N 18/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmiecik (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Jeż, płk E. Zawiłowski.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Jaroń.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 1985 r. na rozprawie sprawy Lecha P., skazanego prawomocnie za przestępstwo określone w art. 303 § 3 k.k. w zw. z art. 242 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31) na karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego na korzyść skazanego od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 26 sierpnia 1985 r.i w związku z rewizją nadzwyczajną zmienił zaskarżony nią wyrok przez złagodzenie wymierzonej skazanemu kary pozbawienia wolności do 6 miesięcy (...).Uzasadnienie faktyczne(...) W rewizji nadzwyczajnej wniesionej na korzyść skazanego Naczelny Prokurator Wojskowy zarzucił temu wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, a polegający na pominięciu przy ocenie społecznego niebezpieczeństwa czynu (...) faktu, że junak Lech P. jako uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 2 czerwca 1981 r. na między innymi karę dodatkową pozbawienia praw publicznych został wcielony do służby w obronie cywilnej wbrew § 9 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 39 z dnia 27 sierpnia 1981 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz wbrew § 10 zarządzenia Szefa Obrony Cywilnej Kraju nr 3 z dnia 11 listopada 1980 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby w obronie cywilnej, przy czym nieuwzględnienie tej okoliczności doprowadziło do skazania wymienionego junaka, mimo że postępowanie karne przeciwko niemu z przyczyn wyżej wskazanych należało - zgodnie z art. 11 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 26 § 1 k.k. - umorzyć. W konsekwencji Naczelny Prokurator Wojskowy domagał się uchylenia wyroku skazującego junaka Lecha P. i umorzenia postępowania karnego przeciwko niemu "z uwagi na znikomy stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu" (cyt.).Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję nadzwyczajną,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istotnie, w myśl wydanych na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31), a powołanych w rewizji nadzwyczajnej, przepisów wykonawczych - § 9 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 39 z dnia 27 sierpnia 1981 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej (Dz. Rozk. MON z 1981, poz. 59) oraz § 10 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Szefa Obrony Cywilnej Kraju nr 3 z dnia 11 listopada 1980 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby w obronie cywilnej (wyd. MON, Inspektorat OC, Warszawa 1980) - osób skazanych na karę pozbawienia praw publicznych "przez czas trwania utraty tych praw" (cyt.) nie powołuje się ani do odbycia zasadniczej służby wojskowej, ani do odbycia zasadniczej służby w obronie cywilnej. Ze względu na to, że junak Lech P. został powołany (przeznaczony) do odbycia zasadniczej służby w obronie cywilnej właśnie w okresie pozbawienia praw publicznych z mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z dnia 20 czerwca 1981 r., skazującego go m. in. za przestępstwo określone w art. 201 k.k., przeto należy podzielić stanowisko rewizji nadzwyczajnej, iż to powołanie (przeznaczenie) nastąpiło z naruszeniem przepisu prawa oraz iż fakt ten nie powinien pozostać bez wpływu na treść orzeczenia kończącego postępowanie karne w tej sprawie, będącej przecież sprawą o przestępstwo przeciwko obowiązkowi pełnienia wspomnianej służby. Pozostaje więc tylko określić wielkość tego wpływu.Mimo ustalenia, że junak Lech P. został powołany (przeznaczony) do odbycia zasadniczej służby w obronie cywilnej z naruszeniem przepisu prawa, rewizja nadzwyczajna nie kwestionuje - i słusznie - prawidłowości uznania skazanego za osobę mogącą ponosić odpowiedzialność karną za przestępstwa popełnione w czasie pełnienia tej służby według przepisów odnoszących się do żołnierzy (art. 242 ust. 1 powołanej ustawy). Wiadomo bowiem, że podjęta pod rządem przepisów ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1963 r. Nr 20, poz. 108) uchwała składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1963 r. - RNw 21/63 i 22/63 (OSNKW 1963, z. 12, poz. 215), w myśl której osoba skazana na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych - mimo powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej w okresie trwania utraty tych praw - staje się żołnierzem z chwilą stawienia się do tej służby i aż do czasu zwolnienia z niej może być podmiotem przestępstw wojskowych, pozostaje aktualna również na gruncie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31) i przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie oraz ma odpowiednie zastosowanie do osoby powołanej (przeznaczonej) do odbycia zasadniczej służby w obronie cywilnej, która zaczęła tę służbę pełnić, otrzymując tytuł junaka.Rewizja nadzwyczajna twierdzi, że skoro junak Lech P. odbywał zasadniczą służbę w obronie cywilnej w czasie, w którym - ze względu na pozbawienie praw publicznych - nie powinien jej odbywać, to tym samym samowolne pozostawanie przezeń poza macierzystym oddziałem przez więcej niż 14 dni kalendarzowych (art. 303 § 3 k.k.) było społecznie niebezpieczne jedynie w znikomym stopniu. Rewizja nadzwyczajna nie uzasadnia jednak wcale tego twierdzenia, tak jakby jego słuszność była oczywista. Tymczasem twierdzenie to jest nie do przyjęcia ani generalnie, ani w konkretnym wypadku. Generalnie nie sposób przyjąć, że czyn o znamionach przestępstwa wojskowego w ogóle, a przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej w szczególności odznacza się znikomym stopniem społecznego niebezpieczeństwa tylko z tej racji, że został popełniony w czasie, w którym sprawca nie powinien odbywać zasadniczej służby wojskowej albo zasadniczej służby w obronie cywilnej ze względu na ukaranie pozbawieniem praw publicznych (por. § 9 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej nr 39 z dnia 27 sierpnia 1981 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz § 10 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Szefa Obrony Cywilnej Kraju nr 3 z dnia 11 listopada 1980 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby w obronie cywilnej), skoro przyjmuje się, że czyn taki nie przestaje być społecznie niebezpieczny w stopniu wyższym niż znikomy, mimo popełnienia go przez sprawcę, który nie powinien odbywać wspomnianej służby z powodu niezdolności do tej służby ze względu na stan zdrowia (por. wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa wojskowe popełnione przez żołnierzy uznanych ex post za niezdolnych do służby wojskowej ze względu na stan zdrowia - OSNKW 1977, z. 1-2, poz. 2), a jest to przecież okoliczność bardziej znacząca. Niezdolność sprawcy przestępstwa wojskowego do służby wojskowej może być uznana tylko za jedną, choć istotną, wśród innych okoliczności konkretnego wypadku, których dopiero łączna ocena pozwala przyjąć znikomość społecznego niebezpieczeństwa czynu (por. t. 5 wytycznych). W sprawie junaka Lecha P. zaś nie ustalono, by poza powołaniem go do odbycia zasadniczej służby w obronie cywilnej w czasie, w którym to powołanie nie powinno nastąpić (co zresztą nie odbiło się nawet w stronie podmiotowej czynu), istniała jakakolwiek inna okoliczność zmniejszająca stopień społecznego niebezpieczeństwa jego czynu. Wprost przeciwnie, sąd pierwszej instancji wskazał okoliczność zwiększającą stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu skazanego, a mianowicie "bezużyteczne spędzanie czasu w okresie samowolnego pobytu poza oddziałem". A trwało to 3 tygodnie i dopiero zatrzymanie sprawcy położyło temu kres.W tej sytuacji fakt, że skazany popełnił przestępstwo przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej w czasie, w którym ze względu na ukaranie pozbawieniem praw publicznych nie powinien odbywać zasadniczej służby w obronie cywilnej, może i powinien jedynie wpłynąć na wymiar kary, który w związku z tym podlega obniżeniu do dolnej granicy zagrożenia przewidzianego w art. 303 § 3 k.k.