III CZP 8/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (sprawozd.).Sędziowie SN: J. Szachułowicz, M. Zakrzewska.Protokolanta: T. Pyźlak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Aliny G. przeciwko Przedsiębiorstwu Transportowo-Sprzętowemu Budownictwa "T." w R. i Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych w R. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 11 kwietnia 1935 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w K. postanowieniom z dnia 29 listopada 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w sytuacji, gdy przyjęta przez Sąd podstawa zawieszenia postępowania w rzeczywistości nie istniała i sąd miał obowiązek podjęcia z urzędu postępowania (art. 180 k.p.c.), rozpoczyna bieg termin przewidziany w art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c. ?"podjął następującą uchwałę:W wypadku gdy przyjęta przez sąd podstawa zawieszenia postępowania w rzeczywistości nie istniała i sąd powinien podjęć z urzędu postępowanie (art. 180 k.p.c.) nie rozpoczyna biegu termin z art. 182 § 1 k.p.c.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne nasunęło się na tle następujących okoliczności. Po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1980 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A.G. przeciwko pozwanym Przedsiębiorstwom - Sąd Rejonowy w J. zawiesił postępowanie, przyjmując, że powódka mimo wezwania o złożenie w terminie dni 7 zaliczki na koszt przeprowadzenia dowodu z oględzin z udziałem biegłych, pod rygorem zawieszenia postępowania, zarządzenia tego nie wykonała, utrudniając nadanie sprawie dalszego biegu. Postanowienie to zostało doręczone stronom pozwanym w dniu 26 maja 1980 r., powódce zaś w dniu 16 września 1983 r. W zażaleniu na to postanowienie powódka podniosła, że uiściła żądaną zaliczkę w zakreślonym przez Sąd terminie, wobec czego zawieszenie postępowania nie jest trafne. Powódka domagała się uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego i nadania sprawie biegu.Analiza sprawy wskazuje na to, że powódka wykonała zarządzanie Sądu Rejonowego w terminie. Przyjęta zatem przez Sąd Rejonowy podstawa zawieszenia postępowania w rzeczywistości nie istniała. Uszło to jednak uwadze Sądu Rejonowego, który ponadto nie doręczył powódce odpisu postanowienia o zawieszeniu postępowania, mimo wyraźnego obowiązku płynącego z treści art. 357 § 2 k.p.c. Tymczasem wpłynął z dniem 12 V 1983 r. - 3-letni termin, wymieniony w art. 182 § 1 zdanie 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadniczym założeniem rozważonego zagadnienia prawnego, jak wynika to z samego pytania oraz jego uzasadnienia, jest upływ trzyletniego terminu od daty postanowienia o zawieszaniu postępowania (art. 182 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy już wyjaśnił, że początkowym terminem trzyletniego okresu, po którego upływie Sąd umarza postępowanie, jest data postanowienia o zawieszeniu postępowania, a nie dzień uprawomocnienia się tego postanowienia (III CRN 45/74 z dn. 25.10.1974 r. - OSNCP 4/75/70). Istotny jednak problem sprowadza się do tego, czy termin ten rozpoczyna swój bieg w każdym wypadku zawieszenia postępowania. Problem ten wiąże się bezpośrednio z ogólniejszą kwestią następczej kontroli zasadności i właściwej, odpowiednio do konkretnej sytuacji procesowej, podstawy zawieszenia postępowania.W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego zagadnienie to było wyjaśnione w jednolity sposób.Sąd Najwyższy w orzeczeniu 4 CZ 185/55 z dnia 7 października 1955 r. (PiP 3/57/649) wyraził pogląd, że sąd może uwzględnić wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania lub podjąć z urzędu zawieszone postępowanie nie tylko wówczas, gdy ustała przyczyna zawieszenia postępowania, ale także wtedy, gdy wbrew swemu postanowieniu o zawieszeniu postępowania dojdzie do wniosku, że przyczyna taka w ogóle nie istniała. Podjęciu w takim wypadku zawieszonego postępowania nie stoi na przeszkodzie prawomocność postanowienia o zawieszeniu, gdyż postanowienie o podjęciu postępowania nie jest równoznaczne z uchyleniem postanowienia o jego zawieszeniu. Następnie, Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że wskazany w części wstępnej art. 180 k.p.c. obowiązek Sądu podjęcia postępowania nie ogranicza się do przykładowo w dalszych punktach tego przepisu przytoczonych sytuacji procesowych, dlatego też jeśli w jakichkolwiek innych okolicznościach dojdzie sąd do przekonania, że przyjęta poprzednio w jego postanowieniu podstawa zawieszenia w rzeczywistości nie istniała, powinien podjąć zawieszone postępowanie (I CZ 20/77 z dnia 3 marca 1977 r., OSNCP 1977, poz. 238). W podobnym sensie, choć w innym kontekście faktycznym, wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu IV PRN 4/83 z dnia 15 kwietnia 1983 r. (OSNCP 1933, poz. 157), stwierdzając, że sąd, rozpoznając sprawę w ramach art. 182 § 1 k.p.c., nie jest związany podstawą prawną wskazaną w postanowieniu o zawieszeniu postępowania, jeżeli z materiału dowodowego sprawy wynika, że inna była rzeczywista przyczyna zawieszenia postępowania.Wyrazem kontynuowania powyższej wykładni przepisów o zawieszeniu postępowania jest stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 86/84 z dnia 25 lutego 1985 r. Według tej uchwały w wypadku zawieszenia przez sąd postępowania mimo nieistnienia podstawy do jego zawieszenia, sąd w każdym czasie, w tym także przy rozważaniu przesłanek umorzenia postępowania (art. 182 § 1 k.p.c.), postanowi podjęcie postępowania.Nie do pogodzenia z tą wykładnią byłoby zapatrywanie, że termin trzyletni z art. 182 § 1 k.p.c. rozpoczyna swój bieg i biegnie w konsekwencji powodując umorzenie zawieszonego postępowania, nawet w tych wypadkach, w których nie było podstaw do jego zawieszenia lub gdy zostało zawieszone z powołaniem się na błędną podstawę prawną. Właśnie bowiem przyjmowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego kontrola zasadności zawieszenia postępowania w każdym czasie ma na celu wyeliminowanie nieuzasadnionych umorzeń postępowania. W uzasadnieniu powołanego już orzeczenia I CZ 20/77 Sąd Najwyższy zaznaczył, że przyjmowanie w sposób mechaniczny następstw nieprawidłowego zawieszenia postępowania oznaczałoby kierowanie się niesłusznym formalizmem, prowadzącym w niektórych wypadkach w istocie do pozbawienia strony wymiaru sprawiedliwości.