III CZP 77/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski. Sędziowie SN: G. Bieniek, J. Szachułowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Piotra W. o zniesienie współwłasności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 maja 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości dopuszczalne jest objęcie podziałem budynków usytuowanych na niej, stanowiących odrębną własność osoby trzeciej, powstałą w wyniku przekazania przez byłego współwłaściciela udziału w tej nieruchomości na własność Skarbu Państwa?"podjął następującą uchwałę:W sprawie o zniesienie współwłasności działki siedliskowej niedopuszczalne jest objęcie podziałem budynków, stanowiących odrębną własność osoby trzeciej, powstałą w wyniku przekazania przez byłego współwłaściciela udziału w nieruchomości siedliskowej na własność Państwa w zamian za emeryturę.Uzasadnienie faktyczneDziałka siedliskowa nr (...) o powierzchni 0,40 ha, położona we wsi R. gmina Z., stanowiła własność w częściach równych Piotra W. oraz Piotra i Leoniły małż. W. Na tej działce siedliskowej były zlokalizowane budynki gospodarcze i mieszkalne związane z oddzielnymi gospodarstwami współwłaścicieli. Piotr i Leoniła małż. W. swoje gospodarstwo rolne wraz z udziałem w działce siedliskowej przekazali Państwu w zamian za emeryturę na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), zachowując dla siebie własność budynków usytuowanych na gruncie będącym przedmiotem współwłasności. Po śmierci Piotra W. odrębna własność budynków w drodze spadkobrania przeszła na syna Jana W. uczestnika postępowania. Wnioskodawca Piotr W. dla poszerzenia swojego obecnego siedliska w celu podniesienia towarowości gospodarstwa rolnego wystąpił z wnioskiem o zniesienie współwłasności; sprawa toczy się z udziałem drugiego współwłaściciela, którym w następstwie przekazania gospodarstwa Państwu jest Skarb Państwa.Sąd Rejonowy dokonał podziału działki siedliskowej w naturze w ten sposób, że wnioskodawcy przyznał 0,36 ha a Skarbowi Państwa działkę 0,4 ha, na której znajdują się budynki stanowiące odrębny przedmiot własności Jana W. Na tle stanu faktycznego powstały poważne wątpliwości prawne objęte treścią przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przed przekazaniem gospodarstwa rolnego przez Piotra i Leoniłę małż. W. na rzecz Skarbu Państwa siedlisko ich gospodarstwa stanowiło przedmiot współwłasności. W następstwie przekazania gospodarstwa w zamian za emeryturę i zrealizowania uprawnienia do zatrzymania budynków siedlisko w części przysługującej przekazującym stało się własnością Skarbu Państwa, a z prawem zatrzymania budynków powstała z mocy ustawy służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków (art. 51 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin). Po przekazaniu gospodarstwa wraz z udziałem we współwłasności w siedlisku powstała nowa sytuacja prawna i zamiast dwóch osób uprawnionych rzeczowo do siedliska mamy trzecią osobę uprawnioną rzeczowo do samych budynków i do służebności gruntowej w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków.Przez powstanie odrębnej własności budynków Skarb Państwa nie ma do nich żadnych uprawnień rzeczowych, ale z jej powstaniem łączy się jego obowiązek ustalenia zakresu służebności gruntowej w rozmiarach niezbędnych do korzystania z budynków. Temu obowiązkowi Skarbu Państwa odpowiada uprawnienie przekazujących, bądź ich następców, do skonkretyzowania i wytyczenia rozmiarów służebności gruntowej. Ponieważ budynki stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności, nie mogą być przedmiotem zniesienia współwłasności pomiędzy współwłaścicielami działki siedliskowej. Stosownie do treści art. 210 k.c. każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, a ponieważ w sprawie przedmiotem współwłasności jest tylko działka gruntu, budynki na niej wzniesione zatrzymane w wyniku przekazania gospodarstwa Państwu nie stanowią przedmiotu współwłasności, nie mogą dzielić losu prawnego gruntu. Przedmiot związany z prawem zatrzymania określony w art. 51 powołanej ustawy jest prawem swoistym przysługującym niezależnie od stanu prawnego gruntu i dopuszczalny byłby jego podział jedynie do korzystania w razie sporu między łącznie uprawnionymi do korzystania z budynków. Błędny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego, że właściciel zatrzymanych budynków nie może być uczestnikiem postępowania w sprawie o zniesienie współwłasności działki. Jest on zainteresowanym w rozumieniu art. 500 k.p.c., gdyż sposób zniesienia współwłasności działki może mieć wpływ na wytyczenie rozmiarów służebności gruntowej. Osoby, którym przysługuje prawo zatrzymania budynków w postępowaniu o zniesienie współwłasności działki, mają uprawnienie do wpływania na zakres wytyczenia i utrwalenia służebności gruntowej w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków.Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.