III ARN 9/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj (sprawozdawca).Sędziowie SN: G. Bieniek, K. Kołakowski, M. Sychowicz, M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Dariusza G. na decyzję Dyrektora Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miasta K. z dnia 15 listopada 1985 r. w przedmiocie przydziału lokalu mieszkalnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 4 lutego 1986 r.:oddalił rewizję nadzwyczajną i nakazał pobrać od Haliny Ś. na rzecz Skarbu Państwa (kasa Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie) kwotę 600 zł tytułem wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneDom mieszkalny położony w K. przy ul. (...) nr (...) należy do Franciszki W. w 13/24, Dariusza G. w 1/3 i Anny J. w 3/24 częściach. W określeniu tych udziałów występuje zapewne omyłka, gdyż nie wyczerpują one całości. Nie ma to jednak znaczenia dla niniejszej sprawy. Dom ten objęty jest szczególnym trybem najmu. Mieszkanie nr 12 a zajmowała na podstawie decyzji o przydziale, od 1963 r., Leokadia G. wraz z córką Haliną - obecnie Ś.Ostateczną decyzją organów administracji państwowej z dnia 27 listopada 1984 r. cofnięto Leokadii G. uprawnienie do zajmowania przedmiotowego lokalu. Skarga Leokadii G. wniesiona od tej decyzji została przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie oddalona. Jako podstawę cofnięcia uprawnień do lokalu przyjęto, że najemca wyjechał w 1974 r. do USA na pobyt czasowy, przedłużany wielokrotnie, a do chwili wydania decyzji nie powrócił, mieszkanie zaś oddał w najem lub użytkowanie innym osobom, bez zgody właściwego organu. Tą inną osobą był syn najemcy wraz z żoną Krystyną i dzieckiem, który miał na terenie miasta K. własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego, a które zamienił na dom jednorodzinny w W. Najemca w postępowaniu administracyjnym był zastępowany przez synową Krystynę G. Córka najemcy - Halina Ś. w owym czasie także przebywała za granicą, jednakże po wydaniu decyzji ostatecznej, a przed rozpoznaniem skargi przez NSA wróciła do kraju i nadal mieszkanie to zajmuje, Krystyna G. (synowa) zaś wraz z rodziną przeniosła się do domu własnego w W. (styczeń 1985 r.)Po ostatecznym cofnięciu uprawnień Leokadii G. do dalszego zajmowania lokalu nr (...) a przy ul. (...) nr (...) z wnioskami o przyznanie praw do tego mieszkania wystąpiły dwie osoby. Wniosek taki złożyła Halina Ś., córka poprzedniego najemcy, oraz Dariusz G. współwłaściciel nieruchomości i jej zarządca.Pierwszy wnioskodawca powoływał się na to, że w mieszkaniu tym zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe od 1963 r., drugi zaś na swe uprawnienie wypływające z art. 30 prawa lokalowego, który uprawnia właściciela domu do zamieszkania w opróżnionym lokalu mieszkalnym.Decyzją z dnia 2 kwietnia 1985 r. Kierownik Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Dzielnicowego w K. sporny lokal przydzielił Halinie Ś. W wyniku odwołania Dariusza G. decyzja ta została uchylona przez Dyrektora Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu w K. i sprawa przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Na skutek skargi Haliny Ś b. Ministerstwo Administracji i Gospodarki Przestrzennej decyzją z dnia 8 października 1985 r. stwierdziło nieważność decyzji Dyrektora Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu w K. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor tegoż Wydziału decyzją z dnia 15 listopada 1985 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o przydziale lokalu Halinie Ś. Ostatnio wymienioną decyzję zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dariusz G. Uwzględniając tę skargę Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 lutego 1986 r. uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organów administracji państwowej.Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podstawa prawna cofnięcia uprawnień do dalszego zajmowania lokalu przez Leokadię G., a przez to i jej córkę Halinę Ś., została przesądzona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 1985 r. Decyzja o cofnięciu przydziału zatem miała oparcie w przepisach art. 43 w związku z art. 33 ust. 2 prawa lokalowego (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 84), będących odpowiednikiem art. 46 i 41 ust. 1 prawa lokalowego (Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55 ze zm.). Lokal, którego najemcy cofnięto uprawnienia do dalszego zajmowania lokalu przy uwzględnieniu, że najemca tego lokalu nie zajmuje, jest lokalem pod względem prawnym wolnym. W takim zaś przypadku powinna znaleźć zastosowanie norma art. 30 prawa lokalowego, zwłaszcza jego ustęp. 2. Uprawnienie przedmiotowe zawarte w art. 30 prawa lokalowego ma bezwzględne pierwszeństwo przed uprawnieniami wynikającymi z innych przepisów i wobec tego organ administracji nie mógł dysponować lokalem na rzecz osób trzecich, jeżeli właściciel domu wielomieszkaniowego nie zrezygnował z przysługującego mu prawa do jego zajęcia.Wyrok ten został zaskarżony rewizją nadzwyczajną wniesioną przez Ministra Sprawiedliwości. Rewizja oparta na zarzucie rażącego naruszenia prawa, a mianowicie art. 30 ust. 2 i art. 41 ust. 1 prawa lokalowego oraz art. 207 § 2 k.p.a., zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania skargi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy przede wszystkim podnieść, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach, gdy istniały ostateczne decyzje właściwych organów administracji państwowej cofające uprawnienie Leokadii G. do zajmowania przedmiotowego lokalu i gdy skarga zainteresowanej od tych decyzji została przez NSA oddalona. Obecnie ta przesłanka odpadła, jako że wyrokiem z dnia 10 czerwca 1986 r. Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości i wspomniany wyrok NSA oraz poprzedzające go decyzje administracyjne uchylił. W tych warunkach przedwczesne stało się dysponowanie przedmiotowym lokalem i tym samym decyzje o przydziale musiały być uchylone. Skoro tak właśnie postąpił Naczelny Sąd Administracyjny, to zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok w ostatecznym wyniku jest prawidłowy, choć z innych niż wskazano przesłanek.Nie można przede wszystkim podzielić poglądu NSA wyrażonego w zaskarżonym wyroku, jakoby uprawnienia właściciela nieruchomości budynkowej przewidziane w art. 30 ust. 2 prawa lokalowego (prawo do zamieszkania w opróżnionym lokalu) konkurowały i wyprzedzały uprawnienia osób bliskich dotychczasowego najemcy, a przewidziane w art. 42 prawa lokalowego. Przepis art. 30 ust. 2 prawa lokalowego stanowi jednoznacznie, że właścicielowi domu przysługuje prawo do zamieszkania w opróżnionym lokalu. Wynika z tego, że właściciel domu może zamieszkać w jednym z lokali mieszkalnych dopiero wówczas, gdy lokal taki będzie wolny. Chodzi tu o wolny lokal w znaczeniu prawnym i faktycznym, tzn. o taki lokal, do którego innym osobom nie przysługują uprawnienia płynące z obowiązującego prawa i w nim faktycznie nie mieszkają. Chodzi zatem o lokal opróżniony w sensie faktycznym i prawnym, a więc wolny od osób i rzeczy. Jeśli przebywają w nim osoby nie mające prawa do zajmowania takiego lokalu, właściciel może podejmować niezbędne czynności zmierzające do ich usunięcia. Do czasu jednak, gdy to nie nastąpi, lokal nie jest lokalem "opróżnionym" w rozumieniu art. 30 ust. 2 prawa lokalowego. Dotyczy to zarówno osób zajmujących lokal po utracie przez najemcę tytułu do dalszego jego zajmowania (art. 41 ust. 1 prawa lokalowego), jak i osób zamieszkałych razem z najemcą, gdy ten lokal opuścił (art. 42 ust. 1 prawa lokalowego).Właściciel nieruchomości zainteresowany zajęciem opróżnionego lokalu jest niewątpliwie zainteresowany tym, by wspomniane osoby nie uzyskały tytułu do dalszego zajmowania lokalu. Powinien zatem uczestniczyć w postępowaniu mającym na celu uregulowanie tytułu