I CR 125/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Tomasza i Irminy N. z uczestnictwem Zofii Ś., Stanisławy i Władysława A., Jerzego A. oraz Skarbu Państwa - Urzędu Dzielnicowego (...) w W. o rozgraniczenie na skutek rewizji Zofii Ś. i Stanisławy A. od postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 25 lipca 1985 r.:uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił wniosek.Uzasadnienie faktyczneW wyniku wniosku Tomasza i Irminy N. w dniu 28 maja 1984 r. Urząd Dzielnicowy w W. wszczął, z powołaniem się na dekret z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.), postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości zapisanej w ewidencji gruntów jako działka nr 211/2, a gdy w toku tego postępowania nie doszło do ugody, w dniu 4 stycznia 1985 r. organ do spraw geodezji przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu.Biegły geodeta wypowiedział się w tym kierunku (czemu dał wyraz w sporządzonym przez siebie szkicu), że działkę nr 211/2 należy wyznaczyć na podstawie mapy sytuacyjnej z projektowanym podziałem nr (...), wykonanym w dniu 26 czerwca 1979 r. przez Warszawskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne. Zgodnie z tą opinią Sąd Rejonowy rozgraniczył działkę 211/2, która jest własnością Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym małżonków N., od działki 211/1 również stanowiącej własność Państwa, a będącej we władaniu Zofii Ś., mianowicie - wzdłuż linii zaznaczonej na wspomnianym szkicu pomiędzy pkt A-B-C, a ponadto - od działki 210 też należącej do Państwa, którą włada Jerzy A. - wzdłuż linii pomiędzy pkt D-A, przy czym ta granica jest bezsporna. W uzasadnieniu postępowania Sąd Rejonowy powtórzył za opinią biegłego m.in., że z działek o poprzedniej numeracji 211 i 212 wydzielono trzy działki budowlane: 211/1, 211/2 i 212/1, a to - według wspomnianego projektu podziału.Postanowienie Sądu Rejonowego zaskarżyła Zofia Ś. oraz Stanisława A., a przy rozpoznawaniu tych rewizji Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne: "czy dopuszczalne jest w postępowaniu sądowym rozpoznanie na podstawie dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.) wniosku o rozgraniczenie nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa, a oddanych w wieczyste użytkowania osobom fizycznym."Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Dekret z dnia 21 września 1950 r. o rozgraniczeniu nieruchomości Skarbu Państwa lub nieruchomości nabywanych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 44, poz. 398 ze zm.) miał na względzie rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym ale uproszczonym i swoistym. Zgodnie z art. 8 ust. 2 tego dekretu w wypadku rozbieżności zdań co do przebiegu granicy, przeprowadzający rozgraniczenie przekazywał sprawę organowi do spraw geodezji, który dokonywał rozgraniczenia w trybie przepisanym dekretem z dnia 13 września 1946 r. Według tego dekretu do rozgraniczenia nieruchomości dochodzi w postępowaniu administracyjnym, jednakże gdy ma miejsce spór co do ustalenia granicy, a nie została zawarta ugoda przed geodetą, organ do spraw geodezji przekazuje sprawę sądowi (art. 7 ust. 1 i 3, art. 14 ust. 1 dekretu). Wynika z tego, że gdyby ustawa przewidywała, iż w sprawach w niej unormowanych nie ma zastosowania dekret z dnia 13 września 1946 r., a w postępowaniu na podstawie dekretu z dnia 21 września 1950 r. wynikł spór (rozbieżność zdań) co do ustalenia granicy, to nie mogłoby nastąpić przekazanie sprawy sądowi. Jednakże niektóre ustawy przewidywały, że w sprawach w nich unormowanych obydwa dekrety, tzn. zarówno dekret z dnia 21 września 1950 r., jak i dekret z dnia 13 września 1946 r., nie mają zastosowania. Tak w szczególności głosił wprost art. 36 pkt 5 i 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 ze zm.). Z kolei art. 17 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 ze zm.) stanowił, że orzeczenie organu administracji państwowej o podziale nieruchomości zastępuje orzeczenie o jej rozgraniczeniu. Przepis ten oznaczał, że w sprawach unormowanych w tej ustawie dekret z dnia 21 września 1950 r. był bezprzedmiotowy, nie przewidywał on bowiem w ogóle orzeczenia o rozgraniczeniu, a orzeczenie organu administracji o podziale nieruchomości wyłączało wydanie orzeczenia o rozgraniczeniu w wyniku postępowania na podstawie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r., zatem - także postanowienia sądu o rozgraniczeniu.Obydwie wymienione ustawy, tj. z dnia 22 maja 1958 r., a także z dnia 25 czerwca 1948 r., uchylił art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.). Uchylone ustawy zastąpiła właśnie ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. Ustawa ta nie zawiera przepisu, który by stanowił wprost, że w sprawach w niej unormowanych dekrety z dnia 21 września 1950 r. i z dnia 13 września 1946 r. nie mają zastosowania, czy że decyzja organu administracji o podziale