II URN 31/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Janusza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o dodatek do emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie z dnia 8 października 1985 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneJanusz K., ur. w 1930 r., domagał się przyznania do emerytury dodatku nauczycielskiego z tytułu wykonywania pracy nauczycielskiej w okresie od dnia 16 czerwca 1955 r. do dnia 31 sierpnia 1974 r.Decyzją z dnia 5 lipca 1985 r. ZUS - Oddział w S. odmówił przyznania dodatku nauczycielskiego z tego powodu, że wnioskodawca nie wykonywał pracy nauczycielskiej w pełnym wymiarze obowiązującego wymiaru zajęć przez okres 15 lat, gdyż w okresie od dnia 1 września 1962 r. do dnia 31 sierpnia 1974 r. pracował w wymiarze połowy obowiązującego wymiaru zajęć.Wyrokiem z dnia 8 października 1985 r. Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Oddziału ZUS z tych samych powodów.Według Sądu wnioskodawca nie może otrzymać dochodzonego dodatku, ponieważ nie spełnia wymagania z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43), zgodnie z którym prawa w szczególnym charakterze powinna być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, przepis § 2 wymienionego rozporządzenia stanowi "uściślenie" art. 97 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).Od wyroku tego wniosło rewizję nadzwyczajną Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych z wnioskiem o uchylenie wyroku i przyznanie wnioskodawcy dodatku z tytułu pracy nauczycielskiej. Rewidujący nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że - dla uzyskania dodatku nauczycielskiego - praca nauczyciela ma być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, i prezentuje pogląd, że przepis § 2 ust. 1 wymienionego rozporządzenia nie odnosi się do nauczycieli, o których mowa w art. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Rozporządzenie to bowiem zostało wydane w wykonaniu delegacji z art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), natomiast uprawnienie z tytułu szczególnego charakteru zatrudnienia nauczycieli w myśl art. 54 ust. 4 ustawy o z.e.p. regulują inne przepisy niż powołane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Przepisy te zawiera ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, która z mocy art. 97 w związku z art. 89 ust. 1 przewiduje przyznanie dodatku do emerytury, jeżeli nauczyciel był zatrudniony w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć przez okres przynajmniej 15 lat.Zdaniem rewidującego, pogląd ten jest zgodny z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1985 r. II UR 2/85 (OSNCP 1985, z. 10, poz. 161). W wyroku tym bowiem Sąd Najwyższy stwierdził, że okresy pracy nauczyciela, wychowawcy i innego pracownika pedagogicznego zatrudnionego w szkole i w placówkach wymienionych w art. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć, podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnym charakterze (art. 97 w związku z art. 86 Karty Nauczyciela).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że wnioskodawca bezpośrednio przed przejściem na emeryturę nie był zatrudniony jako nauczyciel. W dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę wnioskodawca był zatrudniony w Zakładach Włókien Sztucznych (...), którą to pracę zresztą wykonywał od 1962 r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny jego uprawnień do dochodzonego dodatku do emerytury z tytułu pracy nauczycielskiej, przewidzianego w art. 89 ustawy - Karta Nauczyciela.Przepis art. 89 znajduje się w rozdziale 11 - uprawnienia emerytalne - Karty Nauczyciela, obejmującym przepisy art. 86-91. Zgodnie z art. 86, który jest przepisem podstawowym, nauczyciele oraz członkowie ich rodzin mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, z uwzględnieniem przepisów Karty Nauczyciela, z tym że nauczycieli, o których mowa w art. 1 pkt 1-7, zalicza się do pracowników pierwszej kategorii zatrudnienia (od dnia 1 stycznia 1983 r. - do pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze). Przepis ten - co wynika z jego wyraźnego brzmienia - jest adresowany do nauczycieli i dlatego nie dotyczy osób, których ostatnie zatrudnienie przed przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką