IV CR 154/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krystyny M. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Skarbowemu w R. i Mieczysławowi P. o wyłączenie spod egzekucji na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 30 grudnia 1985 r.oddalił rewizję; nie obciążył powódki kosztami procesu w instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneKrystyna M. wniosła o zwolnienie od wykonania konfiskaty mienia orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 4 września 1981 r. nieruchomości składającej się z działek gruntowych nr 432, 435, 726, 1026 o łącznej powierzchni 0,84 ha i działek gruntowych nr 994, 1237, 955 i 996 o łącznej powierzchni 0,57 ha położonych w R. oraz budynku mieszkalnego stanowiącego współwłasność w 1/2 części i o nakazanie wydania jej tych nieruchomości. Powódka przyznała fakt skazania jej i orzeczenia konfiskaty mienia w całości, zarzucając, że w dacie orzeczenia konfiskaty nie była jeszcze właścicielką objętych egzekucją nieruchomości; nabyła je dopiero później, w wyniku dziedziczenia po śmierci rodziców.Pozwany Skarb Państwa powództwa nie uznał. Przecząc zasadności powództwa pozwany podniósł, że spadkodawcy, na których powódka się powołuje, zmarli zanim orzeczono konfiskatę mienia powódki.Wyrokiem z dnia 30 grudnia 1985 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie powództwo oddalił, przytaczając na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia, co następuje:Bezsporne jest, że Sąd Wojewódzki w Rzeszowie prawomocnym wyrokiem z dnia 4 września 1981 r. skazał powódkę za popełnione przez nią przestępstwa - m.in. na karę konfiskaty mienia w całości.Konfiskata mienia obejmowała udziały powódki w nieruchomościach wyżej wyszczególnionych, które powódka nabyła w drodze dziedziczenia po zmarłych rodzicach: Piotrze P., zmarłym w dniu 10 lutego 1978 r., i Marii P., zmarłej w dniu 7 listopada 1980 r. Stwierdzenia nabycia spadku po Piotrze P. dokonał Sąd Rejonowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 29 października 1984 r., a po Marii P. postanowieniem z dnia 25 października 1983 r. Tym samym konfiskata mienia powódki orzeczona została już po śmierci jej rodziców. Gdy zaś spadek przechodzi na spadkobierców z chwilą otwarcia spadku (art. 922 § 1 k.c.), brak było podstaw do uwzględnienia powództwa.W rewizji powódka wniosła bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bądź o jego zmianę i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja, w której powołano podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 3, 4 i 5 k.p.c., nie zasługiwała na uwzględnienie.Chybione jest w szczególności stanowisko reprezentowane przez skarżącą w rewizji, że spadek przeszedł na nią dopiero po wydaniu wyroku karnego. Sąd Wojewódzki trafnie powołał art. 922 § 1 k.c. na uzasadnienie stanowiska, że powódka wcześniej, a nie dopiero po orzeczeniu przepadku jej mienia w postępowaniu karnym nabyła udziały w spadku po rodzicach. Przepis ten bowiem stwierdza jednoznacznie, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na jedną lub kilka osób z chwilą jego śmierci. W unormowaniu tym zawarto zasadę sukcesji uniwersalnej, wyrażającą się we wstąpieniu spadkobiercy w ogół należących do spadku cywilnego praw i obowiązków majątkowych. Zdarzeniem powodującym przejście spadku na spadkobierców jest śmierć spadkodawcy, momentem zaś przejścia jest chwila jego śmierci. Unormowania zarówno art. 922 § 1, jak i art. 925 k.c. potwierdzają, że przejście dziedzicznych praw i obowiązków na spadkodawców jest ściśle związana z chwilą śmierci spadkodawcy, niezależnie od tego, kiedy spadkobierca dowiedział się o powołaniu go do spadku. Innymi słowy spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa z chwilą otwarcia spadku, a tą chwilą jest śmierć spadkodawcy (art. 924 k.c.).Według nie kwestionowanych przez skarżącą ustaleń rodzice jej zmarli przed orzeczeniem przepadku mienia w postępowaniu karnym, a zatem w chwili orzekania o przepadku mienia powódce przysługiwały już określone uprawnienia wynikające z faktu dziedziczenia po rodzicach.Orzeczenie o przepadku mienia zatem skutkowało także przepadek tych składników majątkowych (udziałów w tych składnikach), które powódce przypadały wskutek dziedziczenia po rodzicach, aczkolwiek uprawnienia powódki do dziedziczenia nie były jeszcze wyrażone w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Nie można bowiem nie dostrzegać, że przy założeniu, iż nabycie spadku następuje z mocy prawa, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter jedynie deklaratoryjny, potwierdzający stan prawny wynikły z faktu dziedziczenia.Reasumując należy stwierdzić, że spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, co wskazuje na jedynie deklaratoryjny charakter postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Oznacza to, że orzeczony względem powódki przepadek mienia objął - mimo braku stwierdzenia nabycia spadku po zmarłych Piotrze i Marii małż. P. - także przypadłe powódce aktywa po rodzicach. Tym samym za bezzasadny uznać należało zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego (art. 368 pkt 1 k.p.c.).Pozostałe podstawy zaskarżenia powołane w rewizji również nie zostały wykazane. Sąd I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe adekwatne do stanu faktycznego poddanego jego rozstrzygnięciu. Należało podkreślić, że skarżąca nie usiłowała nawet wskazać okoliczności, które wymagały wyjaśnienia lub rozważenia; nie wskazano także ustaleń, które Sąd Wojewódzki poczynił sprzecznie z treścią zebranego materiału dowodowego. W rewizji poprzestano też na dowolnym jedynie stwierdzeniu, że Sąd I instancji "dopuścił się innych uchybień procesowych, które miały wpływ na wynik sprawy".Gdy zaś zostały udowodnione podstawy zaskarżenia powołane w rewizji i brak było takich, które należałoby z urzędu brać pod rozwagę (art. 381 § 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.