III CRN 330/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj: Sędziowie SN: K. Kołakowski (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Teresy M. z udziałem Jerzego M. o podział majątku wspólnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 2 czerwca 1982 r.postanowił oddalić rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW rewizji nadzwyczajnej od postanowienia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 2.VI.1982 r. wydanego w sprawie z wniosku Teresy M. z udziałem Jerzego M. o podział majątku wspólnego, złożonej w interesie wnioskodawczyni i na skutek jej podania, Minister Sprawiedliwości zarzucił, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem art. 355 § 1 k.p.c. w związku z art. 223 § 2 i art. 203 § 4 k.p.c. oraz naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. w rewizji tej wniesiono o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla m.st. Warszawy. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd ten, dopuszczając do zawarcia ugody, w wyniku której wnioskodawczyni miała otrzymać książeczkę samochodową z wkładem i związanym z nim prawem nabycia samochodu, uczestnik zaś odpowiednią spłatę, nie miał na względzie ograniczeń obrotu składnikiem majątku będącego przedmiotem tej ugody, i to zarówno ze względu na uniemożliwienie obchodzenia prawa, jak i z punktu widzenia interesu zainteresowanych. W rezultacie ugoda okazała się niewykonalna wskutek odmowy przeniesienia przez Narodowy Bank Polski praw na rzecz wnioskodawczyni, co godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości, a tym samym narusza interes PRL, jak również uzasadniony interes wnioskodawczyni.Uzasadnienie prawneNie znajdując podstaw do uwzględnienia tej rewizji, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Rewizja nadzwyczajna oparta została na założeniu, że sama zasada ugodowego rozstrzygnięcia o podziale wskazanego przez strony składnika ich wspólnego majątku nie budzi zastrzeżeń, natomiast nie uwzględniono przy tym, że stosownie do § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały nr 49 Rady Ministrów z dnia 26 lutego 1981 r. w sprawie sprzedaży samochodów osobowych dla ludności oraz rozwoju zaplecza technicznego motoryzacji (M.P. Nr 7, poz. 59) uprawnienia z tytułu specjalnego rachunku przedpłat na nabycie samochodu nie mogą być przeniesione na inną osobę, z wyjątkiem przejścia prawa w drodze nabycia spadku. To podstawowe założenie nie jest jednak trafne.Stosownie do art. 203 § 4 w związku z art. 223 § 2 k.p.c. Sąd Rejonowy mógł uznać zawarcie przed nim ugody za niedopuszczalne m.in. wówczas, gdyby była ona niezgodna z prawem. Dla tej oceny decydujące znaczenie ma przede wszystkim analiza przepisów odnoszących się do przedmiotu postępowania, jakim był podział majątku wspólnego. Nie było rzeczą sporną między uczestnikami, że uprawnienia związane z otwartym na imię uczestnika postępowania specjalnym rachunkiem przedpłat na nabycie samochodu osobowego stanowiły ich dorobek (art. 32 § 1 k.r.o.). Z chwilą ustania między nimi wspólności ustawowej każde z nich mogło domagać się podziału majątku, który był objęty tą wspólnością, w szczególności przez przyznanie poszczególnych składników jednemu z nich (art. 46 k.r.o. w związku z art. 1035 i art. 212 § 2 k.c., a także art. 688 w związku z art. 622 i art. 624 k.p.c.).Prawidłowa wykładnia tych przepisów musi prowadzić do wniosku, że przyznanie małżonkowi w sprawie o podział majątku wspólnego uprawnienia związanego ze specjalnym rachunkiem przedpłat na nabycie samochodu osobowego, otwartym na imię drugiego z małżonków, ale stanowiącego ich dorobek, nie stanowi przeniesienia na inną osobę tego uprawnienia, o jakim mowa w § 3 ust. 2 pkt 1 uchwały nr 49 Rady Ministrów z dnia 26 lutego 1981 r. w sprawie sprzedaży samochodów osobowych dla ludności oraz rozwoju zaplecza technicznego motoryzacji (M.P. Nr 7, poz. 59), ani cesji, o jakiej mowa w punkcie I postanowień umownych Powszechnej Kasy Oszczędności.Wprowadzenie w powołanej uchwale Rady Ministrów zasady niezbywalności uprawnień z tego rachunku do nabycia samochodu miało na celu, jak wynika ze wstępnej części uchwały, racjonalizację systemu sprzedaży samochodów osobowych dla ludności, a więc m.in. uniemożliwienie wykorzystywania wniesionych przedpłat na nabycie samochodu dla celów spekulacyjnych.Pomijając rangę tego aktu prawnego, nie było jego intencją wprowadzenie zmian do ustawowego unormowania charakteru majątku wspólnego, zgodnie z którym uprawnienia z tego rachunku przysługują z mocy prawa także małżonkowi, który nie został wymieniony przez bank w potwierdzeniu przyjęcia przedpłaty na nabycie samochodu. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do przypadkowych skutków w toku podziału majątku wspólnego, w zależności od tego, na imię którego z małżonków przedpłata została dokonana. Wynik taki oznaczałby niedopuszczalne ograniczenie Sądu dokonującego podziału majątku wspólnego.Zbliżone zagadnienie powstało już w praktyce na tle literalnego brzmienia art. 144 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, według którego spółdzielcze prawo do lokalu przysługujące członkowi spółdzielni mieszkaniowej (obecnie lokatorskie) było prawem niezbywalnym. Zgodnie także z poprzednim orzecznictwem Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tezy III uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 30.XI.1974 r. III CZP 1/74, zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu (OSNCP z 1975 r. z. 3, poz. 37), uznał wówczas, że ważne względy natury społecznej nakazują przyjęcie,, że zasada niezbywalności tego prawa do lokalu nie odnosi się do przesunięć majątkowych między małżonkami dokonywanych w toku postępowania o podział majątku wspólnego. Doprowadziło to do wniosku, że sąd może przyznać jednemu z małżonków to wspólne dotychczas prawo.Wykładnia ta ma pełne odniesienie do sytuacji, jaka miała miejsce w sprawie niniejszej. Żadne bowiem względy - zarówno prawne, jak i społeczne - nie sprzeciwiają się ustalaniu przez byłych małżonków lub rozstrzygnięciu przez sąd, któremu z nich przypadnie w wyniku podziału majątku wspólnego uprawnienie ze specjalnego rachunku przedpłat, w tym także do nabycia samochodu.Odmienne stanowisko Narodowego Banku Polskiego, bezkrytycznie powtórzone w rewizji nadzwyczajnej, nie może być uznane za prawidłowe. Tym samym zaskarżone orzeczenie nie tylko nie narusza rażąco powołanych przepisów prawa, ale jest z tym prawem zgodne w całej pełni. Dlatego też Bank ten powinien zrealizować postanowienie zawarte w ugodzie zaaprobowanej tym orzeczeniem (art. 365 § 1 k.p.c.), a rewizja nadzwyczajna nie podlega uwzględnieniu (art. 421 § 1 k.p.c.).Na tle wywodów uczestnika postępowania w toku rozprawy przed Sądem Najwyższym ubocznie należy podnieść, że ze względu na intencje rewizji nadzwyczajnej i brak skutecznych podstaw prawnych nie może on wykorzystać faktu jej wniesienia do zmiany na swoją korzyść sposobu rozstrzygnięcia o dziale tego składnika majątku wspólnego w zawartej ugodzie.