II CR 224/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska. Sędziowie SN: A. Gola (sprawozdawca), K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ireneusza M. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej w S. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 16 grudnia 1985 r.:oddalił rewizję; zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.000 zł tytułem kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowód Ireneusz M. żądał w pozwie zasądzenia od pozwanego Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej w S. kwoty 1.189.467 zł powołując się na to, że w umowie stron z dnia 3 września 1981 r. zobowiązał się do adaptacji na cele mieszkalne części strychu budynku przy ul. (...) w S., a strona pozwana zobowiązała się pokryć koszty adaptacji.Pozwane Przedsiębiorstwo powództwa nie uznało, a domagając się jego oddalenia zarzuciło, że zobowiązanie do zwrotu kosztów adaptacji strychu, jako sprzeczne z obowiązującymi przepisami, jest nieważne. Powołano się też na to, że roszczenia powoda są przedawnione.Wyrokiem z dnia 16 grudnia 1985 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie powództwo oddalił, przytaczając na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia m.in., co następuje:W dniu 3 września 1981 r. strony zawarły umowę, w której powód zobowiązał się wykonać adaptację na cele mieszkalne części strychu w budynku położonym w S. przy ul. (...). W § 8 strony uzgodniły rozliczenie kosztów adaptacji w ten sposób, że wartość robocizny i sprzętu zostanie zaliczona na poczet czynszu, a z wartości materiałów zostanie potrącona kaucja, przy czym różnica zostanie zwrócona wykonawcy.Odbiór techniczny robót adaptacyjnych przeprowadzony został w dniu 6 czerwca 1983 r.Pismem z dnia 28 grudnia 1984 r., złożonym u strony pozwanej w dniu 26 marca 1985 r., powód zażądał zwrotu kosztów adaptacji. Strona pozwana odmówiła temu żądaniu, powołując się na obowiązujące w dacie zawarcia umowy, lecz nie znane jej zarządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 lipca 1981 r. w sprawie zagospodarowania zbędnych suszarń, strychów i innych pomieszczeń w budynkach stanowiących własność Państwa (M.P. Nr 19, poz. 182), regulujące także sposób rozliczeń wydatków na adaptację.Zarządzenie to zostało opublikowane w dniu 20 sierpnia 1981 r. i obowiązywało już w chwili zawierania przez strony umowy. W świetle przepisów tego zarządzenia postanowienia umowy z dnia 3 września 1981 r. w części, w której strona pozwana zobowiązała się do zwrotu kosztów adaptacji, są nieważne (art. 58 k.c.). Tym samym nie istnieje obowiązek strony pozwanej zwrotu kosztów adaptacji.Ubocznie Sąd Wojewódzki podniósł, że gdyby nawet przyjąć, że umowa stron była ważna, to uwzględnieniu powództwa sprzeciwiała się treść art. 646 k.c. Umowa z dnia 3 września 1981 r. ma bowiem charakter umowy o dzieło, a roszczenia z niej wynikające przedawniają się - stosownie do powołanego przepisu - z upływem dwóch lat od dnia oddania dzieła, tj. od dnia 6 czerwca 1983 r. (odbiór techniczny robót). Powód nie wykazał okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 117 § 3 k.c., które pozwalałyby na nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia.W rewizji, sprecyzowanej na rozprawie przed Sądem Najwyższym, powód, powołując podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt. 1 k.p.c., wnosił o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki stanął na trafnym stanowisku, że powód, mimo zawarcia przez strony porozumienia w przedmiocie zwrotu kosztów przebudowy strychu na cele mieszkalne, nie może obecnie żądać zwrotu tych kosztów.Jak to Sąd I instancji prawidłowo ustalił, w dacie zawarcia umowy przez strony obowiązywało od dnia 20 sierpnia 1981 r. zarządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 lipca 1981 r. w sprawie zagospodarowania zbędnych suszarń, strychów i innych pomieszczeń stanowiących własność Państwa (M.P. Nr 19, poz. 182), preferujące przebudowę suszarń, strychów i innych pomieszczeń w domach wielomieszkaniowych w budynkach stanowiących własność Państwa na lokale