prawnego do tego lokalu. Nie można jednak podzielić poglądu wyrażonego w zaskarżonym wyroku, iż dyspozycja art. 30 ust. 2 prawa lokalowego wyłącza możliwość przydzielenia lokalu przez właściwy organ administracji państwowej osobom, które po opuszczeniu go przez dotychczasowego najemcę pozostawały w tym lokalu (art. 42 ust. 1 prawa lokalowego). Są to dwa różne uprawnienia, powstające w różnym czasie i różnych okolicznościach.Jak już podniesiono, pierwsze z nich powstaje wówczas, gdy lokal zostanie zwolniony w sensie prawnym i faktycznym, drugie zaś w razie opuszczenia go przez dotychczasowego najemcę. Pierwsze z nich jest uprawnieniem bezwzględnym, lecz powstającym dopiero w odniesieniu do lokalu opróżnionego. Drugie płynie z faktu zamieszkiwania razem z najemcą i stosunku bliskości z nim. Właściciel nieruchomości może oczywiście zwalczać owe przesłanki w postępowaniu administracyjnym, jak również podważać potrzebę przydzielenia tego lokalu osobom wymienionym w art. 42 ust. 1, a nawet proponować inne rozwiązanie, nie wyłączając postawienia do dyspozycji organu administracyjnego innego lokalu w celu przydzielenia go wymienionym osobom, jednakże organ lokalowy nie jest pozbawiony uprawnień do przydzielenia dotąd zajmowanego lokalu tym właśnie osobom. Organ ten powinien wszakże - przy rozstrzyganiu tego zagadnienia - mieć na uwadze dyspozycję art. 30 ust. 1 i 2 prawa lokalowego i w miarę możliwości umożliwić właścicielowi (współwłaścicielowi) domu zajęcie samodzielnego mieszkania, jeśli oczywiście dotąd takiego mieszkania w tym domu nie zajmuje. Dotyczyć to może także innych osób wymienionych w art. 30 ust. 2 prawa lokalowego (pełnoletnie dzieci lub rodzice). Wszakże w sprawie niniejszej o takich osobach nie wspomina się.Podniesione tu okoliczności zatem powinny być wyjaśnione i rozważone, a ostateczne rozstrzygnięcie sprawy zależeć będzie w istotnym stopniu od tego, czy, a jeśli tak, to na jakiej przesłance faktycznej i prawnej ulegną cofnięciu uprawnienia Leokadii G. Cofnięcie tych uprawnień na tej podstawie, że oddała ona cały lokal w najem lub używanie innym osobom bez wymaganej zgody organu administracji państwowej stwarza dla Haliny Ś. sytuację mniej korzystną, gdyż w takim przypadku powinna być ona przekwaterowana do pomieszczenia zastępczego (art. 41 ust. 1). Oparcie decyzji w tym przedmiocie na tym, że dotychczasowy najemca (Leokadia G.) lokal faktycznie opuściła i swoje potrzeby mieszkaniowe zaspokoiła w innym mieszkaniu (art. 42 w związku z art. 46 zdanie ostatnie), stwarza sytuację odmienną, w której powinny być uwzględnione uprawnienia Haliny Ś., zagwarantowane przepisem art. 42 prawa lokalowego. Także w tym przypadku nie mogą zostać zupełnie pominięte uprawnienia właściciela domu, o których mowa wcześniej (art. 30). Wynika z tego, że zarówno uprawnienia jednej, jak i drugiej strony powinny być odpowiednio kojarzone, przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności, a w tym przy uwzględnieniu prawa własności i płynących stąd implikacji w postaci oczekiwania od właściciela większej dbałości o nieruchomość, ale także tego, że w przeciwieństwie do domów jednorodzinnych organ spraw lokalowych nie ma w istocie obowiązku dostarczyć najemcy lokalu zamiennego w celu umożliwienia właścicielowi zajęcia opróżnionego lokalu w domu wielomieszkalnym. Konieczne zatem jest tu współdziałanie najemcy i właściciela domu z organem lokalowym.Ponieważ wszystkie te kwestie nie zostały dostatecznie wyjaśnione bądź nie zostały uwzględnione, a do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia o uprawnieniach Leokadii G. do przedmiotowego lokalu dysponowanie nim na rzecz innych osób jest przedwczesne - przeto zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie w ostatecznym wyniku okazał się trafny, choć z innych niż podniesiono podstaw. Uzasadnia to oddalenie rewizji nadzwyczajnej (art. 210 i 211 k.p.a. w związku z art. 421 § 1 k.p.c.).