I PR 3/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska (sprawozdawca). Sędziowie: SN M. Rafacz-Krzyżanowska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisława G. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy - Wydział Oświaty i Wychowania w S. o zaliczenie okresów pracy do wysługi lat oraz do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego i awansowania do wyższego szczebla na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 1985 r.zmienił zaskarżony wyrok o tyle, że określił początek zaliczenia wymienionych w pkt I okresów pracy - od dnia 1 lutego 1984 r.; oddalił rewizję w pozostałym zakresie.Uzasadnienie faktyczneStanisław G. został mianowany nauczycielem wychowania fizycznego Szkoły Podstawowej Nr 2 w S. od dnia 15 lutego 1982 r.W dniu 8 stycznia 1984 r. wystąpił do Wydziału Oświaty i Wychowania z wnioskiem o zaliczenie na podstawie uchwały nr 97 Rady Ministrów poprzednich okresów pracy w PGR G. Zakład G.M., w Oddziale w Wojewódzkiej Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin S. w okresie od 15 lipca 1974 r. do 15 listopada 1974 r. i w Ośrodku Sportu i Rekreacji w okresie od 16 listopada 1974 r. do 14 lutego 1982 r. oraz okresu służby wojskowej od 20 marca 1970 r. do 22 czerwca 1971 r. - do stażu pracy. Do wniosku dołączył zaświadczenia z wymienionych instytucji.Inspektor Oświaty i Wychowania decyzją z dnia 22 marca 1984 r. na podstawie § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1972 r. w sprawie uposażenia nauczycieli oraz na podstawie § 2 ust. 1 pkt 8 uchwały nr 87 Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli zaliczył powodowi z ważnością od 15 lutego 1982 r. dla celów uposażeniowych okres pełnionej czynnej służby wojskowej od 20 marca 1970 r. do 22 czerwca 1971 r. w pełnym wymiarze, tj. rok i 3 miesiące. W tejże decyzji Inspektor zaliczył powodowi od 1 lutego 1984 r. do wysługi lat dla celów uposażeniowych okres pracy w Ośrodku Sportu i Rekreacji w S. od 16 listopada 1974 r. do 14 lutego 1982 r. w pełnym wymiarze, tj. 7 lat i 3 miesiące.Drugą decyzją z tejże samej daty (nr OW-112/4/84) Inspektor zaliczył powodowi - na podstawie § 2 pkt 5 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. w sprawie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia uprawniających nauczycieli do dodatków za wysługę lat - z ważnością od 1 lutego 1984 r. okres pracy w Ośrodku Sportu i Rekreacji w S. od 16 listopada 1974 r. do 14 lutego 1982 r. do stażu pracy dla celów wypłaty dodatku za staż pracy.We wniosku z dnia 6 kwietnia 1984 r. do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w S. powód odwołał się od wymienionych decyzji, wnosząc o:- zaliczenie do wysługi lat dla celów uposażeniowych okresów pracy w PGR G. Zakład G.M. od 1 października 1962 r. do 19 marca 1970 r., w Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin - Prezydium PRN od 15 lipca 1971 r. do 31 sierpnia 1974 r. - obu tych okresów z ważnością od 15 lutego 1982 r.,- zaliczenie do wysługi lat dla celów dodatku za staż pracy wyżej podanych okresów pracy z ważnością od 1 września 1983 r. oraz okresu służby wojskowej.Terenowa Komisja Odwoławcza przekazała sprawę z wątpliwościami prawnymi w trybie art. 263 k.p. do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 20 czerwca 1984 r. oddalił wniosek. Sąd uznał, że zarówno praca w PGR G., jak i praca w Prezydium PRN w Wojewódzkiej Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin nie była pracą dającą doświadczenie w pracy nauczycielskiej.Na skutek odwołania powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 listopada 1984 