Rw 621/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk E. Olczak. Sędziowie: kpt W. Oziębło, mjr J. Steckiewicz (sprawozdawca).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Obara.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 1986 r. na rozprawie sprawy skazanych nieprawomocnie:1) Andrzeja S. za przestępstwa określone w art. 266 § 1 k.k. w zb. z art. 58 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności; w art. 239 § 3 k.k. w zb. z art. 266 § 4 k.k. w zw. z art. 266 § 1 k.k. i w zw. z art. 58 k.k. na kary 3 lat pozbawienia wolności, 200.000 zł grzywny, zakaz wykonywania zawodu lekarza na okres 3 lat, podanie wyroku do publicznej wiadomości, pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat; w art. 244 k.k. w zw. z art. 58 k.k. na kary 4 lat pozbawienia wolności, 200.000 zł grzywny, zakaz wykonywania zawodu lekarza na okres 3 lat, pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat, konfiskatę części mienia, podanie wyroku do publicznej wiadomości - łącznie na karę 5 lat pozbawienia wolności, 3 lata pozbawienia praw publicznych, 3 lata zakazu wykonywania zawodu lekarza, 350.000 zł grzywny;2) Henryka P. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 244 k.k. w zw. z art. 58 k.k. na kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat, 30.000 zł grzywny, podanie wyroku do publicznej wiadomości, obniżenie stopnia wojskowego;3) Mieczysława W. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 244 k.k. na kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat, 30.000 zł grzywny, podanie wyroku do publicznej wiadomości, obniżenie stopnia wojskowego - oraz uniewinnionych nieprawomocnie: 4) Józefa P., 5) Stanisława S., 6) Władysława K. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 241 § 3 k.k. w zw. z art. 239 § 3 k.k.,z powodu rewizji wniesionych przez obrońców Andrzeja S., Henryka P., Mieczysława W. oraz prokuratora na niekorzyść Józefa P., Stanisława S. i Władysława K. od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 13 czerwca 1986 r.rewizji prokuratora oraz obrońców oskarżonych Andrzeja S. i Henryka P. nie uwzględnił i zaskarżony wyrok w odniesieniu do oskarżonych Andrzeja S., Henryka P., Józefa P., Stanisława S. i Władysława K. utrzymał w mocy, natomiast uwzględniając rewizję obrońcy oskarżonego Mieczysława W. zaskarżony wyrok zmienił przez uniewinnienie tego oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 244 k.k. (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Wyrok ten zaskarżyli obrońcy:a) Andrzeja S., który zarzucił:- obrazę przepisów postępowania, mogącą mieć wpływ na treść wyroku przez to, że sąd przesłuchując świadków nie uprzedził ich o treści art. 166 § 1 k.p.k.,- błąd w ustaleniach faktycznych i przypisanie oskarżonemu winy w sytuacji, gdy wielu ze świadków zeznało, że byli przez niego badani, albo twierdziło, że rzeczywiście chorowali, a zatem wystawiane przez oskarżonego zaświadczenia były prawdziwe, oraz - jeżeli chodzi o zarzut określony w art. 244 k.k.:- oparcie orzeczenia wyłącznie na pomówieniach współoskarżonych,- rażącą niewspółmierność kar zasadniczych i kary dodatkowej zakazu wykonywania zawodu lekarza,i w związku z tymi zarzutami wnosił o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo wydatne złagodzenie kar zasadniczych i uchylenie kary dodatkowej zakazu wykonywania zawodu lekarza;b) Henryka P. i Mieczysława W., który zarzucił:- błąd w ustaleniach faktycznych wskutek uznania, że przyjęcie butelki wódki - w wypadku oskarżonego Henryka P. dwukrotnie - było działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,- rażącą niewspółmierność kari wnosił o uniewinnienie od zarzutów albo złagodzenie kar zasadniczych oraz uchylenie kary dodatkowej - obniżenia stopnia wojskowego.Rewizję, na niekorzyść oskarżonych Józefa P., Stanisława S. i Władysława K., wniósł prokurator. Zarzucił wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający