Rw 165/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Jeż, mjr B. Szerszenowicz (sędzia s. wojsk. - deleg.).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk Z. Rewucki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 19 marca 1986 r. na rozprawie sprawy Dariusza A. i Ryszarda K., co do których nieprawomocnie na podstawie art. 361 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 pkt 3 umorzono postępowanie karne o czyn uznany za wykroczenie, a zakwalifikowany w akcie oskarżenia z art. 203 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 3 lutego 1986 r.zaskarżony wyrok uchylił i sprawę obydwóch oskarżonych przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczne(...) W rewizji wniesionej na niekorzyść Dariusza A. i Ryszarda K. prokurator podnosił zarzut błędu w ustaleniach faktycznych (art. 387 pkt 3 k.p.k.), polegającego na nietrafnym przyjęciu, że w zabranej Wiesławie Z. torebce nie było pieniędzy w wysokości 22.000 zł, i skutkującego niesłuszne umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 11 pkt 3 k.p.k. W związku z tym prokurator domagał się uchylenia wyroku umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierającego rewizję oraz oskarżonego Dariusza A. i jego obrońcy, zgodnie wnoszących o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy zauważyć, że sąd pierwszej instancji wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 360 § 1 pkt 6 k.p.k. nie wskazał w zaskarżonym wyroku przepisu określającego wykroczenie, którego znamion dopatrzył się w czynie zarzuconym każdemu z oskarżonych, jak również z obrazą art. 372 § 1 pkt 2 k.p.k. nie wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej umorzenia postępowania, tj. dlaczego zastosował art. 11 pkt 3 k.p.k. O ile nad pierwszym z tych uchybień można by przejść do porządku, albowiem dokonane przez tenże sąd ustalenia faktyczne pozwalają na zorientowanie się, że chodziło mu o kradzież mienia innego niż społeczne wartości nie przekraczającej 5.000 zł, czyli o wykroczenie przewidziane w art. 119 § 2 k.w. (w zw. z art. 2 § 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach - Dz. U. Nr 16, poz. 125 oraz art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o tym samym tytule - Dz. U. Nr 23, poz. 100), o tyle drugie uchybienie musi zostać szczególnie podkreślone, gdyż uniemożliwiałoby utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy nawet w razie uznania jego ustaleń za trafne.Otóż w praktyce sądów wojskowych przyjęto, że w wypadku stwierdzenia w czynie zarzuconym żołnierzowi jedynie znamion wykroczenia, postępowanie karne umarza się na podstawie art. 11 pkt 3 k.p.k. Co by o takim rozstrzygnięciu nie powiedzieć (podnosi się niekiedy pewne zastrzeżenia), nie sposób nie zauważyć, że ma ono jednak uzasadnienie w przepisach rozdziału 7 ustawy z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz o odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenia honoru i godności żołnierskiej (Dz. U. z 1977 r. Nr 23, poz. 101), według których żołnierze za wszelkie wykroczenia (pomijając odrębne wykroczenia skarbowe) ponoszą co najwyżej odpowiedzialność dyscyplinarną lub przed sądami honorowymi. Trudno zatem podważyć pogląd, iż żołnierz jako sprawca wykroczenia nigdy nie podlega orzecznictwu sądów karnych (art. 11 pkt 3 k.p.k.). Inaczej natomiast przedstawia się sprawa w odniesieniu do osób, które ponoszą odpowiedzialność za wykroczenia na zasadach ogólnych. Sąd karny bowiem jest nie tylko władny, ale wręcz zobowiązany do orzekania w sprawie o wykroczenia takiej osoby, i to zarówno wtedy, kiedy w pewnych wypadkach stwierdzi, że czyn zarzucony jako przestępstwo w rzeczywistości był wykroczeniem (art. 431 k.p.k.), jak i wówczas, kiedy uprawnione podmioty zażądają skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego (art. 455 k.p.k. i nast. w zw. z art. 86 k.p.w.). O takiej osobie w żadnym razie nie można więc zasadnie powiedzieć, że jako sprawca wykroczenia nie podlega orzecznictwu sądów karnych. Taką zaś właśnie osobą jest junak, czyli osoba odbywająca zasadniczą służbę w obronie cywilnej. Wprawdzie osoby odbywające zasadniczą służbę w obronie cywilnej z mocy art. 242 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31) ponoszą odpowiedzialność "według przepisów odnoszących się do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej", ale w tej formule chodzi tylko o "odpowiedzialność karną za przestępstwa popełnione w czasie tej służby", a nie o odpowiedzialność za wykroczenia regulowaną odrębnymi przepisami. Aby osoby odbywające zasadniczą służbę w obronie cywilnej mogły ponosić odpowiedzialność za wykroczenia również według przepisów odnoszących się do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, potrzeba by wyraźnego postanowienia prawa, że do wykroczeń junaków stosuje się odpowiednio zasady określone w przepisach rozdział 7 ustawy z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz o odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenia honoru i godności żołnierskiej (Dz. U. z 1977 r. Nr 23, poz. 101), a takiego postanowienia, jak dotychczas, brak.Z tych względów, gdyby przyszło przyjąć - podobnie jak przyjął sąd pierwszej instancji - że oskarżeni swoimi czynami wyczerpali jedynie znamiona wykroczenia określonego w art. 119 § 2 k.w., to zaskarżony wyrok trzeba by uchylić, a sprawę na podstawie art. 25 § 1 k.p.k. przekazać do rozpoznania właściwemu kolegium do spraw wykroczeń (analogia do art. 431 zdanie pierwsze k.p.k.), gdyż możliwość rozpoznania przez sąd wojskowy sprawy o wykroczenie popełnione przez osobę odpowiadającą na zasadach ogólnych w sytuacji opisanej w art. 431 k.p.k. (zdanie drugie) jest wykluczona (...).