III UZP 26/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Myślicki, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Zygmunta W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o przeliczenie renty inwalidzkiej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 24 stycznia 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 17 października 1983 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przy przeliczeniu renty inwalidzkiej w oparciu o art. 121 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) za rok przyznania świadczenia w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 tej ustawy należy również uważać rok przyznania renty chorobowej, jeśli bezpośrednio po wykorzystaniu renty chorobowej pracownikowi została przyznana renta inwalidzka przy przyjęciu tej samej podstawy wymiaru?"powziął następującą uchwałę:Za rok przyznania renty inwalidzkiej w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) uważa się rok przyznania renty chorobowej, jeżeli bezpośrednio po wykorzystaniu renty chorobowej pracownikowi przyznano rentę inwalidzką, obliczoną od takiej samej podstawy wymiaru. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca Zygmunt W. pobierał od dnia 21.XI.1980 r. do dnia 20.VIII.1981 r. rentę chorobową, za podstawę której przyjęto przeciętny zarobek z kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia w okresie od dnia 1.III.1977 r. do dnia 28.II.1979 r.Decyzją z dnia 3.IX.1981 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy od dnia 21.VIII.1981 r. rentę inwalidzką III grupy, przyjmując za podstawę wymiaru te same zarobki, jakie stanowiły podstawę wymiaru renty chorobowej.Kolejną decyzją z dnia 10.V.1983 r. pozwany organ rentowy dokonał rewaloryzacji renty inwalidzkiej, przyjmując za rok przyznania świadczenia rok 1981.Orzeczeniem z dnia 23.VI.1983 r. Rada Nadzorcza pozwanego Oddziału ZUS zmieniła decyzję w części dotyczącej podstawy wymiaru w ten sposób, iż uznała, że przy rewaloryzacji renty należało przyjąć rok, w którym przyznano rentę chorobową. Zdaniem Rady Nadzorczej za takim stanowiskiem przemawia okoliczność, iż za podstawę renty inwalidzkiej przyjęto zarobki, od których obliczono w 1980 r. rentę chorobową.W odwołaniu do Okręgowego Sądu pozwany organ rentowy wnosi o zmianę orzeczenia Rady Nadzorczej i zatwierdzenie decyzji z dnia 10.V.1983 r. Zdaniem organu rentowego, ponieważ wnioskodawca otrzymał rentę inwalidzką od dnia 21.VIII.1981 r., to - zgodnie z art. 122 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) - przy rewaloryzacji tej renty należy przyjąć współczynnik rewaloryzacyjny jak dla świadczenia przyznanego w 1981 r. Według odwołującego się, skoro ustawa nie nawiązuje w tym przedmiocie do renty chorobowej, orzeczenie Rady Nadzorczej nie ma oparcia w przepisach tej ustawy.Przy rozpatrywaniu sprawy Okręgowy Sąd powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w pytaniu prawnym, przytoczonym w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione zagadnienie prawne sprowadza się do wykładni art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników. Przepis ten stanowi, że za rok przyznania emerytury lub renty inwalidzkiej uważa się rok kalendarzowy, w którym przypada termin, od jakiego ustalono prawo do świadczenia, a jeżeli świadczenie to uległo ponownemu ustaleniu na podstawie wyższych zarobków - ostatni rok kalendarzowy, w którym osiągnięto te zarobki. Ze względu na stan faktyczny niniejszej sprawy rozważania dotyczą tylko pierwszej sytuacji objętej dyspozycją przytoczonego wyżej przepisu.Wprawdzie w przepisie tym nie wymieniono renty chorobowej, co mogłoby - przy uwzględnieniu tylko brzmienia tego przepisu - prowadzić do wniosku, że ustawodawca nie miał na myśli tego świadczenia, bądź pominął je celowo, jednakże wyprowadzenie takiego wniosku nie byłoby uzasadnione. Takie stanowisko bowiem nie uwzględniałoby celu i charakteru renty chorobowej.Do właściwej wykładni tego przepisu niezbędne jest zatem przypomnienie, że renta chorobowa była świadczeniem pieniężnym przysługującym pracownikowi, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego (6, 9 lub 12 miesięcy) był nadal niezdolny do jakiegokolwiek zatrudnienia, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokowały odzyskanie zdolności do pracy w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy. Została ona wprowadzona od dnia 1.I.1975 r. w drodze nowelizacji ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) przez dodanie art. 29.Celem tego świadczenia było z jednej strony zapobieganie uznawaniu pracownika za inwalidę, a z drugiej strony - zapewnienie zabezpieczenia materialnego pracownikowi, który mimo wyczerpania zasiłku