VI KZP 34/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: Z. Bartnik (sprawozdawca), J. Bratoszewski, H. Kwaśny, C. Łukaszewicz, W. Ochman, J. Pustelnik.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marka Ł. i innych, oskarżonych z art. 202 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 19 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 9 listopada 1984 r. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy art. 363 § 1 k.p.k. ma zastosowanie w razie skazania za zagarnięcie cudzego mienia powierzonego instytucji państwowej lub społecznej w warunkach określonych w art. 120 § 7 k.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZ treści art. 363 § 1 k.p.k. wynika, że sąd obowiązany jest zasądzić odszkodowanie pieniężne na rzecz pokrzywdzonej instytucji państwowej lub społecznej w razie skazania sprawcy za zagarnięcie mienia społecznego.Kodeks karny wyjaśnia zakres pojęcia "mienie społeczne", użytego w art. 120 § 6 k.k. Przepis ten stanowi, że: "Mieniem społecznym jest socjalistyczne mienie ogólnonarodowe, mienie spółdzielcze lub mienie innej organizacji ludu pracującego."Podane w art. 120 § 6 k.k. wyjaśnienie wyrażenia "mienie społeczne", jest wyczerpujące i nie dopuszcza jakichkolwiek uzupełnień lub korekt. W taki więc sposób należy pojmować sens tego wyrażenia (tj. "mienie społeczne") również w wypadku art. 363 § 1 k.p.k.Wymieniony w pytaniu prawnym art. 120 § 7 k.k., wyjaśniając treść wyrażenia "cudze mienie", przyznaje temu mieniu w niektórych wypadkach wzmożoną ochronę, a mianowicie taką, z jakiej korzysta mienie społeczne. Ową wzmożoną ochroną cudze mienie objęte jest zaś wówczas, gdy zostało powierzone instytucji państwowej lub społecznej w celu przechowania, przewozu, sprzedaży, przetworzenia lub w innym podobnym celu.Wprowadzona przez art. 120 § 7 k.k. - zdanie drugie - wzmożona ochrona cudzego mienia następuje w zakresie normowanym przez kodeks karny; dotyczy więc wyłącznie odpowiedzialności karnej; nie zmienia natomiast stosunków cywilnoprawnych, a w szczególności nie powoduje zmiany charakteru tego mienia, które nadal pozostaje cudzym mieniem. A zatem konsekwencją regulacji zawartej w art. 120 § 7 k.k. jest to, że sprawca, który dopuszcza się przestępstwa przeciwko takiemu cudzemu mieniu powierzonemu (tj. wymienionemu w art. 120 § 7 k.k.), odpowiada na podstawie przepisów chroniących tylko mienie społeczne (np. art. 199, 200 lub 201 k.k.), chyba że jego zachowanie wyczerpuje znamiona określone w przepisie chroniącym zarówno mienie społeczne, jak i cudze mienie (np. art. 208 lub 210 k.k.). Natomiast wobec tego, że art. 120 § 7 k.k. nie zmienia charakteru cudzego mienia powierzonego, sprawca zagarniając takie mienie, mimo że odpowiada karnie na podstawie przepisów chroniących mienie społeczne, nie dopuszcza się zaboru mienia społecznego, lecz cudzego mienia powierzonego. Z tego też powodu, jak również mając na względzie unormowanie zawarte w art. 120 § 6 k.k., uznać trzeba, że w sytuacji przedstawionej w pytaniu art. 363 § 1 k.p.k. nie ma zastosowania.Na tle przekazanego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego rozważenia wymaga jeszcze jedna kwestia, a mianowicie czy - w wypadku podanym w pytaniu - stosowania art. 363 k.p.k. nie uzasadnia okoliczność, że wskutek zagarnięcia cudzego mienia powierzonego instytucja państwowa lub społeczna sprawująca pieczę nad tym mieniem będzie zobowiązana do zwrotu właścicielowi tego mienia jego równowartości, w związku z czym w mieniu tej instytucji powstanie uszczerbek odpowiadający wysokości wspomnianego odszkodowania.Otóż w związku z podniesionym problemem należy zauważyć, że z wykładni całości regulacji zawartej w art. 363 § 1 w zw. z art. 40 § 1 i 2 k.p.k. wynika, iż odszkodowanie z urzędu zasądza się wówczas, gdy chodzi o roszczenie, które ma bezpośredni związek z przestępstwem, "wynika" wprost z tego przestępstwa. Roszczenie regresowe, przysługujące w rozważanym wypadku instytucji państwowej lub społecznej w stosunku do sprawcy zagarnięcia, w związku z naprawieniem przez nią szkody wyrządzonej tym zagarnięciem w cudzym mieniu, nie ma takiego charakteru (tj. roszczenia wynikającego bezpośrednio, wprost z przestępstwa). Z treści art. 363 § 1 k.p.k. wypływa zresztą jednoznaczny wniosek, że przepis ten nie dotyczy roszczeń regresowych, z wyjątkiem tych, które przysługują zakładowi ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę. Odrębne unormowanie w art. 363 § 1 k.p.k. kwestii zasądzenia roszczeń regresowych na rzecz zakładu ubezpieczeń także przemawia za tym, że w pozostałych wypadkach zasądzenie należności wynikających z takich roszczeń (tj. regresowych) nie może wchodzić w rachubę.