nieruchomości zastępuje orzeczenie o jej rozgraniczeniu. Jednakże w odniesieniu do terenów budowlanych art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. zawierał delegację do określenia w drodze rozporządzenia, m.in. warunków rozgraniczenia i podziału tych terenów na działki budowlane, a w odniesieniu do podziału nieruchomości poza terenami, o których mowa w art. 19 w związku z art. 20 ust. 1 tej ustawy, głosił, że do wydania decyzji o podziale gruntów stanowiących własność Państwa właściwy jest organ administracji. Kwestie te bliżej regulowało wydane na podstawie art. 7 ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 242). W szczególności, rozgraniczenia dokonuje jednostka geodezyjna (§ 7 tego rozporządzenia), a na gruntach stanowiących własność Państwa podział terenu budowlanego na działki ustala organ administracji (§ 16 rozporządzenia). Uwzględnienie również swoistych rozwiązań przyjętych zwłaszcza na wypadek sporu co do przebiegu linii granicznej (§ 6 ust. 3 rozporządzenia) uzasadnia stanowisko, że w sprawach unormowanych w ustawie z dnia 6 lipca 1972 r. (i w rozporządzeniu z dnia 28 sierpnia 1972 r.), pomimo braku stosownego przepisu, dekrety z dnia 21 września 1950 r. i z dnia 13 września 1946 r. nie mają zastosowania. W tym przeto zakresie wejście z życie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. nie zmieniło stanu prawnego.To, co przedstawiono, nie oznacza, żeby w sprawie o podział gruntów (o ich rozgraniczenie), przekazanej do właściwości organu administracji państwowej (art. 2 § 3 k.p.c.), dekret z dnia 13 września 1946 r. nie mógł mieć nigdy zastosowania. Dekret ten wiązał się ściśle z art. 41 prawa rzeczowego, obecnie wiąże się z art. 153 k.c., pierwszy zaś z tych przepisów uzależniał, a drugi - uzależnia rozgraniczenie gruntów od tego, żeby ich granice "stały się" sporne (wątpliwe). Dlatego dekret z dnia 13 września 1946 r. może mieć zastosowanie w sprawie, która była przekazana do właściwości organu administracji, ale dopiero wtedy, gdy po wydaniu przez ten organ ostatecznej decyzji zaszła z upływem czasu zmiana w stanie posiadania w stosunku do stanu wynikającego z decyzji, sprawiająca, że granice stały się sporne.Dopiero w postępowaniu wywołanym przedstawieniem zagadnienia prawnego Skarb Państwa udostępnił Sądowi Najwyższemu akta administracyjne dotyczące nieruchomości zabudowanej, która w chwili wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) stanowiła własność Wacława i Teodozji Ś. Również małż. N., Zofia Ś. i małż. A. udostępnili odbitki szeregu dokumentów. Jednakże akta i dokumenty nie dają obrazu całości sprawy. Niemniej jednak w aktach administracyjnych znajduje się decyzja Naczelnika Dzielnicy w W. z dnia 31 marca 1980 r. Decyzja ta jako podstawę prawną wskazuje art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., przy czym wyraża zgodę na podział działek nr 211 i 212 według załączonego projektu podziału, przedstawionego na mapie sytuacyjnej wykonanej w dniu 26 czerwca 1979 r. przez Warszawskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne, a zatem na tej samej mapie, na której, za opinią biegłego, Sąd Rejonowy oparł orzeczenie o rozgraniczeniu.Wydanie decyzji o podziale gruntów, której integralną część stanowi projekt podziału przedstawiony na mapie sytuacyjnej, należy do właściwości organu administracji. Jak z tego wynika, decyzja o podziale gruntów zastępuje orzeczenie o ich rozgraniczeniu, a w zakresie podziału gruntów dekret z dnia 13 września 1946 r. nie ma zastosowania. Tak zatem i rozgraniczenie podzielonych gruntów należy do właściwości organu administracji. Przyjęcie, że w razie braku granic podzielonych gruntów albo przy ich istnieniu, lecz braku zmiany w stanie posiadania w stosunku do stanu wynikającego z ostatecznej decyzji, sąd mógłby orzec o rozgraniczeniu podzielonych gruntów, oznaczałoby, że sąd orzeka w sprawie przekazanej do właściwości organu administracji.W konsekwencji, w odniesieniu do wniosku o rozgraniczenie działki nr 211/2 od działki 211/1 zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej (art. 13 § 2 w związku z art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.).Z kolei co się tyczy wniosku o rozgraniczenie działki nr 211/2 od działki 210, to z niczego w sprawie nie wynika, żeby i działka 210 była objęta podziałem gruntów. Jednakże organ do spraw geodezji nie przekazał Sądowi Rejonowemu sprawy ze względu na spór co do ustalenia granicy tych działek oraz na niedojście do ugody przed geodetą pomiędzy małż. N., a Jerzym A. Gdy zatem nie została spełniona przesłanka z art. 7 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 13 września 1946 r., już z tej przyczyny nie otworzyła się droga sądowa.Tym samym i w odniesieniu do wniosku o rozgraniczenie działki nr 211/2 od działki 210 zachodzi niedopuszczalność wspomnianej drogi.Orzeczono więc jak w sentencji (art. 13 § 2 w związku z art. 388 § 3 k.p.c.).