IV KR 186/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Mizio (sprawozdawca).Sędziowie: M. Synoradzki, M. Czecharowski (sędzia SW - deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Buchholtz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 14 października 1988 r. sprawy Stefana D. i innych, oskarżonych o czyn określony w art. 202 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 10 sierpnia 1987 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w P. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. wyrokiem z dnia 10 sierpnia 1987 r. uznał m.in. oskarżonego Stefana D. za winnego tego, że wziął udział w zagarnięciu wódki i spirytusu łącznej wartości 5.291.450 zł, w tym dla siebie i innych oskarżonych o łącznej wartości 2.682.000 zł, tj. popełnienia czynu określonego w art. 202 § 2 i art. 200 § 1 k.k., i za to skazał go na 7 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 2.000.000 zł grzywny, 5 lat pozbawienia praw publicznych, konfiskatę mienia w całości i orzekł podanie wyroku do publicznej wiadomości (...), a oskarżonego Karola M. za winnego tego, że wziął udział w zagarnięciu wódki i spirytusu wartości 511.000 zł, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 202 § 2 i art. 200 § 1 k.k., i za to skazał go - z zastosowaniem art. 57 k.k. - na 3 lata pozbawienia wolności, 250.000 zł grzywny, 3 lata pozbawienia praw publicznych, konfiskatę mienia w całości.Ponadto Sąd Wojewódzki zasądził od oskarżonych solidarne odszkodowanie pieniężne na rzecz "Polmosu" w P.Wyrok ten zaskarżyli obrońcy oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie, a szczególnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, występują tak poważne braki i uchybienia, że należało ustosunkować się do nich jeszcze przed rozpoznaniem sformułowanych w rewizjach zarzutów.Przede wszystkim zwracają uwagę różnego rodzaju sprzeczności logiczne i dotyczące ustaleń ilościowo-kwotowych, występujące w części dyspozytywnej wyroku, między tą częścią a uzasadnieniem wyroku oraz między ustaleniami zawartymi w wyroku a opinią biegłego księgowego.W opisach czynów przypisanych poszczególnym oskarżonym występują bardzo duże różnice między wartością mienia, w zagarnięciu którego "wspólnie i w porozumieniu" dany oskarżony "wziął udział", a wartością mienia, które zagarnął "bezpośrednio" dla siebie i innych oskarżonych (...).Tego rodzaju "rozdzielenie" zagarniętego mienia na to, w którego zagarnięciu oskarżony "wziął udział", i na to, które "bezpośrednio" zagarnął dla siebie i innych (oskarżonych), jest przede wszystkim sprzeczne z treścią art. 120 § 8 k.k. i rodzi pytanie: z kim oskarżony w takim razie zagarnął różnicę?W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma na to pytanie żadnej odpowiedzi.Podkreślić przy tym trzeba, że określenia "wziął udział" i zagarnął "dla siebie i innych" nie są tylko jakimiś niefortunnymi sformułowaniami. Odpowiadają im bowiem konkretne ustalenia kwotowe zawarte w uzasadnieniu wyroku, np. przypisana oskarżonemu Stefanowi D. wartość mienia w wysokości 5.291.450 zł składa się z dwóch kwot - 3.048.650 zł i 2.242.800 zł.Rzecz polega jednak na tym, że w opinii biegłego, na którą Sąd Wojewódzki powołuje się, nie ma tych kwot. Natomiast biegły ten wyliczenie wódki i spirytusu, które oskarżony ten zabrał dla siebie i pozostałych osób wymienionych w akcie oskarżenia, przedstawił w trzech wersjach: 3.957.800 zł, 2.792.800 zł i 2.682.800 zł (opinia).Sąd Wojewódzki ani nie ustosunkował się do tych wersji, ani nie wskazał w uzasadnieniu wyroku, z jakich konkretnych dowodów i ustaleń wynikają określone ilości wódki i spirytusu odpowiadające kwotom 3.048.650 zł i 2.242.800 zł.Na marginesie wypada zauważyć, że prokurator w końcowym przemówieniu na rozprawie głównej podał kwoty wyrażające wartość mienia zagarniętego przez poszczególnych oskarżonych, które to kwoty ani nie znalazły się w wyroku, ani też nie ma ich w opinii biegłego, chociaż prokurator oświadczył, że "w pełni zgadza się z opinią biegłego i w związku z tym ogranicza zarzuty stawiane oskarżonym do wysokości dokonanych przez biegłego wyliczeń." Sąd i prokurator powołują się więc na kwoty, które, nie wiadomo z czego, wynikają. Nie wiadomo również, co w rozumieniu Sądu Wojewódzkiego oznacza określenie: "wziął udział w zagarnięciu