w skład przedsiębiorstwa, rada pracownicza przedsiębiorstwa, rada pracownicza zakładu w przedsiębiorstwie wielozakładowym. Wśród tych organów samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego nie wymienia się zebrania delegatów. Jednakże art. 8 ust. 1 ustawy o s.z.p.p. stanowi, że: "W przedsiębiorstwie jednozakładowym oraz w zakładzie przedsiębiorstwa wielozakładowego, w którym liczba zatrudnionych przekracza trzystu pracowników, funkcję ogólnego zebrania pracowników pełni zebranie delegatów ...".Gramatyczna wykładnia powołanego art. 8 ust. 1 prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w przedsiębiorstwach zatrudniających ponad trzystu pracowników zamiast ogólnego zebrania działa wyłącznie zebranie delegatów i jemu przysługują uprawnienia określone w art. 10 ustawy o s.z.p.p. Przepis art. 8 ust. 1 bowiem nie stwarza możliwości - w sytuacjach w nim określonych - alternatywnego działania bądź ogólnego zebrania pracowników, bądź zebrania delegatów lub obydwu organów, skoro kategorycznie stwierdza, iż w przedsiębiorstwach zatrudniających ponad trzystu pracowników, funkcję ogólnego zebrania "pełni" (a nie "może pełnić") zebranie delegatów. Z tych względów staje się zrozumiałym, dlaczego w art. 2 ust. 1 nie wymienia się zebrania delegatów wśród organów samorządu załogi. Wymienienie w art. 2 ust. 1 wśród organów samorządu załogi także zebrania delegatów, które staje się takim organem tylko w przedsiębiorstwach zatrudniających ponad trzystu pracowników, mogłoby przemawiać za alternatywnością działania ogólnego zebrania pracowników i zebrania delegatów, a tego ustawodawca starał się uniknąć. Także względy celowościowe przemawiają za powyższym kierunkiem wykładni art. 8 ust. 1 ustawy o s.z.p.p. Ustawodawca, kierując się względami praktycznymi, świadomie ograniczył możliwość udziału całej załogi w zarządzaniu przedsiębiorstwem państwowym, wprowadzając zebranie delegatów na miejsce ogólnego zebrania pracowników, gdyż ze względu na trudności w zwołaniu ogólnego zebrania pracowników nie sposób przyjąć, aby w przedsiębiorstwach zatrudniających kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy pracowników albo w przedsiębiorstwie wielozakładowym posiadającym jednostki organizacyjne na terenie całego kraju najwyższym organem samorządu załogi było ogólne zebranie pracowników. Jednoznaczne postanowienie art. 8 ust. 1 ustawy o s.z.p.p. nie stwarza też możliwości takiej wykładni, która w konsekwencji prowadziłaby do wniosku, że od woli załogi (np. w przypadkach gdy przekracza ona minimalnie trzystu pracowników) zależy, czy najwyższym organem samorządu załogi będzie ogólne zebranie pracowników, czy zebranie delegatów, tak jak stanowi to art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.), który upoważnia do określenia w statucie, a więc uzależnia od woli walnego zgromadzenia, "że jeśli ilość członków przekroczy liczbę w nim określoną, walne zgromadzenie członków zostaje zastąpione przez zebranie przedstawicieli".Należy podkreślić, że rozwiązania przyjęte w ustawie o s.z.p.p., która rozróżnia organy samorządu od załogi (np. art. 2 ust. 2), prowadzą do wniosku, iż tylko w przypadku załogi do trzystu pracowników stanowi ona równocześnie organ samorządu załogi, tj. ogólne zebranie pracowników. W przedsiębiorstwach państwowych zatrudniających ponad trzystu pracowników taka tożsamość już nie występuje i dlatego niektóre uprawnienia w takich przedsiębiorstwach nie przysługują już zebraniu delegatów jako organowi samorządu załogi, lecz całej załodze (np. wybór rady pracowniczej - art. 13 ust. 2 ustawy o s.z.p.p.).W związku z powyższym na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.II. Wykładnia art. 8 ust. 1 ustawy o s.z.p.p. zawarta w uchwale dotyczy zarówno uchwalenia statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego po raz pierwszy, jak i jego późniejszych zmian. Wątpliwości mogą budzić zasady wyboru pierwszego zebrania delegatów w chwili tworzenia organów samorządu załogi, skoro - zgodnie z podjętą uchwałą - w przedsiębiorstwach państwowych zatrudniających ponad trzystu pracowników wyłącznie uprawnionym do uchwalenia statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego jest zebranie delegatów, natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o s.z.p.p. liczbę delegatów określa statut samorządu załogi, który ma być uchwalony przez zebranie delegatów. W tym zakresie występuje luka w prawie. Możliwości jej usunięcia należy poszukiwać w przepisie art. 51 ustawy o s.z.p.p., przede wszystkim w ust. 1 i 3.W myśl ust 1 "... załogi zorganizują uczestniczenie w zarządzaniu przedsiębiorstwem na zasadach określonych w ustawie oraz uchwalą statut samorządu załogi". Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że na załodze spoczywa prawo i obowiązek wyboru organów samorządu załogi, a w szczególności delegatów, którzy w ramach swoich kompetencji (art. 8 ust. 1 w związku z art. 10 pkt 5) uchwalą statut samorządu załogi. Odmienna wykładnia, że załoga przedsiębiorstwa państwowego jest uprawniona do uchwalenia statutu samorządu załogi nie byłaby trafna, bowiem w przedsiębiorstwach państwowych zatrudniających ponad trzystu pracowników nie jest ona tym organem samorządu, który zgodnie z art. 10 pkt 5 ustawy o s.z.p.p. jest uprawniony do uchwalenia statutu samorządu załogi. Inicjująco-organizacyjne uprawnienia w zakresie powołania organów samorządu załogi zostały natomiast przypisane dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego (art. 51 ust. 3), który w ramach upoważnienia do zwołania pierwszego "zebrania zmierzającego do powołania samorządu załogi", uprawniony jest do określenia zasad wyboru przez załogę komisji wyborczej do dokonania wyboru delegatów. Także dyrektor jest uprawniony do określenia zasad wyboru delegatów oraz zainicjowania opracowania projektu statutu, który zostanie uchwalony przez zebranie delegatów. Propozycja statutu nie wiąże zebrania delegatów, które z własnej inicjatywy może opracować, a potem uchwalić statut samorządu załogi, który w stosunku do projektu opracowanego z inicjatywy dyrektora może odmiennie określać zasady wyboru delegatów, rady pracowniczej itp.