III CZP 75/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: S. Dmowski, Ł. Grygołajtys (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie wszczętej przez Gabrielę K. na odmowę sporządzenia umowy darowizny po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Częstochowie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy do nabycia własności nieruchomości stanowiącej las potrzebne jest po stronie nabywcy posiadanie specjalnych kwalifikacji w zakresie prowadzenia gospodarki leśnej?"podjął następującą uchwałę:Do nabycia przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej las stosuje się odpowiednio przepisy o nabywaniu nieruchomości rolnych (art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa - Dz. U. Nr 48, poz. 283; art. 160 § 1 pkt 2 k.c. w związku z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 19, poz. 86). W takim wypadku nie są wymagane szczególne kwalifikacje w zakresie prowadzenia gospodarki leśnej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Właścicielami nieruchomości o powierzchni 6.56,05 ha, położonej w D. i stanowiącej las są Maria P., Wiktor K., po 1/3 części oraz Gabriela K, Teresa K., Jerzy K., Urszula C., Józef . po 1/5 części. Gabriela K. zamierza sporządzić umowę darowizny swego udziału we własności wyżej opisanej nieruchomości na rzecz swego wnuka, Jana P., który ukończył kurs przysposobienia rolniczego.Państwowe Biuro Notarialne w L. odmówiło sporządzenia umowy darowizny, uznając, że do nabycia lasu wymagane są po stronie nabywcy kwalifikacje leśne - praktyczne i teoretyczne.Przy rozpatrywaniu zażalenia Gabrieli K. na odmowę sporządzenia umowy Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się wątpliwości, którym dał wyraz w pytaniu prawnym przytoczonym na wstępie.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa z dnia 22 listopada 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz. U. Nr 48, poz. 283) nie normuje zasad przenoszenia własności lasów, stanowiąc w art. 12, że do lasów i gruntów leśnych stosuje się odpowiednio przepisy k.c. dot. przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności jakich nieruchomości i dziedziczenia gospodarstw rolnych. Przepis art. 160 § 1 pkt 2 k.c. w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81) stanowi, że własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy ma ona kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Artykuł 160 § 3 k.c. w kwestii wyjaśnienia pojęcia nieruchomości rolnej i kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego upoważnił Radę Ministrów do wydania rozporządzenia. Rada Ministrów wydała w dniu 16 listopada 1982 r. rozporządzenie zmieniające rozporządzenie z dnia 28 listopada 1964 r. (Dz. U. z 1982 r. Nr 37, poz. 245). Zgodnie z treścią § 1 rozporządzenia nieruchomość uważa się za rolną, jeśli jest lub może być użytkowana na cele szeroko rozumianej produkcji rolnej (§ 1 ust. 1), przy czym zalicza się do gospodarstwa rolnego również lasy i grunty leśne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą (§ 2 ust. 2). Przesłanka podmiotowa z art. 160 § 1 pkt 2 k.c. - posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego - zostaje spełniona w wypadku ukończenia szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Aczkolwiek w znaczeniu powołanego rozporządzenia lasy i grunty leśne nie stanowią nieruchomości rolnych i podlegają w zakresie obrotu ograniczeniom przewidzianym w ustawie z dnia 22 listopada 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa - to zgodnie z art. 12 ust. 2 tej ustawy - osoba fizyczna, nabywająca las lub grunt leśny musi odpowiadać jednemu z warunków przewidzianych w art. 160 § 1 k.c. dotyczącym kwalifikacji rolniczych. Przepisy te powinny być stosowane w całej rozciągłości do obrotu lasami i gruntami rolnymi ze względu na brak szczególnej regulacji w ustawie z dnia 22 listopada 1973 r. i odesłanie do przepisów k.c. Jedność celów i zasad, jakiemu służy ochrona gruntów rolnych i leśnych - ochrona ziemi jako środka produkcji - stanowi również argument za przyjęciem powyższego stanowiska.W ustawie z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), która wprawdzie realizuje inne zadania niż przepisy k.c. i rozporządzenia wykonawczego z 1964 r., ustawodawca dał wyraz jedności zasad stosowanych w zakresie ochrony gruntów rolnych i leśnych.Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji.