V KRN 292/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch. Sędziowie: K. Dobesz (sprawozdawca), Z. Nyczaj, K. Grzebuła, I. Kazimierczak, J. Szamrej, L. Jax. Prokurator Prokuratury Generalnej: F. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Konrada Władysława C. i Mieczysława B., oskarżonych z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1966 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 k.p.k., 439 i 445 k.p.k.:1. od skazanych wymienionym wyżej wyrokiem za zagarnięcie mienia społecznego na mocy art. 3311 § 1 i 6 k.p.k. Konrada Władysława C. i Mieczysława B. zasądził tytułem odszkodowania na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Zakłady Mięsne "Wędliniarz" w Ł., od każdego z nich, kwotę 300 000 zł z 8% od dnia 1 stycznia 1964 r.; 2. zasądził na rzecz Skarbu Państwa od Konrada Władysława C. i od Mieczysława P., od każdego z nich, tytułem opłat od odszkodowania kwotę 16 453 zł (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 23 kwietnia 1966 r. między innymi zostali skazani z art. 4 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228): 1) Konrad Władysław C. na karę 6 lat więzienia i 40 000 zł grzywny za przestępstwo popełnione w ten sposób, że w okresie od stycznia 1958 r. do końca 1963 r. w Ł., będąc kierownikiem sklepów MHM, wielokrotnie przyjmował do sprzedaży w tym sklepie skradzione na szkodę Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady Mięsne "Wędliniarz" nadwyżki mięsa i wędlin w łącznej ilości co najmniej 10.200 kg wartości około 327.000 zł; 2) Mieczysław B. na karę 6 lat więzienia i 50 000 zł grzywny za przestępstwo popełnione w ten sposób, że w okresie od 1960 r. do końca 1963 r. w Ł., będąc kierownikiem sklepu MHM, wielokrotnie przyjmował do sprzedaży w tym sklepie skradzione na szkodę Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady Mięsne "Wędliniarz" nadwyżki mięsa i wędlin w łącznej ilości co najmniej 10 900 kg wartości około 311 000 złotych.Wyrok Sądu Wojewódzkiego został zaskarżony w tej części rewizją prokuratora i obrońców oskarżonych.Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji założonej przez prokuratora i obrońców obu oskarżonych, wyrokiem z dnia 20 grudnia 1966 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej oskarżonego Konrada Władysława C. i Mieczysława B., uznał tych oskarżonych za winnych tego, że w Ł., działając w zorganizowanej grupie przestępczej, przez systematyczne przyjmowanie do sprzedaży i przez sprzedaż w prowadzonym przez siebie sklepie zagarniętego na szkodę Państwowego Przedsiębiorstwa Zakłady Mięsne "Wędliniarz" mięsa oraz wędlin zagarnęli: Konrad Władysław C., w okresie od stycznia 1958 r. do końca 1963 r., co najmniej 10 200 kg mięsa i wędlin wartości około 327 000 złotych, Mieczysław B., w okresie od 1960 r. do końca 1963 r., co najmniej 10 900 kg mięsa i wędlin wartości około 311 000 złotych, i za powyższy czyn z mocy art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. c k.k. skazał każdego z nich na kary po 8 lat więzienia i po 50 000 złotych grzywny oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 3 i przepadek całego majątku.Od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1966 r. w części dotyczącej Konrada Władysława C. i Mieczysława B., skazanych z art. 2 § 2 lit. a ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. a) k.k., na podstawie art. 394-396 oraz art. 400 § 2 k.p.k. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego założył, przed upływem 6 miesięcy od prawomocności, na niekorzyść oskarżonych rewizję nadzwyczajną, w której wnosząc o zasądzenie na podstawie art. 3311 § 1 k.p.k. na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Zakłady Mięsne "Wędliniarz" tytułem odszkodowania od Konrada Władysława C. kwotę 327 000 złotych, a od Mieczysława B. kwotę 311 000 złotych wraz z odsetkami w wysokości 8%, liczonymi od dnia 1 stycznia 1964 r., zarzuca obrazę art. 3311 § 1 k.p.k. polegającą na niezasądzeniu od wymienionych wyżej skazanych odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut rewizji nadzwyczajnej jest zasadny.Wyrok Sądu Najwyższego został wydany z obrazą art. 3311 § 1 k.p.k., ponieważ od skazanych za zagarnięcie mienia społecznego Sąd Najwyższy nie zasądził na rzecz pokrzywdzonego przedsiębiorstwa państwowego odszkodowania pieniężnego na pokrycie wyrządzonej szkody, a w razie skazania za zagarnięcie mienia społecznego - zasądzenie odszkodowania jest obligatoryjne.Należy tu zauważyć, że uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego, dopatrując się przyczyny niezasądzenia odszkodowania w tym, że prokurator nie zaskarżył wyroku również i w tej części, nie jest trafne. Oskarżeni bowiem byli skazani wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z art. 4 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), w takim zaś przypadku