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu podniósł, że Okręgowy Sąd nie powołał uchwały nr 97 Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie wynagrodzenia nauczycieli i nie ocenił możliwości zaliczenia wnioskodawcy w całości lub w części pracy w Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin w świetle § 2 ust. 3 uchwały. Nie podzielił Sąd Najwyższy poglądu Okręgowego Sądu, że prowadzenie dorywczych zajęć instruktażowych z osobami dorosłymi nie daje doświadczenia przydatnego do pracy nauczycielskiej. W zależności od czasu pracy instruktorskiej i od oceny jej przydatności przepis § 2 ust. 3 uchwały daje możliwość jej zaliczenia w pełnym wymiarze lub w wymiarze odpowiednio niższym. Sąd Najwyższy podzielił natomiast pogląd Okręgowego Sądu, że praca na stanowisku kierownika PGR istotnie nie daje doświadczenia w pracy nauczycielskiej - wychowawczo-dydaktycznej.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 sierpnia 1985 r. zaliczył Stanisławowi G. okres pracy od dnia 15 lipca 1971 r. do dnia 15 listopada 1974 r. w Wojewódzkiej Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin Oddział w S. w zakresie ustalenia wynagrodzenia zasadniczego i awansowania do wyższego szczebla na stanowisko nauczyciela w wymiarze 50% wykonywanej w tym okresie pracy oraz w zakresie dodatku za staż pracy, oddalając roszczenie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w świetle § 2 pkt 5 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. w sprawie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia upoważniających nauczycieli do dodatku za wysługę lat oraz ogólnych zasad wypłacania dodatków oraz § 2 ust. 1 pkt 7 i ust. 3 uchwały nr 97 Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie wynagrodzenia nauczycieli możliwość zaliczenia nauczycielowi pracy niepedagogicznej istnieje jedynie wówczas, gdy inna praca daje doświadczenie przydatne do pracy nauczycielskiej. Warunek przydatności innej pracy do pracy nauczycielskiej nie został spełniony w odniesieniu do pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w Kombinacie PGR G. Sąd powołał się tu na motywy Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu wyroku i dlatego w tej części powództwo oddalił.Za częściowo zasadny Sąd uznał wniosek w części dotyczącej zaliczenia pracy w Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin Oddział w S. W stacji tej wnioskodawca był początkowo zatrudniony jako starszy technik, a następnie jako instruktor i do jego podstawowych obowiązków należało prowadzenie instruktażu rolników. Do jego obowiązków należały również czynności kontrolno-nadzorcze, rozliczanie kierowcy pojazdu, opracowywanie komunikatów z zakresu ochrony roślin itp., a ponadto w okresie jesienno-zimowym prowadził szkolenia rolników po godzinach pracy. W tym okresie wnioskodawca miał średnie wykształcenie rolnicze (technikum rolnicze).W świetle tych ustaleń Sąd doszedł do wniosku, że przy uwzględnieniu przesłanek z § 2 ust. 3 uchwały nr 97 Rady Ministrów istnieje podstawa do zaliczenia wnioskodawcy pracy w Stacji w wymiarze 50%, albowiem zarówno czynności z zakresu instruktażu, jak i pozostałe czynności wykonywane były przez wnioskodawcę mniej więcej po połowie; ścisłe ustalenie rozmiaru i zakresu poszczególnych czynności jest obecnie niemożliwe.Od wyroku powyższego wniósł rewizję powód domagając się zmiany wyroku i zaliczenia do wysługi lat dla celów uposażeniowych w całości okresu pracy w Prezydium PRN - Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin, okresu pracy w Kombinacie PGR G. oraz okresu służby wojskowej od dnia 26 marca 1968 r. do dnia 23 grudnia 1968 r. z ważnością od 15 lutego 1982 r., jak również pracy w Wojewódzkim Ośrodku Sportu i Rekreacji także z ważnością od dnia 15 lutego 1982 r. oraz zaliczenie w całości "dodatku za wysługę lat z ważnością wejścia jego w życie, tj. od 1 września 1983 r.". Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Zarzut rewizji odnoszący się do zaliczenia okresu pracy w Kombinacie Państwowych Gospodarstw Rolnych w G. Zakład Rolny w G.M. do wysługi lat dla celów uposażeniowych i dla dodatku za staż pracy nie może być uwzględniony. Ma rację bowiem Sąd Wojewódzki, że praca w charakterze kierownika gospodarstwa rolnego nie daje doświadczenia w pracy nauczycielskiej.Rewidujący przeoczył ponadto, że Sąd Najwyższy w swym poprzednim wyroku z dnia 7 listopada 1984 r. zajął w tym przedmiocie negatywne dla niego stanowisko. W myśl art. 389 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 1984 r. wiązały Sąd Wojewódzki przy ponownym rozpoznaniu sprawy, jak również wiążą Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu obecnej rewizji. Brak jest więc podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie i dlatego rewizja w tej części podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).2. Rewidujący błędnie zarzuca, że sprawa niniejsza powinna być rozpoznana w aspekcie przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114 ze zm.). W dacie mianowania powoda nauczycielem (15 lutego 1982 r.) obowiązywała już Karta Nauczyciela (ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 lutego 1982 r. (art. 102). Myli się także skarżący twierdząc, że w pierwszej decyzji Inspektora Oświaty i Wychowania z dnia 10 maja 1982 r. nr OW - 10/6/82 powołana została Karta praw i obowiązków nauczyciela. Jak wynika bowiem z treści tej decyzji, Inspektor powołał się prawidłowo na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1972 r. w sprawie uposażenia nauczycieli i nauczycieli akademickich (Dz. U. Nr 16, poz. 115), gdyż z mocy art. 101 § 2 Karty Nauczyciela do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w Karcie obowiązywały przepisy dotychczasowe ze zmianami wynikającymi z ustawy. W dacie zatrudnienia powoda u strony pozwanej wymienione rozporządzenie regulowało uposażenie nauczycieli. Przestało ono obowiązywać z datą wejścia w życie uchwały nr 178 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1982 r. w sprawie wynagrodzenia nauczycieli (M.P. Nr 20, poz. 171), a ta uchwała straciła moc z chwilą wejścia w życie uchwały nr 97 Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli, tj. z dniem 1 września 1983 r. (M.P. Nr 28, poz. 153; jedn. tekst: M.P. z 1985 r. Nr 36, poz. 242).Mimo, że w dacie nawiązania stosunku pracy między stronami nie obowiązywała uchwała Rady Ministrów nr 97, nie popełnił pomyłki Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 listopada 1984 r. zalecając Sądowi I instancji rozważenie sprawy w aspekcie wymienionej uchwały nr 97.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1972 r. nie zawiera przepisu, który normowałby, co stanowi podstawę ustalenia stażu pracy dla celów uposażeniowych. Taki przepis jest w uchwale nr 178 z dnia 16 sierpnia 1982 r. (§ 2 ust. 5) i w uchwale nr 97 z dnia 8 sierpnia 1983 r. (§ 3 ust. 2), gdyż podstawę do ustalenia stażu pracy stanowią oryginalne dokumenty albo uwierzytelnione odpisy tych dokumentów. Wymienione trzy akty prawne regulujące uposażenie nauczycieli, obowiązujące w okresie po nawiązaniu stosunku pracy między stronami, zawierają podobne unormowania odnoszące się do zmiany uposażenia zasadniczego, wynikającego m.in. ze