na nie wpływ, a polegający na przyjęciu, że oskarżeni ci wręczali pieniądze za załatwienie odroczenia powołania do wojska ich synów, z przeznaczeniem wyłącznie dla Andrzeja S., i nie obejmowali swą świadomością możliwości przekazania tych pieniędzy innej osobie.Prokurator wnosił o uchylenie wyroku w części przez siebie zaskarżonej i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca oskarżonego Andrzeja S. zmodyfikował rewizję wniesioną przez obrońcę broniącego tego oskarżonego w pierwszej instancji; ograniczając ją w ten sposób podtrzymał jedynie zarzuty rażącej surowości wymierzonych oskarżonemu kar zasadniczych, jednostkowych, kary łącznej i dodatkowej - zakazu wykonywania zawodu. W związku z tym wniósł o wymierzenie kar za pierwsze i drugie przestępstwo w wysokości umożliwiającej zastosowanie dobrodziejstwa wynikającego z ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126), a za trzecie przestępstwo oraz co do kary łącznej: w wysokości nie przekraczającej 3 lat, złagodzenie wysokości grzywny i uchylenie orzeczenia o zakazie wykonywania zawodu lekarza.Obrońca oskarżonych Henryka P. i Mieczysława W. wnosił o uwzględnienie złożonej przez siebie rewizji.Przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierał rewizję prokuratora i wnosił o nieuwzględnienie rewizji obrońców.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Rewizja prokuratora jest bezzasadna.Sąd pierwszej instancji słusznie uniewinnił oskarżonych Józefa P., Stanisława S. i Władysława K. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 241 § 3 k.k. w zw. z art. 239 § 3 k.k., chociaż z uzasadnieniem, które doprowadziło do takiego rozstrzygnięcia, niezupełnie można się zgodzić.Sąd pierwszej instancji bowiem uznał, że oskarżeni ci nie mieli świadomości, iż Andrzej S. pieniądze, które mu wręczali dla załatwienia interesującej ich sprawy, przekaże innej osobie. Dociekanie stanu świadomości oskarżonych było bezprzedmiotowe. Inne bowiem argumenty powinny zadecydować o ich uniewinnieniu, chociaż na podstawie zebranych dowodów stwierdzić należy, że świadomości, o jakiej pisze prokurator w rewizji, nie mieli.Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że oskarżonym Józefowi P., Stanisławowi S. i Władysławowi K. można przypisać wręczenie korzyści majątkowej Andrzejowi S., w zamian za załatwienie ich synom odroczeń powołania do służby wojskowej. Andrzej S. nie był kompetentny do załatwienia sprawy i mógł występować jedynie jako świadczący tzw. płatną protekcję. I rzeczywiście oskarżonemu Andrzejowi S. przypisano przestępstwo określone w art. 244 k.k. - również nie kwestionowane przez prokuratora.W tej sytuacji problemem do rozstrzygnięcia jest nie to, czego dociekał sąd pierwszej instancji (świadomość wymienionych trzech oskarżonych w chwili, gdy wręczali gotówkę oskarżonemu Andrzejowi S.), lecz kwestia, czy wręczający korzyść sprawcy płatnej protekcji może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 241 § 1 k.k.Na pytanie to należy odpowiedzieć przecząco. Przepisy o łapownictwie są skorelowane z innymi, a mianowicie z art. 239 i 240 k.k. Artykuł 241 § 1 k.k. nie przewiduje więc odpowiedzialności sprawcy, który wręcza korzyść osobie podejmującej się pośrednictwa w załatwieniu sprawy (tzw. płatna protekcja). Bezkarność osoby wręczającej korzyść sprawcy przestępstwa określonego w art. 244 k.k. wynika po prostu z zasady, że czyn nie wskazany przez ustawę nie może być penalizowany - nulla poena sine lege (art. 1 k.k.).Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy, ustalono, że działanie oskarżonych Józefa P, Stanisława S. i Władysława K. wyrażało się w udzieleniu korzyści Andrzejowi S., który został skazany za przestępstwo określone w art. 244 k.k., a zatem, zgodnie z wyrażonym wcześniej poglądem, oskarżonych tych należało uniewinnić od zarzucanego im przestępstwa wobec braku materialnej podstawy odpowiedzialności karnej (...).