chorobowego nie odzyskał jeszcze zdolności do pracy, ale którego stan zdrowia pozwalał przypuszczać, że ze względu na dotychczasowy przebieg leczenia oraz ze względu na wiek zdolność tę odzyska. Zawsze jednak warunkiem przyznania tego świadczenia było stwierdzenie niezdolności do jakiegokolwiek zatrudnienia, co w konsekwencji oznaczało w istocie faktyczną niemożność uzyskiwania zarobków. Ta przesłanka powinna mieć zatem decydujące znaczenie przy rozważaniu przedstawionego zagadnienia prawnego.Jeżeli zaś chodzi o charakter prawny tego świadczenia, to w literaturze przedmiotu wyjaśniono, że mimo, iż w okresie pobierania renty chorobowej występowała podobna sytuacja jak przy zasiłku chorobowym (krótkotrwały okres pobierania świadczenia, zakładany powrót do pracy), świadczenie to nie stanowiło przedłużenia zasiłku chorobowego; przemawiało bowiem za tym ustanowienie tego świadczenia w ustawie o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym oraz inny niż przy zasiłku chorobowym sposób obliczania jego wysokości; ponadto do obliczania podstawy wymiaru stosowano zasady dotyczące podstawy wymiaru renty inwalidzkiej.W tym kierunku wypowiedziało się także orzecznictwo Sądu Najwyższego, według którego renta chorobowa była odrębnym świadczeniem o charakterze rentowym, zbliżonym do renty inwalidzkiej, przyznawanym na ulgowych warunkach; w przypadku renty chorobowej bowiem pracownik nie musiał wykazać się okresem zatrudnienia wymaganym od pracowników w danej grupie wieku (por. uchwałę z dnia 16.II.1978 r. II UZP 1/78 i wyrok z dnia 30.V.1978 r. II URN 42/78).W sytuacji, gdy pracownik, mimo upływu okresu pobierania renty chorobowej, nie odzyskał zdolności do zatrudnienia, a miał wymagany w jego grupie wieku okres zatrudnienia, otrzymywał rentę inwalidzką według grupy inwalidów, do której został zaliczony. W takim przypadku podstawę wymiaru jego renty inwalidzkiej zawsze jednak stanowiły zarobki uzyskane przed otrzymaniem renty chorobowej; w istocie były to zarobki uzyskane przed okresem zasiłkowym z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia lub kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia z ostatnich 12 lat zatrudnienia. W okresie pobierania renty chorobowej bowiem pracownik nie był zdolny do zarobkowania ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, a ponadto warunkiem wypłacania renty chorobowej było niepodejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż godziłoby to w cel, dla którego to świadczenie było ustanowione. Podjęcie zatrudnienia powodowało utratę prawa do renty chorobowej.Mając powyższe na uwadze, uzasadnione jest stanowisko, że za rok przyznania renty inwalidzkiej w rozumieniu art. 122 ust. 5 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników uważa się rok przyznania renty chorobowej, jeżeli bezpośrednio po wykorzystaniu renty chorobowej pracownikowi przyznano rentę inwalidzką, obliczoną od takiej samej podstawy wymiaru.Do takiego wniosku prowadzi wykładnia funkcjonalna tego przepisu. Nie może bowiem być - przy rewaloryzacji renty inwalidzkiej - w gorszej sytuacji pracownik, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego pobierał rentę chorobową, a dopiero następnie przeszedł na rentę inwalidzką, od pracownika, który po wyczerpaniu zasiłku bezpośrednio otrzymał rentę inwalidzką. Nie do zaakceptowania byłoby stanowisko, że w stosunku do pierwszego z nich procent zwiększenia podstawy renty inwalidzkiej jest niższy, natomiast w przypadku drugiego - wyższy.Powyższe przesłanki uzasadniają udzielenie odpowiedzi zawartej w powziętej uchwale.Za udzieleniem takiej odpowiedzi przemawiają dodatkowo także wnioski wynikające z analizy przepisów dotyczących świadczenia rehabilitacyjnego, wprowadzonego - w miejsce renty chorobowej - z dniem 1.I.1983 r. Świadczenie to uregulowane jest w art. 20-24 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143). Mimo takiego samego celu, jaki przyświecał ustawodawcy przy wprowadzaniu renty chorobowej, charakter prawny świadczenia rehabilitacyjnego jest odmienny. Jest to bowiem świadczenie o charakterze świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby, ponadto inny - niż przy rencie chorobowej - jest sposób obliczania jego podstawy wymiaru; zgodnie bowiem z art. 21 ustawy świadczenie rehabilitacyjne stanowi określony procent (75% lub 100%) podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Świadczenie to zatem nie ma charakteru świadczenia rentowego, zbliżonego do renty inwalidzkiej, jaki miała renta chorobowa. Dlatego przepisy regulujące obecnie instytucję świadczenia rehabilitacyjnego pośrednio potwierdzają zasadność odpowiedzi udzielonej na przedstawione zagadnienie prawne.