stażu pracy. Przyjmują one zasadę, że zmiana taka następuje z dniem pierwszym miesiąca kalendarzowego po powstaniu warunków uzasadniających tę zmianę (§ 6 rozp. z dnia 24 kwietnia 1972 r., § 2 ust. 4 uchwały nr 178, § 3 ust. 1 uchwały nr 27). Bez złożenia właściwych dokumentów przez zainteresowanego nauczyciela, który chce, aby zaliczono mu okres pracy zawodowej niepedagogicznej do stażu pracy dla celów uposażeniowych, nie ma podstawy do przyznania właściwej stawki wynagrodzenia, wynikającej ze stażu pracy. Uzasadnia to wniosek, że zmiana wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela wynikająca z zaliczenia mu okresu pracy zawodowej niepedagogicznej do stażu pracy dla celów uposażeniowych następuje z dniem pierwszym miesiąca kalendarzowego po złożeniu we właściwej komórce organizacyjnej przez zainteresowanego nauczyciela dokumentów uzasadniających takie zaliczenie.Wnioskodawca po raz pierwszy wystąpił do strony pozwanej z wnioskiem o zaliczenie mu spornych okresów pracy niepedagogicznej w dniu 8 stycznia 1984 r. i wówczas dołączył wymagane zaświadczenia. Mógł więc otrzymać zmianę wynagrodzenia zasadniczego, wynikającą z zaliczenia do stażu pracy tych okresów, dopiero od dnia 1 lutego 1984 r. Nie ma więc racji domagając się, aby Sąd zaliczył mu okres pracy w Ośrodku Sportu i Rekreacji w S. od dnia 15 lutego 1982 r., gdyż strona pozwana w decyzji z dnia 22 marca 1984 r. prawidłowo zaliczyła ten okres od dnia 1 lutego 1984 r., tj. z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego po złożeniu przez niego właściwych dokumentów.W tym dniu obowiązywała już uchwała Rady Ministrów nr 97, toteż ocena, czy istnieją podstawy do zaliczenia okresów pracy w PGR G. - Zakład G.M. i w Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin, mogła nastąpić na podstawie przepisów tejże uchwały.3. Sąd Wojewódzki trafnie wskazał w uzasadnieniu, dlaczego istnieją podstawy do zaliczenia okresu pracy w Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin nie w pełnym wymiarze zatrudnienia, lecz w połowie. Rewidujący nie podważa skuteczności ustaleń Sądu odnoszących się do rodzaju czynności, które wówczas wykonywał. Logiczny jest wniosek Sądu, że gdy nie ma możliwości szczegółowego ustalenia procentu prac instruktorskich i innych, a z dowodów wynika, że powód wykonywał mniej więcej w równym stopniu wymienione czynności, to uzasadnia to zaliczenie okresu tej pracy w 50%. Dlatego w tym zakresie rewizja podlega oddaleniu. Ma jednak rację skarżący, że Sąd w wyroku nie podał, od jakiej daty zaliczył pracę w Stacji Kwarantanny i Ochrony Roślin. W myśl tego, co zostało powiedziane w pkt 2, należało ten okres zaliczyć od 1 lutego 1984 r. i dlatego Sąd Najwyższy w tym zakresie zmienił zaskarżony wyrok (art. 390 § 1 k.p.c.).4. Wbrew zarzutom rewizji, z zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. w sprawie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia, uprawniających nauczycieli do dodatków za wysługę lat, oraz ogólnych zasad wypłacania dodatków (Dz. Urz. MOiW Nr 4, poz. 30) nie wynika, że zaliczenie okresów pracy niepedagogicznej do stażu pracy dla celów związanych z dodatkiem za wysługę lat ma zawsze następować w pełnym wymiarze i zawsze z datą początkową określoną w art. 33 ust. 2 Karty Nauczyciela. W art. 33 ust. 1 przyznano nauczycielom prawo do dodatku za nieprzerwaną pracę w szkole, zwanego dodatkiem za wysługę lat, w wysokości 1% wynagrodzenia zasadniczego za każdy rok pracy, poczynając od czwartego roku pracy, z tym że dodatek ten nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego. Dodatku nie wprowadzono