III KR 230/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Komorniczak (sprawozdawca). Sędziowie: W. Sikorski, A. Popowicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Feliksa K., Bogdana N., Zenona Z., Edwarda W., Józefa R., Jana P., oskarżonych z art. 202 § 2 k.k., Henryka K. i Kazimierza K., oskarżonych z art. 202 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 28 stycznia 1974 r.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok z tą różnicą, że w kwalifikacji prawnej czynów przypisanych wszystkim oskarżonym wyłączył przepis art. 199 § 1 k.k., a z podstawy skazania - przepis art. 10 § 2 k.k., i przyjął , iż oskarżony Józef R., działając w sposób przypisany mu przez sąd pierwszej instancji, wziął udział w zagarnięciu mięsa i wędlin co najmniej 3.000 kg o wartości co najmniej 200.000 zł, na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) złagodził o 1/3, tj. do 3 lat i 4 miesięcy, kary pozbawienia wolności wymierzone Józefowi R. i Janowi P., a do 2 lat i 4 miesięcy kary wymierzone oskarżonym Henrykowi K. i Kazimierzowi K., zaliczając na ich poczet okresy tymczasowego aresztowania (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu zawartego w rewizji oskarżonego Zenona Z. Udział w zagarnięciu mienia społecznego w postaci określonej w art. 202 § 2 k.k. może być różny i nie musi polegać na bezpośrednich transakcjach z osobami, które tworzyły nadwyżki towarowe w celu ich przywłaszczenia. Udział ten może polegać tylko na załadunku i wyładunku tego mienia ze świadomością, że załadunek, jego transport na miejsce przeznaczenia i wyładunek stanowi czynność składową skomplikowanego niekiedy mechanizmu zagarnięcia mienia społecznego. Właśnie rola oskarżonego Zenona Z. polegała na załadowywaniu i wyładowywaniu w transporcie mięsa stanowiącego nie ewidencjonowane nadwyżki przejęte od pracowników Zakładów Mięsnych w P. Za czynności te oskarżony Zenon Z. otrzymał część zysku przypadającego na każdego z członków załogi samochodu transportowego.Działanie oskarżonego Zenona Z. wspólnie z Edwardem W., Feliksem K., Bogdanem N. i innymi osobami wyczerpuje ustawowe znamiona przestępstwa określonego w art. 202 § 2 k.k. (...).Sąd pierwszej instancji wbrew przepisowi art. 363 § 1 k.p.k., skazując oskarżonych z art. 202 § 2 k.k., nie zasądził od nich solidarnie odszkodowania pieniężnego, odpowiadającego wartości zagarniętego z udziałem każdego z nich mienia społecznego. Sąd powołał się przy tym na przepis art. 363 § 4 k.p.k., uznając, że rozstrzygnął już co do tego roszczenia, zasądzając w poprzednich sprawach dotyczących zagarnięcia mięsa i wędlin przez innych sprawców osądzonych już w innych procesach karnych wspólnie z tymi oskarżonymi odszkodowanie na rzecz Zakładów Mięsnych w P.Stanowisko to jest nietrafne.Dopóki szkoda nie zostanie w całości naprawiona, dopóty sąd ma obowiązek w myśl przepisu art. 363 § 1 k.p.k. zasądzenia na rzecz pokrzywdzonej instytucji państwowej lub społecznej od oskarżonych za zagarnięcie mienia społecznego odszkodowania pieniężnego, odpowiadającego wartości zagarniętego mienia, nawet wtedy, gdy zasądził takie odszkodowanie w całości od innych oskarżonych, osądzonych w innej sprawie, którzy współdziałali w zagarnięciu mienia społecznego z oskarżonymi osądzonymi w danej sprawie.Przepis art. 363 § 1 k.p.k. nakłada na sąd obowiązek zasądzenia odszkodowania pieniężnego z urzędu na rzecz instytucji państwowej lub społecznej od osób skazanych za zagarnięcie mienia społecznego, przy czym wysokość odszkodowania powinna odpowiadać wartości zagarniętego mienia.Nawiązując do przepisu art. 441 § 1 k.c. odpowiedzialność wszystkich oskarżonych za wyrządzoną przestępstwem szkodę jest solidarna.Sąd nie zasądza z urzędu odszkodowania, jeżeli przeciwko oskarżonym o zagarnięcie mienia społecznego wytoczono powództwo cywilne albo dochodzenie roszczeń w drodze powództwa cywilnego w postępowaniu karnym jest niedopuszczalne (np. w sprawie nieletniego) lub o tych roszczeniach rozstrzygnięto już odrębnym postępowaniu albo też jeżeli sąd skazując oskarżonego nałożył nań obowiązek naprawienia szkody (np. art. 75 § 1 pkt 1 k.k.).Z przepisu art. 366 § 1 k.c. wynika, że zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. W takich wypadkach naprawienie całej szkody wyrządzonej przestępstwem przez jednego lub kilku skazanych za zagarnięcie mienia społecznego zwalnia sąd z obowiązku zasądzenia z urzędu odszkodowania za wyrządzenie tej samej szkody przez innych oskarżonych.W tym wypadku osoba skazana, która szkodę naprawiła w całości, zobowiązana do tego solidarnie z innymi skazanymi ma prawo na podstawie przepisu art. 441 § 2 k.c. żądać od innych skazanych za udział w tym przestępstwie zwrotu odpowiedniej części odszkodowania.Dopóki jednak szkoda w całości nie została naprawiona, dopóty wszyscy solidarni dłużnicy są nadal zobowiązani do naprawienia szkody, co stwarza dla sądu obowiązek zasądzenia od nich z urzędu odpowiedniego odszkodowania pieniężnego. Sformułowanie przepisu art. 363 § 4 k.p.k.: "gdy o tych roszczeniach rozstrzygnięto już w odrębnym postępowaniu" odnosi się do rozstrzygnięcia wydanego w stosunku do tych samych, a nie innych osób; poza tymi przepisu tego nie można interpretować w oderwaniu od przepisu art. 366 k.c., a zwłaszcza od treści § 2 tego artykułu. Skoro w postępowaniu pierwszej instancji nie ustalono, czy inni oskarżeni naprawili w całości szkody wyrządzone kradzieżami mięsa i wędlin, oraz jeżeli w odrębnym postępowaniu nie zasądzono od wszystkich oskarżonych odpowiedniego odszkodowania, sąd miał obowiązek zasądzić od nich wszystkich solidarne naprawienie szkody na rzecz Zakładów Mięsnych w P. w wysokości odpowiadającej wartości zagarniętego mienia z udziałem każdego z oskarżonych.Wobec niezastosowania przez sąd z urzędu art. 363 § 1 k.p.k. administracja pokrzywdzonych Zakładów Mięsnych w P. ma obowiązek wystąpienia w tej sprawie z powództwem cywilnym w terminie określonym w art. 442 § 2 k.c. (...).