nie było zatrudnieniem nauczycielskim albo zrównanym z nauczycielskim. Takie stanowisko uzasadniają także następne przepisy zawarte w tym rozdziale; z ich treści wynika, że odnoszą się one do nauczycieli. Jest to zgodne z zakresem podmiotowym Karty Nauczyciela, który obejmuje nauczycieli czynnych, nauczycieli emerytów i rencistów (a więc tych, którzy przeszli na emeryturę lub rentę inwalidzką z pracy nauczycielskiej), oraz tych nauczycieli, którzy z mocy szczególnego przepisu art. 95 tej Karty zachowują status nauczyciela z uwagi na charakter wykonywanej pracy poza szkołą.Stanowisko takie potwierdza także ust. 2 art. 89. Przepis ten stanowi, że przepis ust. 1 dotyczy zarówno nauczycieli, którzy przejdą na emeryturę lub rentę po dniu wejścia w życie ustawy, jak i tych, którzy przeszli na emeryturę lub rentę inwalidzką przed tą datą. Wykładnia językowa art. 89 ust. 2 prowadzi do wniosku, że przez wyrażenie "jak i tych, którzy przeszli na emeryturę lub rentę inwalidzką przed tą datą", należy rozumieć tylko nauczycieli, którzy przeszli na emeryturę lub rentę przed datą wejścia w życie Karty Nauczyciela.Za takim rozumieniem art. 89 przemawia także jego wykładnia funkcjonalna. Przepis ten preferuje nauczycieli, którzy pracę nauczycielską wykonują do przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką, a więc tych, którzy związali się na trwałe z zawodem nauczycielskim. Możliwość uzyskania dodatku do emerytury lub renty inwalidzkiej z tytułu pracy nauczycielskiej ma stanowić zachętę do kontynuowania pracy nauczycielskiej aż do przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką. Dodatku takiego więc nie mogą otrzymać osoby, które na skutek przejścia do innego zatrudnienia utraciły status nauczyciela.Stanowisko takie uzasadnia także art. 95 Karty Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że nauczycielem mianowanym przechodzącym do pracy w organach administracji państwowej lub organizacjach politycznych i społecznych oraz w związkach zawodowych na stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych, przysługują uprawnienia wynikające z art. 30, 31, 33, 46-52, 57-60, 62, 72, 73, 86-91 oraz 100. Uprawnienie to przysługuje także nauczycielom, którzy przeszli do pracy w tych organach lub organizacjach politycznych i społecznych oraz w związkach zawodowych na stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych przed wejściem w życie ustawy.W świetle zatem art. 95 Karty Nauczyciela tylko nauczyciele objęci dyspozycją tego przepisu zachowują uprawnienia do świadczeń określonych w tym przepisie, w tym do dodatku nauczycielskiego z art. 89 Karty Nauczyciela. Ich praca bowiem jest nadal traktowana tak jak praca nauczycielska, ponieważ w dalszym ciągu wykonują pracę na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych. Dlatego nadal zachowują oni status nauczyciela.Uzasadnione zatem jest stanowisko, że przewidziany w art. 89 Karty Nauczyciela dodatek do emerytury lub renty inwalidzkiej przysługuje tym nauczycielom, którzy bezpośrednio przed przejściem na emeryturę lub rentę wykonywali pracę nauczycielską w szkole albo prace wymienione w art. 95 Karty Nauczyciela. Natomiast dodatek ten nie przysługuje byłym nauczycielom, którzy przeszli do innej pracy, niż wymieniona w art. 95 Karty Nauczyciela.Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za nieuzasadnioną, w związku z czym oddalił ją na mocy art. 421 § 1 k.p.c. Zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia, w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.Powołany w rewizji nadzwyczajnej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1985 r. II UR 2/85 nie dotyczy zagadnienia występującego w niniejszej sprawie. W wyroku tym rozstrzygnięto kwestię, jaka wynikła na tle art. 97 w związku z art. 88 Karty Nauczyciela, mianowicie, chodziło o to, czy w wykonywanie pracy nauczycielskiej przez nauczycieli wymienionych w art. 1 pkt 1-5 Karty Nauczyciela w wymiarze czasu nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć podlega uwzględnieniu przy ustalaniu 20-letniego okresu zatrudnienia przewidzianego w art. 88.Z motywów tego wyroku wynika w sposób jednoznaczny, że wszystkie rozważania i wnioski Sądu Najwyższego odnosiły się wyłącznie do nauczycieli, a więc do osób mających status nauczyciela.