jednakowo dla wszystkich nauczycieli. Nauczyciele zatrudnieni powyżej 20 lat otrzymali dodatki z dniem 1 stycznia 1982 r., natomiast nauczyciele o krótszej nieprzerwanej pracy w szkole otrzymali je dopiero od 1 września 1983 r. (art. 33 ust. 2).Z art. 33 ust. 2 Karty Nauczyciela nie można odczytać - tak jak chce rewidujący - że nauczyciel nie spełniający warunków do otrzymania dodatku za wysługę lat bądź nie spełniający warunków do otrzymania wyższego dodatku, gdyż nie wystąpił o zaliczenie okresu pracy niepedagogicznej do stażu, gdy nastąpiło ziszczenie się warunków, ma otrzymać dodatek za wysługę lat z datą wsteczną, zawsze od terminów określonych w tymże przepisie. Wynika to wyraźnie z § 2 ust. 5 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 33 ust. 3 Karty Nauczyciela. Przepis stwierdza, że do okresów zatrudnienia uprawniającego do dodatku za wysługę lat zalicza się okresy nieprzerwanej pracy w innych zakładach, o ile praca w tych zakładach została nauczycielowi zaliczona dla celów uposażeniowych, jako praca dająca doświadczenie i kwalifikacje przydatne do pracy nauczycielskiej. Z wykładni gramatycznej przepisu wynika, że:a) istnieje ścisły związek między zaliczeniem pracy w innych zakładach do okresu zatrudnienia uprawniającego do dodatku za wysługę lat a zaliczeniem tejże pracy dla celów uposażeniowych;b) do okresu zatrudnienia uprawniającego do dodatku za wysługę lat może być wliczany tylko taki okres pracy w innych zakładach, jaki został zaliczony dla celów uposażeniowych;c) jeżeli dla celów uposażeniowych został zaliczony okres pracy w innych zakładach w wymiarze niższym, to w takim samym wymiarze może on być wliczony dla celów związanych z dodatkiem za wysługę lat, albowiem pozostały okres - a ściślej pozostały wymiar - nie został zaliczony;d) jeżeli dla celów uposażeniowych początkowa data zmienionego wynagrodzenia zasadniczego wynikająca z zaliczenia okresów pracy niepedagogicznej jest uzależniona od spełnienia warunków uzasadniających tę zmianę, to taki sam początkowy termin płatności obowiązuje przy wypłacie dodatku za wysługę lat, ściśle bowiem uzależniona jest możliwość zaliczenia okresów zatrudnienia w innych zakładach dla celów związanych z dodatkiem od zaliczenia okresów pracy niepedagogicznej dla celów związanych z ustaleniem właściwego szczebla wynagrodzenia zasadniczego.Reasumując należy stwierdzić, że z mocy § 2 ust. 5 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. (nr EO-72-1013-51-Cz/82) w sprawie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia uprawniających nauczycieli do dodatków za wysługę lat oraz ogólnych zasad wypłacania dodatków podlegają zaliczeniu dla celów związanych z dodatkiem za wysługę lat nauczyciela tylko te okresy pracy niepedagogicznej, w takim wymiarze i od takiej początkowej daty płatności, jakie zostały przyjęte w decyzji zaliczającej te okresy pracy dla celów uposażeniowych.5. Rewizja w części dotyczącej zaliczenia służby wojskowej również podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Jak przyznał rewidujący przed Sądem Najwyższym, Inspektor Oświaty i Wychowania zaliczył Stanisławowi G. okres służby wojskowej w rozmiarze, jaki zgłosił we wniosku z dnia 8 stycznia 1984 r. zarówno dla celów uposażeniowych, jak i dla celów związanych z dodatkiem za wysługę lat. Okres służby wojskowej od 26 marca 1968 r. do 23 grudnia 1968 r. nie był przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, albowiem nie był on zgłoszony przez powoda, który po raz pierwszy tę kwestię podnosi w obecnej rewizji.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.