przepis art. 3311 § 1 k.p.k. nie miał zastosowania.Niezasądzenie więc odszkodowania nie stanowiło obrazy tego przepisu prawa i dlatego nie mogło być przedmiotem zarzutu rewizji prokuratora.Skoro natomiast wyrok ten zaskarżył prokurator, zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a w szczególności niesłuszne uznanie, że materiał dowodowy nie stanowi dostatecznej podstawy do przypisania oskarżonym zagarnięcia mienia społecznego w zorganizowanej grupie przestępczej, i skoro wnosił o uznanie oskarżonych za winnych tego zagarnięcia, to nie musiał jeszcze dodawać w rewizji, że w razie skazania oskarżonych za zagarnięcie należy zasądzić odszkodowanie, które jest obligatoryjne.Sąd Najwyższy zatem, podzielając zarzuty rewizji prokuratora i skazując oskarżonych za zagarnięcie mienia społecznego, miał obowiązek - zgodnie z art. 3311 § 1 k.p.k. - zasądzić odszkodowanie.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca oskarżonych, wnosząc o nieuwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, podniósł następujące zarzuty: 1) że Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów błędnie przypisał oskarżonym Konradowi Władysławowi C. i Mieczysławowi B. zagarnięcie, ponieważ byli oni tylko kierownikami sklepów, przyjmującymi już skradzione mienie; 2) że zasądzenie odszkodowania od Konrada Władysława C. i Mieczysława B. w procesie karnym nie jest możliwe, nawet w razie przypisania im zagarnięcia, wobec treści art. 441 k.c. dotyczącym solidarnej odpowiedzialności osób wyrządzających szkodę wspólnym działaniem, w sprawie zaś główni sprawcy kradzieży byli skazani w postępowaniu doraźnym, w którym zasądzenie odszkodowania od nich w procesie karnym nie było zasądzone, jako niedopuszczalne.Powyższe wywody obrony nie są trafne.I. Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów prawidłowo ustalił, że działanie Konrada Władysława C. i Mieczysława B. nie polegało tylko na przyjmowaniu nadwyżek, lecz że to przyjmowanie było poprzedzone uprzednim porozumieniem przestępczym z głównymi sprzedawcami kradzieży i stanowiło jedno z ogniw łańcucha działań, których skutkiem jest zagarnięcie mienia, oraz że oskarżeni Konrad Władysław C. i Mieczysław B. mieli świadomość, że są uczestnikami grupy przestępczej, której działalność polega na zagarnięciu mienia społecznego z uczestnictwem szeregu osób, spełniających przypadające im role w działalności przestępczej. Poza tym systematyczność przyjmowania nadwyżek przez dłuższy czas wskazuje w sposób wyraźny na działanie po uprzednim porozumieniu się z bezpośrednimi sprawcami kradzieży.W tych więc warunkach przypisanie Konradowi Władysławowi C. i Mieczysławowi B. zagarnięcia mienia społecznego w zorganizowanej grupie przestępczej było trafne.II. Niemożność zasądzenia w procesie karnym odszkodowania od głównych sprawców kradzieży mienia społecznego skazanych w postępowaniu doraźnym nie przekreśla obligatoryjności zasądzenia takiego odszkodowania od skazanych w postępowaniu zwykłym na podstawie kategorycznego przepisu art. 3311 § 1 k.p.k.Takie zasądzenie odszkodowania nie obraża przepisów prawa cywilnego, według których wierzyciel może się domagać całości szkody od wszystkich dłużników, od kilku z nich albo od każdego z osobna.Ponieważ art. 3311 § 1 k.p.k. wkłada na sąd orzekający obowiązek zasądzenia z urzędu odszkodowania od sprawców zagarnięcia mienia społecznego, należało od oskarżonych Konrada Władysława C. i Mieczysława B., skazanych w tej sprawie, zasądzić odszkodowanie niezależnie od tego, że takie odszkodowanie nie mogło być w procesie karnym zasądzone od skazanych w trybie doraźnym głównych sprawców kradzieży z powodu przeszkód procesowych.Wysokość wartości zagarniętego mienia Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów określił w przybliżeniu, bo w stosunku do oskarżonego Konrada Władysława C. na blisko 327.000 zł, a w stosunku do oskarżonego Mieczysława B. na blisko 311 000 zł.Opierając się na danych wynikających z materiału dowodowego oraz na treści wyroku Sądu Wojewódzkiego, który za podstawę określenia wartości skradzionego mienia przyjął przeciętną cenę 1 kg mięsa i wędliny, pomnożone przez ilość przyjętych nadwyżek w pewnym okresie z uwzględnieniem na korzyść oskarżonych pewnych przerw w pobieraniu tych nadwyżek - Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał, że wartość zagarniętego mienia przez oskarżonego Konrada Władysława C. i Mieczysława B., każdego z nich, wynosi co najmniej 300 000 zł i że ta wartość jest bezwzględnie pewna.Natomiast te kwoty, które przekraczają sumę 300 000 zł, są wątpliwe i ich ścisłe ustalenie w obecnym stadium postępowania karnego nie jest możliwe, ewentualna zaś nadwyżka (różnica) może być przez stronę pokrzywdzoną dochodzona w drodze cywilnej (art. 3311 § 3 k.p.k.).Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.