III CZP 68/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: G. Bieniek, B. Bladowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego J. przeciwko Zofii i Wiesławowi małż. J. o eksmisję po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 23 czerwca 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba wymieniona w decyzji administracyjnej o przydziale lokalu mieszkalnego jako uprawniona do zamieszkania w lokalu razem z najemcą na legitymację czynną o opróżnienie lokalu przez osobę trzecią wprowadzoną do tego lokalu przez najemcę"?podjął następującą uchwałę:Osoba wymieniona w decyzji administracyjnej o przydziale lokalu mieszkalnego jako uprawniona do zamieszkania wraz z głównym najemcą ma legitymację do żądania opróżnienia lokalu zajętego przez osobę trzecią wraz z rodziną wprowadzoną do lokalu przez głównego najemcę. Uzasadnienie faktycznePowód Jerzy J. wraz ze swoim bratem Stefanem J. są współuprawnionymi na podstawie ostatecznej decyzji Urzędu Miejskiego w S. z dnia 19 lutego 1987 r. do zajmowania wspólnego lokalu mieszkalnego w S. położonego w budynku przy ul. (...) (...) o ogólnej powierzchni użytkowej 46,65 m2, a mieszkalnej 30,76 m2. Decyzja wyraźnie wymienia osoby uprawnione do zamieszkania, przy czym Stefanowi J. nadaje status głównego najemcy, a powoda Jerzego J. określa jako członka rodziny, (brata głównego najemcy). Bezsporne jest w sprawie, że główny najemca bez zgody powoda wprowadził do tego mieszkania drugiego brata wraz z żoną i dziećmi, pozwanych w sprawie i przez to pozbawił powoda możliwości korzystania z mieszkania. Powód wystąpił z powództwem o eksmisję osób wprowadzonych do wspólnego lokalu.Sąd Rejonowy oddalił powództwo, przyjmując że powód nie jest uprawniony do żądania eksmisji pozwanych.Sąd Wojewódzki przy rozpoznawaniu rewizji powziął poważne wątpliwości, które ujął w formie pytania prawnego i przedstawił je w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Zdaniem sądu rewizyjnego, źródłem wątpliwości jest art. 37 ust. 1 prawa lokalowego, który nie precyzuje uprawnień osób współzamieszkujących we wspólnym lokalu, a następnie brak prawnych możliwości domagania się ustalenia zakresu korzystania z oddzielnej części lokalu objętego szczególnym trybem najmu (uchwała SN z dnia 22 stycznia 1986 r. III CZP 73/86, OSNCP 1986, z 12, poz. 200).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy udzielając odpowiedzi miał na uwadze, co następuje:Przepisy prawa lokalowego określają jedynie ex lege wwiązanie w stosunek najmu oprócz najemcy także jego małżonka wspólnie z nim zamieszkującego, choćby przydział i umowa najmu została zawarta tylko przez jedno z nich (art. 10 ust. 3 prawa lokalowego). Inne osoby wspólnie zamieszkujące nie mogą w zasadzie uzyskać wspólnego przydziału ze względu na treść art. 39 pr. lok. Stosownie do tego przepisu samodzielny lokal mieszkalny odpowiadający normatywom projektowania mieszkań nie może być przydzielony więcej niż jednemu najemcy, chyba że przydział taki nastąpi na zgodny wniosek zainteresowanych. Przedmiotowy lokal jest samodzielnym w rozumieniu powołanego przepisu i z uwagi na skłócenie braci - z konieczności prawnych uregulowań - został im wspólnie przydzielony, z tym że w decyzji Stefana J. określono jako głównego najemcę, a Jerzemu J. nadano status osoby bliskiej.Osoby bliskie nie są obejmowane przydziałem, ale są one uwzględnione przy obliczaniu norm zaludnienia, co wyraźnie wynika z uregulowań zawartych w art. 37 ust.1 pr. lok. Warunkiem jednak obliczenia normy zaludnienia i uwzględnienia osoby bliskiej w tym zakresie jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, takie gospodarstwo domowe nie było wspólnie prowadzone. Przy uwzględnieniu treści art. 37 i 39 pr. lok. uzyskanie przydziału przez Stefana J. było uzależnione od przyznania uprawnienia do współzamieszkiwania także powodowi, gdyż on sam dla siebie nie mógł uzyskać przydziału ze względu na metraż lokalu. To ustalenie rzutuje na zakres uprawnień powoda w nawiązaniu stosunku najmu. W takim stanie faktycznym uprawnienia powoda nie są w pełni pochodne do uprawnień jego brata jako głównego najemcy, lecz mają charakter bardziej samodzielny i stanowiły przesłankę wydania decyzji o przydziale. W następstwie zaistniałego stanu rzeczy obie osoby wymienione w decyzji o przydziale należy traktować jako uprawnionych z tytułu prawa najmu do wspólnego korzystania z całego lokalu. W warunkach gdy uprawniony do współzamieszkiwania został pozbawiony całkowicie korzystania z lokalu przez osoby trzecie, konieczne staje się przedstawienie konstrukcji materialnoprawnej ochrony jego interesów majątkowych i wyprowadzenie z niej legitymacji do poszukiwania takiej ochrony. Można jej poszukiwać w ramach stosunku najmu i w ramach odpowiedzialności z czynów niedozwolonych.1. Rozwiązanie oparte na art. 690 k.c. i 222 § 1 k.c. może budzić sprzeciw, gdyż pierwszy z tych przepisów przyznaje bezwzględną ochronę (skuteczną względem wszystkich) tylko najemcom lokali, a powód formalnie nie ma takiego przymiotu. Na podstawie przedstawionych wywodów uprawnienia powoda zostały zakwalifikowane jako współuprawnienia do korzystania z całego lokalu, jednocześnie z najemcą. Z równości uprawnień do korzystania z lokalu powinna wynikać także równość w zakresie ochrony, jaką statuuje art. 690 k.c., której środkiem jest powództwo windykacyjne, oparte na art. 222 § 1 k.c. Konstrukcja taka jest nieodzowna dla osiągnięcia społecznie pożądanego rozwiązania zaistniałego konfliktu, będącego przedmiotem sporu w tej sprawie.2. Rozwiązania o ogólniejszym charakterze można upatrywać w przepisach o czynach niedozwolonych.Przedstawiony stan faktyczny daje podstawę do przyjęcia, że najemca, jak również pozwani wyrządzili powodowi szkodę, która polega na pozbawieniu go prawa do korzystania z lokalu. Ich zachowanie nosi cechy bezprawności, gdyż narusza uprawnienia powoda określone w ostatecznej decyzji o przydziale lokalu. Pomiędzy ich zachowaniem a szkodą istnieje normalny związek przyczynowy, a więc zostały spełnione wszystkie przesłanki czynu niedozwolonego. Powód jako poszkodowany może poszukiwać ochrony na podstawie art. 415 k.c. i żądać naprawienia szkody, przez przywrócenie stanu poprzedniego (restytucja naturalna) jako jednego ze sposobów naprawienia szkody (art. 363 § 1 k.c.). Przy wyborze tego rozwiązania jako podstawy rozstrzygnięcia wątpliwości musiałoby nastąpić podmiotowe przekształcenie powództwa i w sprawie powinien brać udział także główny najemca.Na podstawie przytoczonych argumentów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.