III PZP 30/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie SN: S. Filcek (sprawozdawca), S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z wniosku Henryka T. przeciwko Urzędowi Miejskiemu w L. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 17 czerwca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy w świetle art. 70 k.p. z pracownikiem zatrudnionym na podstawie powołania można po odwołaniu go ze stanowiska kierownika wydziału urzędu miejskiego i wypowiedzeniu mu stosunku pracy rozwiązać umowę w trybie art. 52 § 1 k.p.?2. W razie odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze - czy w takim przypadku mają zastosowanie wszystkie przesłanki uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, przewidziane w art. 52 k.p.?"powziął następującą uchwałę:1. Stosunek pracy z pracownikiem zatrudnionym na podstawie powołania może być w okresie wypowiedzenia, będącego następstwem równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę odwołania pracownika (art. 70 § 2 k.p.), rozwiązany bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 k.p.2. W takim przypadku rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia wymaga zachowania wszelkich przepisów dotyczących rozwiązania umowy o pracę w tej drodze, z wyjątkiem przepisów o trybie postępowania przy rozwiązywaniu umów o pracę, chyba że przepis szczególny wymaga zachowania określonego trybu.Uzasadnienie faktyczneStosunek pracy na podstawie powołania regulują przepisy art. 68-72 k.p. Artykuł 72 § 1 k.p. przewiduje możliwość rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z pracownikiem odwołanym z zajmowanego stanowiska ze skutkiem wypowiedzenia (art. 70 § 2 k.p.) w okresie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, kiedy to nie rozpoczyna się bieg wypowiedzenia, jeżeli usprawiedliwiona nieobecność trwa dłużej niż okres przewidziany w art. 53 § 1 i 2 k.p. Wskazane wyżej przepisy nie dają natomiast bezpośredniej odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 k.p.) w okresie biegnącego wypowiedzenia będącego następstwem równoznacznego z wypowiedzeniem odwołania z zajmowanego stanowiska pracownika zatrudnionego na podstawie powołania.Uzasadniając przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie w tym przedmiocie, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyraził pogląd, że odpowiedź na nie zależy od rozstrzygnięcia wątpliwości, czy po odwołaniu ze stanowiska pracownik zachowuje nadal status pracownika z powołania, czy też z chwilą odwołania jego stosunek pracy przekształca się w stosunek pracy powstały na podstawie umowy o pracę. W pierwszym przypadku, zdaniem Okręgowego Sądu, nie byłoby podstaw do zastosowania art. 52 k.p., gdyż stosunek pracy z powołania należy rozwiązać w trybie art. 70 k.p., natomiast w drugim przypadku istniałaby możliwość rozwiązania stosunku pracy na ogólnych zasadach przewidzianych w kodeksie pracy, regulujących rozwiązanie umów o pracę. Ustosunkowując się do tego wstępnego zagadnienia, uznać należy, że odwołanie pracownika zatrudnionego na podstawie powołania nie przekształca z chwilą odwołania jego stosunku pracy na umowny, jeżeli trwa on jeszcze przez pewien czas nadal mimo odwołania pracownika z zajmowanego stanowiska, nawet gdyby na okres wypowiedzenia zakład pracy na wniosek pracownika lub za jego zgodą zatrudnił go przy innej pracy (art. 71 k.p.). Żaden bowiem przepis nie wskazuje na takie przekształcenie podstawy stosunku pracy, wobec czego mogłoby ono wynikać tylko z woli stron (np. w razie nawiązania przez zakład pracy z odwołanym pracownikiem w okresie wypowiedzenia, będącego następstwem odwołania, umowy o pracę na nowych warunkach). Przeciwnie, ze wspomnianego już art. 72 § 1 k.p. wynika, że mimo odwołania stosunek pracy odwołanego pracownika nie ulega przekształceniu na umowny, skoro w sytuacji w przepisie tym przewidzianej stosunek pracy z odwołanym pracownikiem rozwiązać może tylko organ, który go powołał, podczas gdy umowę o pracę rozwiązuje zakład pracy reprezentowany przez jego kierownika lub innego upoważnionego do tego pracownika (art. 23 § 1 k.p.).Przyjęcie jednak takiego stanowiska nie oznacza - wbrew odmiennemu poglądowi Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - że po odwołaniu pracownika z zajmowanego stanowiska w okresie wypowiedzenia biegnącego wskutek odwołania nie może być rozwiązany stosunek pracy bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 k.p. Zgodnie bowiem z art. 69 k.p. w sprawach nie uregulowanych przepisami oddziału 1 rozdziału III działu drugiego kodeksu pracy do stosunku pracy na podstawie powołania stosuje się przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nie określony. Rozważana wątpliwość nie jest uregulowana w przepisach tego oddziału, z przepisów kodeksu pracy zaś nie wynikają żadne przeszkody do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie dokonanego wcześniej wypowiedzenia. Przeciwnie, art. 60 k.p. zakłada taką możliwość, stanowiąc, że jeżeli zakład pracy rozwiązał umowę o pracę w okresie wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Jeżeli zatem po odwołaniu pracownika z zajmowanego stanowiska pracownik w okresie wypowiedzenia spowodowanego odwołaniem równoznacznym z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.) dopuścił się czynu przewidzianego w art. 52 § 1 k.p., bądź