mienia", chociaż treść wyroku sugeruje, że "udział" ten wykracza poza sprawstwo określone w art. 16 k.k.Nie można też zgodzić się z zastosowaną przez Sąd Wojewódzki metodą wyliczenia wartości zagarniętego mienia i ze sposobem ustalenia strony podmiotowej (działanie w porozumieniu z innymi oskarżonymi) przestępstw przypisanych poszczególnym oskarżonym.Tym podstawowym dla odpowiedzialności karnej kwestiom sąd I instancji poświęcił niewiele uwagi w uzasadnieniu wyroku.Sąd Wojewódzki mianowicie przyjął, że każdy oskarżony mechanik i elektryk "brał" na drugiej zmianie dwa razy w tygodniu (uwzględniając wszelkie nieobecności w pracy) po 10 butelek wódki, z czego część dla siebie, a część "wsadzał" do skrytek dla innych, tzn. strażników. Zastosował więc w wyliczeniach zasadę, że "to, co każdy mechanik zabrał dla siebie bezpośrednio, oraz to, co wkładał do skrytek dla strażników, plus to, co cała zmiana wkładała dla strażników do skrytek, składa się na mienie zagarnięte przez każdego mechanika i elektryka. Strażników, tzn. oskarżonych Stefana D., Karola M. i Mariana R., obciążył sumą wartości wódki i spirytusu, które "każda (tj. dwie) zmiana mechaników łącznie wsadziła do skrytek dla strażników."Sąd Wojewódzki ponadto stwierdził, iż: "nie może być (...) wątpliwości, że tę ilość każdy z nich obejmował swoim zamiarem albowiem wkładając własny udział widział, ile już wódki w skrytkach się znajdowało, i na to się godził. Każdy wiedział, gdzie skrytki się znajdują, i w każdej chwili miał nad nimi kontrolę."W związku z tym trzeba wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak takich ustaleń faktycznych z powołaniem się na konkretne dowody (z reguły wyjaśnienia oskarżonych), z których w sposób logiczno-rachunkowy wynikałyby wartości mienia, którego zagarnięcie przypisano poszczególnym oskarżonym. Nie ma tego też w opinii biegłego.Jeżeli można by się zgodzić z tym, że każdemu oskarżonemu mechanikowi i elektrykowi należy przypisać wartość mienia, które sam zabrał dla siebie i dla strażników, to obciążenie go także tym: "co cała zmiana (...) wsadziła dla strażników do skrytek", wymaga jednoznacznego wykazania, że dany oskarżony nie tylko wiedział o tym, co uczyniła "cała zmiana", ale współuczestnicząc w tym wiedział, co konkretnie w każdym takim wypadku (przestępstwo ciągłe) uczyniła "cała zmiana", i chciał, żeby tak "zgromadzone" w skrytkach mienie było przedmiotem zagarnięcia przez niego i innych oskarżonych. Samo "godzenie się" na zagarnięcie nie wystarczy. Jak bowiem wiadomo, przy przestępstwie zagarnięcia mienia konieczne jest działanie w zamiarze bezpośrednim, kierunkowym, specjalnym.Uwagi te odnoszą się w tym samym stopniu do strażników oskarżonych Stefana D., Mariana R. i Karola M.W takich grupowych zagarnięciach mienia społecznego, jak w niniejszej sprawie, można przypisać jego uczestnikom udział (współuczestnictwo) w "całym" przestępnym zdarzeniu (działaniu) - art. 120 § 8 k.k. - tylko wtedy, gdy dany sprawca działający w porozumieniu z innymi obejmował swoją świadomością całość przedmiotu zaboru i chciał, żeby ta "całość" została zabrana w celu przywłaszczenia przez niego i pozostałych sprawców "dokonujących przestępstwa" (art. 16 k.k.).Oznacza to, że taki sprawca odpowiada tylko za wielkość przedmiotu zaboru, która została wyraźnie między współdziałającymi uzgodniona (zaplanowana) albo objęta co najmniej "godzeniem się" na tę wielkość (art. 7 § 1 k.k.).Tych kwestii Sąd Wojewódzki nie rozważył i poprzestał na wyrażeniu uproszczonego i błędnego poglądu, że każdy z oskarżonych mechaników "obejmował swoim zamiarem" wszelką ilość butelek z alkoholem włożoną do skrytek przez wszystkich oskarżonych, bo wkładając wódkę przez siebie zabraną z taśmy produkcyjnej w rozlewni "wiedział, ile już wódki w skrytkach się znajdowało", i w każdej chwili miał nad nimi kontrolę.Przypisywanie oskarżonym takiej świadomości i możliwości "kontroli" jest jednak nierealistyczne, gdyż każdy z nich, zamiast pracować, musiałby ciągle sprawdzać zawartość owych skrytek, a - jak wiadomo - ustaleń takich sąd I instancji nie poczynił. Nie ustalił też, że oskarżeni dokonali między sobą takich uzgodnień, z których wynika, że każdy z nich co najmniej godził się na łączne zagarnięcie przez wszystkich oskarżonych określonej ilości alkoholu (...).