III PZP 17/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie: SN B. Błachowska (sprawozdawca), SW J. Bała.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w K. przeciwko Stanisławowi P. o zwrot kosztów szkolenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Radomiu postanowieniem z dnia 11 lutego 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy roszczenie zakładu pracy z tytułu poniesionych kosztów związanych ze szkoleniem pracownika, do zwrotu których zobowiązał się pracownik w razie porzucenia pracy, jest roszczeniem ze stosunku pracy?2. W przypadku pozytywnej odpowiedzi:a) czy jest to roszczenie, które ulega trzyletniemu przedawnieniu - art. 291 § 1 k.p.,b) czy porzucenie pracy należy zakwalifikować jako niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych (art. 114 w związku z art. 201 § 2 k.p.) czy umyślne wyrządzenie szkody (art. 112 w związku z art. 291 § 3 k.p.)?podjął następującą uchwałę:Roszczenie zakładu pracy z tytułu poniesionych kosztów związanych ze szkoleniem pracownika, do zwrotu których pracownik zobowiązał się w razie porzucenia pracy - jako roszczenie ze stosunku pracy - podlega przedawnieniu z art. 291 § 1 k.p.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w Kozienicach wyrokiem z dnia 5 listopada 1985 r. oddalił żądanie PKS Oddział w K. o zasądzenie od pozwanego Stanisława P. kwoty 54.618 zł tytułem zwrotu kosztów szkolenia.Sąd ustalił, że pozwany pracował w Oddziale PKS w K. od dnia 27 grudnia 1982 r. do dnia 5 marca 1984 r. początkowo na stanowisku przyuczenia do zawodu kierowcy, następnie jako kierowca. W okresie zatrudnienia powód skierował pozwanego na kurs prawa jazdy kategorii "Dm" i poniósł koszty szkolenia. W zawartej między zakładem pracy i pozwanym umowie pozwany zobowiązał się do przepracowania 3 lat w charakterze kierowcy od daty uzyskania kwalifikacji, określono także przypadki, których zaistnienie zobowiązywało pozwanego do zwrotu kosztów szkolenia, w tym w przypadku porzucenia pracy.Pozwany otrzymał prawo jazdy w dniu 24 czerwca 1983 r. i od tej daty pracował jako kierowca. W dniu 5 marca 1984 r. porzucił pracę.Pozew wpłynął 26 kwietnia 1985 r. po upływie roku od dnia, w którym stosunek pracy wygasł. Sąd przyjął, że w dniu 5 marca 1984 r. powód wiedział o szkodzie i dlatego na podstawie art. 291 § 3 k.p. powództwo oddalił jako przedawnione.W rewizji powód wniósł o uchylenie wyroku, zasądzenie kwoty dochodzonej pozwem lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez przyjęcie, że należność powoda ulega przedawnieniu jako pochodząca ze stosunku pracy. Podnosił, że warunki dotyczące skierowania na kurs zostały określone w umowie z pozwanym jako słuchaczem kursu, a nie pracownikiem.Powód uważa, że udzielił pozwanemu pożyczki i ma prawo żądać jej zwrotu wobec niedotrzymania warunków umowy przez pozwanego.W toku procesu pozwany oświadczył, że w dniu porzucenia pracy poinformowano go, że będzie musiał zwrócić koszty szkolenia, na co nie wyraził zgody.Sąd Wojewódzki przy rozstrzyganiu rewizji podjął wątpliwości przedstawione w sentencji postanowienia.Sąd wywodzi, że stosując termin przedawnienia z art. 291 § 2 k.p. ocenił tym samym roszczenie jako wynikające ze stosunku pracy, a szkodę jako będącą skutkiem niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych (art. 114 k.p.).Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wątpliwości wynikają z faktu, że skierowanie na kurs w celu podniesienia kwalifikacji wiąże się ściśle ze stosunkiem pracy. Pozwany był przyjęty na stanowisko "przyuczenia do zawodu kierowcy" i skierowanie na kurs prawa jazdy kategorii "Dm" było związane z późniejszym zatrudnieniem w charakterze kierowcy.Roszczenie zakładu pracy oparte na zobowiązaniu pracownika powstało dopiero w chwili ustania stosunku pracy, jest więc ściśle z tym stosunkiem związane.Przy przyjęciu, że roszczenie PKS jest roszczeniem ze stosunku pracy nasuwają się dalsze wątpliwości, czy porzucenie pracy pozwala na przyjęcie odpowiedzialności z art. 114 k.p. czy z art. 122 k.p. - co ma istotne znaczenie przy stosowaniu art. 291 § 2 i 3 k.p., czy też jest to roszczenie, które ulega trzyletniemu przedawnieniu - art. 291 § 1 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z umowy zawartej między stronami w dniu 28 grudnia 1982 r., pozwany został skierowany na kurs prawa jazdy zorganizowany przez stronę powodową. Pozwany z dniem 27 grudnia 1982 r. został zatrudniony u strony powodowej w celu przyuczenia do zawodu kierowcy, a po ukończeniu kursu miał być zatrudniony w charakterze kierowcy. W tejże umowie z dnia 28 grudnia 1982 r. pozwany zobowiązał się - po ukończeniu szkolenia - do przepracowania u powoda co najmniej 3 lat w charakterze kierowcy. W myśl § 7 umowy pozwany zobowiązał się do zwrotu kosztów szkolenia poniesionych przez powoda, w przypadku:a) przerwania nauki przed jej zakończeniem,b) usunięcia z kursu z winy pozwanego,c) zwolnienia z pracy przed upływem 3 lat po wypowiedzeniu stosunku pracy przez pozwanego lub z jego inicjatywy.d) zwolnienia bez wypowiedzenia z winy pozwanego.e) porzucenia pracy.Z powyższego wynika, że roszczenie strony powodowej o zwrot kosztów szkolenia jest roszczeniem ze stosunku pracy, albowiem była to umowa zawarta między stronami stosunku pracy, objęta zakresem kodeksu pracy. W myśl art. 102 § 2 k.p. pracownik nie posiadający kwalifikacji zawodowych wymaganych na stanowisku, na którym był lub ma być zatrudniony, jest zobowiązany do uzupełnienia tych kwalifikacji, a w myśl art. 103 k.p. zakład pracy jest zobowiązany ułatwić pracownikowi podnoszenie kwalifikacji zawodowych. W wykonaniu tychże obowiązków wynikających ze stosunku pracy strony zawarły umowę z dnia 28 grudnia 1982 r. Umowa ta odpowiada warunkom uchwały nr 263 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1982 r. w sprawie podnoszenia kwalifikacji pracowników uspołecznionych zakładów pracy oraz świadczeń przysługujących tym pracownikom (M.P. z 1983 r. Nr 1, poz. 6), wydanej na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 103 k.p. W § 10 ust. 3 tejże uchwały przewidziano, że zakład pracy może uzależnić skierowanie na przeszkolenie od zobowiązania się pracownika do przepracowania określonego czasu, nie dłuższego niż 3 lata, w zakładzie pracy po ukończeniu nauki, a w razie niedotrzymania zobowiązania m.in. z powodu wygaśnięcia umowy o pracę wskutek porzucenia pracy - do zwrotu części lub całości poniesionych przez zakład pracy kosztów szkolenia.Z kodeksu pracy, w szczególności z art. 100, nie wynika obowiązek pracownika do zwrotu kosztów szkolenia. Nie jest to więc obowiązek wynikający wprost i bezpośrednio z umowy o pracę. Dlatego wspomniana uchwała nr 263 przewidziała możliwość wprowadzenia do umowy o szkolenie dodatkowej klauzuli w postaci zobowiązania się pracownika do przepracowania w zakładzie określonego czasu, a w razie niewywiązania się z tegoż zobowiązania z przyczyn zawinionych przez niego - zobowiązania się do zwrotu kosztów szkolenia w części lub w całości. Gdyby taka dodatkowa klauzula umowna nie została wprowadzona do umowy o szkolenie, to zarówno z umowy o pracę, jak i z przepisów kodeksu pracy i uchwały nr 263 Rady Ministrów nie wynikałby wprost obowiązek zwrotu kosztów szkolenia.