mieszkalne. Stosownie do uregulowania zawartego w § 3 ust. 2 tego zarządzenia koszty przebudowy powinna ponieść osoba, która uzyskała zgodę na przebudowę. Zwrot kosztów przebudowy - z reguły częściowy - przewidziano dopiero w razie zwolnienia lokalu uzyskanego w wyniku przebudowy przed upływem 20 lat od jego przebudowy; najemca otrzymuje wówczas zwrot poniesionych kosztów w wysokości 5% za każdy rok brakujący do upływu tego okresu (§ 7 ust. 1 zdanie pierwsze zarządzenia). Ale i wówczas zwrot nie obejmuje kosztów ponadnormatywnych wyposażenia lokalu (§ 7 ust. 1 zdanie drugie zarządzenia).Na tle innych istotnych postanowień zarządzenia obciążenie osób dokonujących przebudowy zbędnych strychów, suszarń i innych pomieszczeń na cele mieszkalne kosztami z tym związanymi nie może budzić zastrzeżeń. Nie można bowiem pomijać, że w wyniku takiej przebudowy osoba, która dokonała przebudowy zapewnia sobie jego przydział (§ 4 zarządzenia) z wyprzedzeniem innych osób oczekujących na przydział lokalu na podstawie decyzji administracyjnej czy w spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, w szczególności zaś poza kolejnością, bez konieczności wieloletniego wyczekiwania na przydział, a przy tym może zrealizować tę przebudowę w sposób najbardziej odpowiadający jej potrzebom. Nierzadko też - jak na to wskazuje dokumentacja techniczna załączona do akt - dokonujący przebudowy uzyska tą drogą lokal mieszkalny przekraczający obowiązujące normy (w wyniku przebudowy powód uzyskał lokal mieszkalny o powierzchni 64,1 m2, w którym zamieszkuje najemca wraz z żoną i dwojgiem dzieci).Nie można też było nie dostrzegać tego, że w § 6 zarządzenia dopuszczono możliwość nabycia na własność lokalu mieszkalnego uzyskanego w wyniku przebudowy pomieszczeń, o jakich mowa jest w § 1 tego zarządzenia.W uchwale Sejmu PRL z dnia 3 lipca 1984 r. w sprawie polityki mieszkaniowej do 1990 r. (M.P. Nr 16, poz. 111) podniesiono, że "lepsze zaspokojenie stale rosnących potrzeb mieszkaniowych ludności może być uzyskane tylko wspólnym wysiłkiem Państwa, samorządów terytorialnych, pracowniczych i spółdzielczych oraz samych obywateli". Oznacza to konieczność zwiększenia środków własnych ludności na poprawę warunków mieszkaniowych. Wielorakie inicjatywy w rozwoju budownictwa mieszkaniowego muszą być wspierane m.in. poprzez zwiększenie zaangażowania na te cele środków finansowych ludności.Wyrazem tendencji wskazanych w uchwale Sejmu z dnia 3 lipca 1984 r. są m.in. wcześniejsze uregulowania dotyczące finansowania przebudowy strychów, suszarń i innych pomieszczeń w domach wielomieszkaniowych. Gdy zaś według § 3 ust. 2 zarządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 lipca 1981 r. w sprawie zagospodarowania zbędnych suszarń, strychów i innych pomieszczeń w budynkach stanowiących własność Państwa (M.P. Nr 19, poz. 182) osoba dokonująca przebudowy takich pomieszczeń czyni to na własny koszt, a według § 7 ust. 1 tego zarządzenia najemca w razie zwolnienia lokalu uzyskanego w wyniku przebudowy przed upływem 20 lat od jego przejęcia otrzymuje zwrot poniesionych kosztów w wysokości 5% za każdy rok brakujący do upływu tego okresu, nie może być uznane za skuteczne zobowiązanie pozwanego, tj. zarządcy budynku, do zwrotu kosztów przebudowy w całości lub w części, niezgodnie z tymi przepisami.Mając to na uwadze Sąd Najwyższy - uznając rozstrzygnięcie o żądaniu powoda zawarte w zaskarżonym wyroku za trafne - oddalił rewizję (art. 387 k.p.c.).Ubocznie należy zauważyć, że umowa stron z dnia 3 września 1981 r. nie jest umową o dzieło (art. 627-646 k.c.). Nie sposób też przyjąć, że powód w umowie zobowiązał się do świadczenia usługi na rzecz zarządcy budynku. Chodzi tu w istocie o szczególny rodzaj umowy nie przewidzianej w k.c., której strony ze względu na szczególny charakter stosunku prawnego nadały określoną treść. Do umów tego rodzaju będą miały zastosowanie przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności, ponadto zaś odpowiednie przepisy części ogólnej k.c. oraz w miarę potrzeby - w drodze analogii lub wprost - przepisy o umowach nazwanych.