III PZP 60/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN: S. Perestaj. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Romana B., Jerzego K. i Tadeusza B. przeciwko Zakładom Mechanicznym "Ursus" w W. o nawiązanie stosunku pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 6 grudnia 1983 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy § 5 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie obowiązku pośrednictwa pracy na niektórych terenach oraz obowiązku zatrudnienia na całym terytorium kraju określonych kategorii osób ze względów społecznych (Dz. U. Nr 48, poz. 215) stanowi prawo podmiotowe dla dochodzenia roszczenia o nawiązanie stosunku pracy przez osoby wymienione w tym artykule i posiadające skierowanie organu zatrudnienia?2. Natomiast w przypadku sporu dotyczącego istnienia lub prawomocności decyzji organu zatrudnienia w przedmiocie skierowania do pracy, czy osobom tym służy droga sporu administracyjnego przed wytoczeniem sporu przed organami rozpatrującymi spory ze stosunku pracy?"podjął następującą uchwałę:1. Zakład pracy - w ramach zgłoszonych wolnych miejsc - ma obowiązek zatrudnić osobę legitymującą się skierowaniem organu zatrudnienia stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie obowiązkowego pośrednictwa pracy na niektórych terenach oraz obowiązku zatrudniania na całym terytorium kraju określonych kategorii osób ze względów społecznych (Dz. U. Nr 48, poz. 215). 2. Spór w przedmiocie decyzji organu zatrudnienia dotyczącej skierowania do pracy podlega rozpatrzeniu w postępowaniu administracyjnym. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w sentencji postanowienia zagadnienie prawne na podstawie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wydział Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu m.st. Warszawy skierował wnioskodawców do pracy - na podstawie § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie obowiązkowego pośrednictwa pracy na niektórych terenach oraz obowiązku zatrudniania na całym terytorium kraju określonych kategorii osób ze względów społecznych (Dz. U. Nr 48, poz. 215) - do pozwanych Zakładów Mechanicznych "Ursus" na zgłoszone wcześniej przez te Zakłady do urzędu zapotrzebowania na pracowników.Pozwane Zakłady nie nawiązały z wnioskodawcami stosunku pracy, uzasadniając swe stanowisko treścią art. 11 k.p., który uzależnia nawiązanie stosunku pracy od woli obu stron, jak również tym, że Wydział Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu m.st. Warszawy anulował zapotrzebowanie i skierowania do pracy wnioskodawców do Zakładów "Ursus" z jednoczesnym zaproponowaniem wnioskodawcom pracy w innych zakładach pracy.Terenowa Komisja Odwoławcza nakazała pozwanym zakładom nawiązać z wnioskodawcami umowę o pracę. Orzeczenie to zostało zaskarżone przez stronę pozwaną.W związku z odwołaniem nasunęły się Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych poważne wątpliwości prawne, przytoczone w sentencji postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. zakłady pracy na terenie całego kraju - w ramach zgłoszonych wolnych miejsc pracy - są obowiązane na podstawie skierowań organu zatrudnienia zatrudniać między innymi osoby zwolnione z zakładów karnych, w tym również na podstawie amnestii (pkt 2 ust. 1 § 5). Do takich osób należeli wnioskodawcy.Nie można odmówić racji stronie pozwanej, że w stosunkach pracy zasadą jest, iż nawiązanie stosunku pracy następuje na skutek zgodnego oświadczenia woli zakładu pracy i pracownika (art. 11 k.p.). Niemniej jednak powyższa zasada doznaje z mocy przepisu szczególnego ograniczeń wówczas, gdy przepis szczególny w określonych w nim sytuacjach zobowiązuje zakład pracy do nawiązania z daną osobą stosunku pracy. Wówczas po stronie tej osoby powstaje podmiotowe uprawnienie do żądania nawiązania stosunku pracy. Przykładowo wspomniane uprawnienie przysługuje żonie żołnierza odbywającego zasadniczą służbą wojskową, skoro art. 124 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (jednolity tekst: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) nakłada na uspołeczniony zakład pracy obowiązek nawiązania stosunku pracy z żoną żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową pod warunkiem, że została ona skierowana do pracy przez właściwy terenowo organ administracji państwowej i że zakład pracy dysponuje wolnymi miejscami.Podobnie rzecz się przedstawia na tle sytuacji przewidzianej w art. 218 § 3 k.p. Również w uchwale z dnia 17.IX.1976 r. I PZP 48/75 (OSNCP z 1977 r., poz. 65) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w sytuacji przewidzianej w art. 53 § 5 k.p. zakład pracy ma obowiązek nawiązania z byłym pracownikiem stosunku pracy, a w razie niewykonania tego obowiązku przysługuje byłemu pracownikowi roszczenie o nawiązanie stosunku pracy.Skoro więc § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. - podobnie jak uprzednio wskazane przepisy - nakłada na zakłady pracy obowiązek zatrudnienia osób legitymujących się skierowaniami organu zatrudnienia (m.in. osób zwolnionych z zakładów karnych na podstawie amnestii), jeśli zakłady te dysponują w ramach dokonanych zgłoszeń wolnymi miejscami, wynika stąd, iż - z mocy § 5 ust. 1 - nawiązanie stosunku pracy z osobami wymienionymi w § 5 ust. 1, legitymującymi się skierowaniem organu zatrudnienia, nie zależy od swobodnej woli zakładu pracy, gdyż po stronie zakładu powstaje obowiązek zatrudnienia tych osób. Przepis omawianego § 5 ust. 1, mając na względzie interes społeczny, stanowi zatem ograniczenie ogólnej zasady kodeksowej, dotyczącej swobody stron w zakresie nawiązania stosunku pracy. Obowiązek zakładu pracy nawiązania w omawianej sytuacji umowy o pracę istnieje tylko wówczas, gdy zakład pracy dysponuje wolnymi miejscami pracy. Stwierdzenie, iż takich wolnych miejsc brak, zwalnia zakład pracy od obowiązku zatrudnienia osoby legitymującej się skierowaniem organu zatrudnienia, o którym mowa we wspomnianym § 5 ust. 1.Konsekwencją przyjęcia poglądu, iż przepis § 5 ust. 1 w sytuacji w nim przewidzianej nakłada na zakład pracy obowiązek nawiązania stosunku pracy, musi być stwierdzenie, że zainteresowany może przed organem rozstrzygającym spory ze stosunku pracy domagać się nawiązania stosunku pracy. Takie uprawnienie osoby zainteresowanej, jak każde inne uprawnienie, podlega ocenie w świetle art. 8 k.p. Może się bowiem zdarzyć, że w konkretnej sytuacji ze względu na szczególne okoliczności żądanie nawiązania stosunku pracy z konkretnym zakładem pracy może pozostawać w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i w związku z tym żądanie takie nie może korzystać z ochrony prawnej. Z tego punktu widzenia każda konkretna sprawa podlega odrębnej ocenie.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zakład pracy - w ramach zgłoszonych wolnych miejsc - ma obowiązek zatrudnić osobę legitymującą się skierowaniem organu zatrudnienia stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1983 r. w sprawie obowiązkowego pośrednictwa pracy na niektórych terenach oraz obowiązku zatrudniania na całym terytorium kraju określonych kategorii osób ze względów społecznych (Dz. U. Nr 48, poz. 215).II. Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje na to, że pozwany zakład pracy w istocie rzeczy kwestionuje skuteczność prawną wydanego wnioskodawcom przez organ zatrudnienia skierowania do Zakładów "Ursus" na tej podstawie, że późniejszą decyzją organ zatrudnienia anulował skierowania wnioskodawców do pracy w Zakładach "Ursus", proponując wnioskodawcom zatrudnienie w innych zakładach pracy.W uzasadnieniu uchwały połączonych Izb: Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1.III.1983 r. III AZP 11/82 (OSNCP 1983 r. z. 10, poz. 147) wyjaśniono, że organy administracji państwowej do spraw zatrudnienia wydają w zakresie swoich kompetencji decyzje administracyjne, do których należą w szczególności decyzje dotyczące pośrednictwa pracy i werbunku pracowników. Tym samym skierowanie pracownika przez urząd zatrudnienia ma charakter decyzji administracyjnej, wobec tego zaś spór w sprawie takiej decyzji podlega rozpatrzeniu w drodze postępowania administracyjnego, a nie przed organami rozstrzygającymi spory ze stosunku pracy. W razie zaistnienia takiego sporu postępowanie w sprawach pracowniczych powinno ulec zawieszeniu do czasu prawomocnego zakończenia sporu administracyjnego.W związku z powyższym należy stwierdzić, że spór w przedmiocie decyzji organu zatrudnienia dotyczącej skierowania do pracy podlega rozpatrzeniu w postępowaniu administracyjnym.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.