zakład pracy dowiedział się w powyższym okresie o popełnieniu takiego czynu przez pracownika przed odwołaniem go z zajmowanego stanowiska, to stosunek pracy z odwołanym pracownikiem może być rozwiązany z jego winy bez wypowiedzenia. Uzasadnia to udzielenie pozytywnej odpowiedzi na pierwszą część pytania, którą Sąd Najwyższy sformułował w punkcie pierwszym sentencji niniejszej uchwały.Objęte nią zagadnienie prawne dotyczy wszystkich pracowników zatrudnionych na podstawie powołania, w związku z czym, udzielając na nie odpowiedzi, Sąd Najwyższy nie ograniczył podmiotowego zasięgu odpowiedzi do wskazanego w pytaniu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych kierownika wydziału urzędu miejskiego, nie chcąc sprawiać mylnego wrażenia, że zajęte stanowisko odnosi się wyłącznie do takiego podmiotu, podczas gdy przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) nie przewidują możliwości zatrudnienia pracowników tych urzędów na podstawie powołania, lecz tylko mianowania lub umowy o pracę. Zatem w stosunku do pracowników urzędów państwowych podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała będzie miała zastosowanie wyjątkowo, w szczególności gdy odwołanie pracownika zatrudnionego na podstawie powołania miało miejsce pod rządem uchylonego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300), którego przepisy przewidywały zatrudnienie pracowników na stanowiskach kierowniczych lub samodzielnych na podstawie powołania, lub wprawdzie już pod rządem tej ustawy, gdy nie przekształcono pracownikowi zatrudnionemu na podstawie powołania podstawy stosunku pracy na mianowanie, stanowiące w świetle art. 4 ust. 1 ustawy wyłączną podstawę stosunku pracy z pracownikiem na stanowisku kierowniczym. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.Sformułowana w punkcie 2 uchwały odpowiedź na drugą część pytania uzasadniona jest następującymi względami:Skoro, jak to przyjęto wyżej, stosunek pracy z powołania nie zmienia swego prawnego charakteru z chwilą odwołania, to również do rozwiązania z odwołanym pracownikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia w okresie wypowiedzenia będącego następstwem odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę oraz w sytuacji przewidzianej w zdaniu drugim art. 72 § 1 k.p. ma zastosowanie art. 69 k.p. Przepis ten, jeżeli chodzi o rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem zatrudnionym na podstawie powołania, wyłącza jedynie stosowanie przepisów "o trybie postępowania przy rozwiązywaniu umów o pracę". Przepisy kodeksu pracy łączą z reguły to pojęcie z koniecznością współudziału określonych organów związków zawodowych przy rozwiązaniu umowy o pracę przez zakład pracy (np. art. 46 in fine, art. 42). Przy rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia oznaczałoby to zwolnienie od zachowania trybu współdziałania zakładów pracy ze związkami zawodowymi, określonego w szczególności w art. 52 § 3, art. 53 § 4 i art. 177 § 1 k.p., art. 32a ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lipca 1985 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 162) oraz art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lipca 1985 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 162). Jednakże przepis art. 69 k.p. nie zawęża "trybu postępowania przy rozwiązywaniu umów o pracę" do współudziału związków zawodowych.Należy więc uznać, że wyłączone zostały również przepisy wymagające zasięgnięcia przez zakład pracy opinii lub zgody innych kompetentnych organów na rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem (jak np. art. 18 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68), chyba że z treści przepisu wynika, iż przewidziany w nim tryb odnosi się również do stosunku pracy na podstawie powołania. Takim przepisem jest np. art. 84 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185). Nie ma natomiast takiego charakteru § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. w sprawie zasad współżycia kierowników urzędów państwowych z radami pracowniczymi (Dz. U. Nr 39, poz. 214), nakładający na kierownika urzędu obowiązek zasięgania opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy z pracownikami urzędu państwowego. Skoro bowiem ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych przewiduje wyłącznie możliwość zatrudnienia pracowników na podstawie mianowania lub umowy o pracę, to wskazany w powołanym rozporządzeniu tryb rozwiązania stosunku pracy odnosi się tylko do stosunków pracy powstałych na tych podstawach.Przepis art. 69 k.p. ani też pozostałe przepisy oddziału 1 rozdziału III działu drugiego kodeksu pracy nie wyłączają natomiast zachowania innych wymagań obowiązujących przy rozwiązywaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia z odwołanym pracownikiem. Zgodnie z art. 69 k.p. obowiązują w tym przedmiocie przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nie określony, a zatem w rozważanej materii przepisy o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia, a wśród nich art. 30 § 3 i art. 54 k.p. o formie rozwiązania stosunku pracy oraz art. 52 § 2 k.p. o terminie, po upływie którego nie może nastąpić rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W tym też kierunku wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 22 marca 1977 r. I PRN 25/77 (OSNCP 1979, z. 5, poz. 100).