III CRN 52/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Łysakowski.Sędziowie SN: G. Bieniek, Ł. Grygołajtys (spr.).Protokolant: U. Bober.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu, w dniu 11 marca 1985 r. na rozprawie sprawy z wniosku Teresy K. przy uczestnictwie Zofii i Adama L. o dział spadku po Józefie L. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, S IV 531/620/84 od postanowienia Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 7 listopada 1983 r., sygn. akt II Ns 1216/81 postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o opłacie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o dział spadku pozostałego po jej ojcu Józefie L. w ten sposób, że całość masy spadkowej, składającej się z domu mieszkalnego wartości 60.900 zł, obory o wartości 28.000 zł i szopy o wartości 8.300 zł przyznaje się na własność wnioskodawczyni z zasądzeniem stosownych spłat na rzecz pozostałych spadkobierców - matki Zofii L. i brata Adama L.Uczestniczka postępowania Zofia L. wyraziła zgodę na powyższą propozycję podziału, zaś uczestnik postępowania Adam L., wnosił o przyznanie mu na własność wszystkich zabudowań ze spłatą pozostałych spadkobierców.Na posiedzeniu w dniu 7 listopada 1983 r. wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania zawarli przed Sądem ugodę, w której stwierdzili, że w skład masy spadkowej po Józefie L. wchodzi pół domu mieszkalnego o wartości 95.500 zł, pół obory murowanej wartości 42.000 zł i szopa murowana wartości 25.000 zł, położone w R. Uczestnicy postanowili, że wnioskodawczyni przejmie na wyłączną własność budynek mieszkalny oraz oborę murowaną o ogólnej wartości 137.500 zł, zaś Adam L. szopę murowaną podpiwniczoną o wartości 25.000 zł oraz tytułem wyrównania udziału w majątku spadkowym otrzyma od Teresy K. do dnia 31 stycznia 1984 r. kwotę 25.000 zł. Ponadto ustalono, że Adam L. opróżni budynek mieszkalny do dnia 30 czerwca 1980 r., i nie będzie w tym okresie opłacał czynszu. Ugoda została podpisana przez wnioskodawczynię i jej pełnomocnika oraz uczestników postępowania.W związku z zawarciem tej ugody, Sąd Rejonowy w Gdańsku wydał zaskarżone postanowienie i którym umorzył postępowanie w sprawie.Postanowienie nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się.Od postanowienia została wniesiona rewizja nadzwyczajna przez Ministra Sprawiedliwości, zawierająca wniosek o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna zarzuca rażące naruszenie art. 3 § 2, 223 § 1 i 2, art. 355 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 662 § 2 w zw. z art. 688, art. 680 § 2 i 684 k.p.c., art. 1035 i 1037 § 1 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rażącego naruszenia powołanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa materialnego i procesowego są uzasadnione. Sąd Rejonowy dokonał działu spadku na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami zgodnie z art. 1037 § 1 k.c., która to umowa, w formie ugody sądowej, została wciągnięta do protokołu sądowego. O sposobie i warunkach podziału decyduje wprawdzie wola stron, nie oznacza to jednakże aby podział umowny mógł nastąpić z naruszeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Sąd Rejonowy z naruszaniem art. 46 § 1 k.c. potraktował budynki jako stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności, chociaż brak jest ku temu podstaw w przepisach szczególnych.Z naruszeniem art. 680 § 1 i 2 k.p.c. Sąd nie zażądał od wnioskodawczyni dokumentów, które z mocy przepisów prawa stwierdzają nabycie własności lub stanowią dowód, że takie nabycie miało miejsce. Dokumenty stwierdzające własność to odpisy z ksiąg wieczystych, odpowiednie orzeczenie sądowe lub administracyjne, odpisy umów notarialnych o przeniesienie własności czy też inne środki dowodowe. Dowodu własności nie stanowi zezwolenie podatkowo czy wyciąg z wykazu zmian gruntowych, z którego treści zdaje się wynikać, że spadkodawca był wieczystym użytkownikiem podanych w tych wykazach działek gruntu. Sąd Rejonowy zresztą nie rozważył nawet treści tych wykazów, nie ustalił przez biegłego geodetę, jaki obszar nieruchomości spadkowej jest zgodny z wpisem w ewidencji gruntów i czy spadkowe budynki usytuowane są na gruntach, które były przedmiotem ewentualnego wieczystego użytkowania spadkodawcy. Powołany w sprawie biegły ograniczył swą opinią do przytoczenia uzgodnionej przez uczestników wartości budynków. Zarówno z wniosku jak też opinii biegłego wynikało, że w skład spadku wchodzą wymienione budynki w całości, podczas gdy w ugodzie uczestnicy podali, że tylko w 1/2 części. Występuje też sprzeczność między pkt I a II ugody, gdyż w tym ostatnim punkcie uczestnicy zgodnie oświadczyli, że wnioskodawczyni przejmuje na własność budynek mieszkalny i oborę murowaną (pkt II) a nie wskazane w pkt I ich części.Wprawdzie skład majątku, który ma być przedmiotem działu. Sąd ustala w zasadzie na podstawie wyjaśnień uczestników, jeśli jednak zachodzą w tym względzie sprzeczności, rzeczą Sądu jest ich wyjaśnienie. W każdym wypadku wymaga udowodnienia własność nieruchomości spadkowej. Umowa o dział spadku, zawarta w formie ugody sądowej, stanowi tytuł własności do wymienionych w niej nieruchomości o oznaczonej powierzchni i granicach. Brak takiego oznaczenia nieruchomości oraz znajdujących się na niej budynków czyni niemożliwym wykonanie postanowienia. W konsekwencji powyższych rozważań uznać należy, że Sąd Rejonowy, z naruszeniem art. 203 § 4 w zw. z art. 223 § 1 i 2 oraz art. 13 § 2 k.p.c. dopuścił do zawarcia ugody, której wykonanie, ze względu na jej treść jest niemożliwe. Sposób rozstrzygnięcia sprawy godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości wskutek czego upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej.Z tych względów i na mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.