I KR 224/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Mirski. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), J. Szamrej.Prokurator Prokuratury Generalnej: P. Lech.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy: 1) Andrzeja Z., 2) Henryka S., 3) Bogusława K., oskarżonych z art. 202 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez wyżej wymienionych oskarżonych i powoda cywilnego, a ponadto z urzędu co do oskarżonego Edwarda G., od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 7 maja 1976 r. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonych Andrzeja Z., Henryka S., Bogusława K. i Edwarda G. i sprawę w powyższym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 7 maja 1976 r. uznał oskarżonych Andrzeja Z., Henryka S., Bogusława K. i Edwarda G. za winnych tego, że w okresie od stycznia 1972 r. do dnia 10 kwietnia 1975 r., a Bogusław K. od października 1974 r., wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Automatyki Przemysłowej w W., i działając w ramach przestępstwa ciągłego oraz w porozumieniu, a ponadto będąc odpowiedzialnymi za ochronę i nadzór nad powierzonym im mieniem w związku z pełnionymi funkcjami, zagarnęli mienie społeczne w postaci spirytusu rektyfikowanego czystego o wadze 593,5 kg, wartości 225.540 zł w ten sposób, że wynosili ten spirytus w różnych ilościach na zewnątrz zakładu, a ponadto spożywali go w miejscu pracy sami lub z udziałem innych osób, i przyjmując, że czyny ich wyczerpują dyspozycje przepisów art. 202 § 2, art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., na podstawie art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 10 § 3, art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. skazał: Andrzeja Z. na karę 8 lat pozbawienia wolności, 40.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia na 400 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat i konfiskaty mienia w całości; Henryka S. - na karę 5 lat pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia na 200 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, konfiskaty mienia w całości; Bogusława K. - na karę 6 lat pozbawienia wolności, 20.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia na 200 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat i konfiskaty mienia w całości; Edwarda G. - z zastosowaniem art. 57 § 2 pkt 2 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 73 § 1 i 2 k.k. zawiesił warunkowo na okres 5 lat, i 10.000 zł grzywny (...).Wyrok powyższy został zaskarżony przez oskarżonych Andrzeja Z., Henryka S. i Bogusława K., a ponadto przez powoda cywilnego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Sąd Wojewódzki przyjął, że oskarżeni Andrzej Z., Henryk S., Bogusław K. i Edward G. zagarnęli - działając w porozumieniu - 593,5 kg spirytusu o wartości 225.540 zł, właściwie jedynie na podstawie tego, że według opinii biegłego tyle wynosił nie usprawiedliwiony niedobór spirytusu w magazynie, a oskarżeni przyznali, iż niekiedy brali udział w piciu spirytusu (magazynowego) oraz w wydawaniu go innym osobom.Wnioskowanie o wysokości szkody spowodowanej zagarnięciem na podstawie samej wysokości niedoboru jest niewątpliwie daleko posuniętym uproszczeniem, powinno być bowiem poparte dokładną analizą ujawnionych okoliczności, a w każdym razie wymaga uprzedniego rozważenia, czy można wyłączyć, że przynajmniej część niedoboru mogła powstać z innych przyczyn niż zagarnięcie dokonane z udziałem wszystkich wyżej wymienionych osób. Sąd Wojewódzki nad kwestią tą nie zastanawiał się, jakkolwiek dostrzegł, że: a) z nieustalonych przyczyn w 5 beczkach zamiast spirytusu znajdowało się 321,89 kg roztworu składającego się ze spirytusu i innej cieczy; b) zdarzały się wypadki, iż zamiast spirytusu skażonego wydawano z magazynu spirytus czysty, przy czym dokumentacja nie była prowadzona prawidłowo.Wprawdzie z wyżej podanych powodów obniżono wysokość niedoboru przyjętego za podstawę ustaleń, lecz nieprawidłowości powyższe mogą wskazywać na możliwość istnienia - poza dokonanym w porozumieniu przez kilku uczestników zagarnięciem w postaci wspólnego spożywania oraz wydawania z okazji świąt, imienin, urlopów itp. okazji pewnych ilości spirytusu - jeszcze innych powodów powstania niedoboru. W każdym zaś razie kwestia ta powinna być przez Sąd Wojewódzi rozważona. Ponadto niezrozumiałe jest przypisanie oskarżonemu Bogusławowi K. odpowiedzialności za cały niedobór, skoro przestał on pracować w magazynie na 6 miesięcy przed stwierdzeniem tego niedoboru.W przeciwieństwie do przestępstwa niedoboru, w razie którego popełnienia zachodzi domniemanie faktyczne, że niedobór ten jest rzeczywiście następstwem niedopełnienia przez sprawcę (albo sprawców) określonych obowiązków lub przekroczenia przez niego swoich uprawnień (por. wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności, marnotrawstwa i spowodowania niedoboru w mieniu społecznym - OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52) stwierdzenie, iż poszczególni sprawcy przestępstwa określonego w art. 202 k.k. odpowiadają za dokonane w porozumieniu zagarnięcie mienia społecznego, wymaga ustalenia, że poszczególne osoby wchodzące w skład porozumienia współdziałały w zagarnięciu mienia o określonej wartości. A zatem do przyjęcia, że przedmiotem zagarnięcia jest mienie odpowiadające wysokości niedoboru, nie wystarcza - w celu określenia zakresu winy poszczególnych oskarżonych - stwierdzenie, że wszyscy godzili się na niedobory w nie określonej ilości, lecz należy na podstawie materiałów dowodowych ustalić, w jakim zakresie poszczególni oskarżeni uczestniczyli w zagarnięciu mienia oraz jaką szkodę w mieniu społecznym obejmowali swym zamiarem (art. 7 § 1 k.k.).Sąd Wojewódzki wprawdzie zajął się w uzasadnieniu wyroku kwestią ilości spirytusu, w którego zagarnięciu uczestniczyli poszczególni oskarżeni, a mianowicie wyraził przekonanie, że w tej mierze należy dać wiarę wyjaśnieniom złożonym w toku postępowania przygotowawczego, jako "bliższym rzeczywistego stanu rzeczy", a ponadto wyjaśnił - w związku z uzasadnieniem zasądzenia powództwa cywilnego - iż wysokość szkody zrządzonej przez poszczególnych oskarżonych ustalił "szacunkowo". Stwierdzenia te jednak nie wyjaśniają, czym kierował się Sąd Wojewódzki przy orzekaniu o zakresie winy oskarżonych, a więc uzasadnienie takie nie spełnia wymagań art. 372 § 1 pkt 1 k.p.k. Sąd ten bowiem nie wskazał żadnych przesłanek swego rozumowania, jakimi kierował się przy ustalaniu wartości zagarniętego mienia w sposób "szacunkowy", a powołanie się na wyjaśnienia oskarżonych ze śledztwa jest zbyt ogólnikowe, aby mogło mieć jakiekolwiek znaczenie. Każdy bowiem z oskarżonych składał w śledztwie wyjaśnienia kilkakrotnie i w każdym z nich podawał inne ilości zagarniętego spirytusu. Nie wiadomo więc, które z tych wyjaśnień Sąd ten uznał za wiarygodne, i dlaczego (...).