II CR 399/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj.Sędziowie SN: J. Niejadlik, Z. Świeboda (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 1985 r. sprawy z powództwa M.G. i N.G. przeciwko Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w N. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z. z dnia 30 kwietnia 1985 r. sygn. akt (...)oddala rewizję i zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 3.000 zł tytułem zwrotu kosztów instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Z. zasądził od pozwanej PKS na rzecz powodów kwotę 412.400 zł z odsetkami i kosztami procesu. Sąd ustalił, iż ojciec powoda Z.G., będąc pracownikiem Usługowej Spółdzielni Pracy w N., zwrócił się do zarządu tej Spółdzielni o najem samochodu w dniu 12 VI 1982 r. (...) N. w celu przewiezienia mebli. Ponieważ Spółdzielnia nie dysponowała w tym dniu własnym środkiem transportu, zgodnie z przyjętą praktyką w Spółdzielni zwróciła się do pozwanej PKS o najem samochodu ciężarowego, nie podając jednak rodzaju ładunku. Pozwana PKS wykonała usługę w dniu 12 VII 1982 r., ale przesyłka przez powoda i jego ojca nie została wykupiona, bo nie mieli oni pieniędzy. W takiej sytuacji powód umówił się z kierowcą, że pojadą z N. do L. po przesyłkę w następnym dniu. Wyjazd ten potwierdzono mu w bazie. Kierowca pobrał kartę drogową na dzień 13 VII 1982 r. i usługę wykonał, co w karcie drogowej potwierdził Z.G., który działał w imieniu Spółdzielni, skoro podpis złożył na pieczątce Zakładu pracy. W L. powód odebrał przesyłkę znajdującą się w kontenerze nadaną przez powódkę. Były tam meble, telewizor, pralka automatyczna, maszyna do szycia, odkurzacz, kołdra puchowa, 4 poduszki, serwis do herbaty, cukierniczka, taca, 3 garnki, 2 patelnie, pościel, samowar, żelazko, rzeczy osobiste, buty, futro, płaszcz i bluzki o wartości 542.000 zł. W drodze z L. kierowca, zauważywszy wydobywający się dym ze skrzyni, zatrzymał się na poboczu i stwierdził ogień, który objął cały ładunek. Przyczyna pożaru nie została ustalona.Sąd Wojewódzki dalej ustalił, że skrzynia ładunkowa samochodu pozwanej PKS nie posiadała plandeki.Pozwana PKS na interwencję Usługowej Spółdzielni Pracy w N. wypłaciła odszkodowanie w kwocie 129.000 zł.W rewizji pozwana PKS wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie pozwu lub o zmianę i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Nie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej nawet wtedy, gdyby nie zostało wyczerpane postępowanie reklamacyjne. Sąd Wojewódzki niewadliwie przyjął odpowiedzialność pozwanej PKS na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności art. 435 k.c. (a nie art. 435 i 436 k.c.), bo pozwane jest przedsiębiorstwo transportowe posługujące się mechanicznymi środkami komunikacji, które nie mają samodzielnej funkcji, lecz stanowią część składową przedsiębiorstwa.Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka łączy się z samym faktem aktywności przedsiębiorstwa lub zakładu wprawionego w ruch za pomocą wykorzystania elementarnych sił przyrody. Ruch ten przez swe istnienie i przy tym posługiwanie się rzeczami niebezpiecznymi dla otoczenia, co jest regułą, uzasadnia oderwanie odpowiedzialności od zasady winy, chociaż w okolicznościach faktycznych sprawy można by oprzeć odpowiedzialność pozwanej PKS na zasadzie winy. Trafnie bowiem Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na brak zabezpieczenia plandeką przewożonych rzeczy. Do tego jeszcze - co wynika z akt dochodzeniowych, sygn. I Ds (...) - gaszenie pożaru odbywało się mało sprawnymi gaśnicami. Należy dodać - przy rozważaniu odpowiedzialności na zasadzie ryzyka - że owe zakłady, przedsiębiorstwa transportowe itp. wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody stwarzają zagrożenie nawet wtedy, gdy między użyciem rzeczy niebezpiecznej i szkodą nie istnieje w danych okolicznościach związek przyczynowy bezpośredni. Wystarczy, że działają. Sama ich aktywność, a najczęściej i skomplikowany mechanizm organizacyjny, anonimowość zjawisk doprowadzających do powstania sytuacji, w której do szkody dochodzi, wywołuje niebezpieczeństwo związane z funkcjonowaniem całości.W orzecznictwie Sądu Najwyższego - przy zbliżonej sytuacji faktycznej - przyjmowano już odpowiedzialność przedsiębiorstwa na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (OSNCP 1969, poz. 80).Słusznie Sąd Wojewódzki zauważył, że roszczenia oparte na przyjętej podstawie odpowiedzialności stawiają w lepszej sytuacji powodów. Zasada ryzyka zaostrza bowiem odpowiedzialność. Zaostrzenie to dotknąć powinno zatem tego, kto prowadzi działalność niebezpieczną dla otoczenia. Chociaż jest ona dozwolona, a nawet najczęściej pożyteczna dla ogółu, ciężar szkody powinien dotknąć raczej tego, kto wymienioną działalność niebezpieczną rozwija, niż tego, kto staje się ofiarą wypadku. Przy tej konstrukcji prawnej nie mają zastosowania przepisy ograniczające wysokość odszkodowania, odpada potrzeba zachowania postępowania reklamacyjnego oraz trybu w zakresie ustalenia rozmiarów szkody i jej przyczyny - jak to przewidują przepisy szczególne, gdyby zachodziła odpowiedzialność przewoźnika z tytułu umowy.Niewątpliwie powodowie nie byli stronami umowy o przewóz, ale pozwana PKS wiedziała o przewozie na rzecz powodów. Świadczą o tym m.in. okoliczności związane z niedojściem do skutku przewozu w dniu 12 VII 1982 r. Stąd też zarzucanie powodom uwikłania się w niedozwolone machinacje jest dowolne. Tak samo chybiony jest zarzut, iż brak umowy z powodami prowadzi do braku po ich stronie legitymacji procesowej, gdyż nie uwzględnia pozwana PKS swej odpowiedzialności odszkodowawczej poza stosunkiem umownym.W tej sytuacji należy stwierdzić, że przedsiębiorstwo transportowe posługujące się mechanicznymi środkami komunikacji odpowiada na zasadzie ryzyka (art. 435 k.c.) za szkody w związku z ruchem tych środków wyrządzone osobom trzecim, choćby one były zainteresowane w zawarciu i realizacji umowy o przewóz rzeczy zawartej między tym przedsiębiorstwem a innymi podmiotami.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 387 i 98 k.p.c.).