III UZP 1/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie: SN S. Szymańska (sprawozdawca), SW L. Majewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Pawła S. przeciwko (...) Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w S. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 17 listopada 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Jaką podstawę wymiaru renty inwalidzkiej należy przyjąć wobec pracownika, którego inwalidztwo związane z chorobą zawodową powstało w okresie zatrudnienia, przy czym zatrudnienie ustało w roku 1976, a wniosek zgłoszony został w dniu 25 marca 1986 r.?"podjął następującą uchwałę:Podstawę wymiaru renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej, do której prawo zostało ustalone w 1986 r. stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia albo kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat zatrudnienia, nie mniej jednak niż 10300 zł (§ 9 ust. 2 uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 4 marca 1985 r. w sprawie podwyższenia niektórych emerytur i rent - M.P. Nr 4, poz. 29) - także w sytuacji, gdy podstawa wymiaru pobieranej już emerytury jest wyższa na skutek rewaloryzacji i podwyższenia.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Paweł S., pobierający w 1976 r. kolejową emeryturę, zgłosił w dniu 25 marca 1986 r. wniosek o rentę inwalidzką z tytułu choroby zawodowej.Kolejowy organ rentowy decyzją z dnia 13 sierpnia 1986 r. przyznał od dnia 19 marca 1986 r. rentę inwalidzką III grupy z tytułu choroby zawodowej, przyjmując za podstawę jej wymiaru kwotę 10.300 zł, a to stosownie do § 9 ust. 2 uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 4 marca 1985 r. w sprawie podwyższenia niektórych emerytur i rent (M.P. Nr 4, poz. 29). Zgodnie bowiem z tym przepisem podstawa wymiaru renty inwalidzkiej z tytułu wypadku lub choroby zawodowej, przysługująca na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy lub choroby zawodowej (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144), poczynając od dnia 1 marca 1985 r. nie może być niższa od tej kwoty - bez względu na datę przyznania świadczenia.W odwołaniu do Sądu wnioskodawca domagał się zmiany wyżej wymienionej decyzji w zakresie podstawy wymiaru renty. Zdaniem wnioskodawcy, za podstawę wymiaru renty inwalidzkiej należało bowiem przyjąć kwotę 16.541 zł, tj. kwotę stanowiącą podstawę wymiaru emerytury, ustaloną w decyzji z dnia 1 marca 1986 r. - po dokonaniu waloryzacji emerytury.Sąd uznał, iż w sprawie zachodzą poważne wątpliwości prawne, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawo wnioskodawcy do renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej zostało ustalone decyzją z dnia 13 sierpnia 1986 r. od dnia 19 marca 1986 r. W tym stanie kolejowy organ rentowy prawidłowo przyjął za podstawę wymiaru tejże renty kwotę 10.300 zł. Wynagrodzenie wnioskodawcy z okresu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia (tj. przed przejściem na emeryturę) wynosiło miesięcznie 6.972 zł. Dlatego organ rentowy mając na uwadze przepis § 9 ust. 2 powołanej uchwały nr 27 Rady Ministrów przyjął za podstawę wymiaru renty kwotę 10.300 zł, określoną w tymże przepisie jako najniższą podstawę wymiaru rent z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych - od dnia 1 marca 1985 r., bez względu na datę przyznania świadczenia. Wbrew stanowisku wnioskodawcy, a także sugestii Sądu, brak jest podstawy prawnej do przyjęcia za podstawę wymiaru renty inwalidzkiej, przyznanej wnioskodawcy w 1986 r., kwoty stanowiącej podstawę wymiaru jego emerytury ustalonej na dzień 1 marca 1986 r. w wysokości 16.541 zł.Ustalenie podstawy wymiaru emerytury w tej kwocie jest wynikiem zrewaloryzowania emerytury z dniem 1 marca 1983 r., a następnie jej podwyższenia z dniem 1 marca 1985 r. oraz waloryzacji z dniem 1 marca 1986 r. Rewaloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych, jaka miała miejsce z dniem 1 stycznia 1983 r., dotyczyła świadczeń, do których prawo było ustalone. Świadczy o tym brzmienie art. 121 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zmianie niektórych przepisów o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego i o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 5, poz. 33).Oba te przepisy bowiem odnosiły się do osób pobierających w dniu wejścia w życie tych ustaw świadczenia emerytalno-rentowe. Z mocy tych przepisów tylko świadczenia pobierane uległy zamianie na odpowiednie emerytury lub renty określone w tych przepisach, z zastosowaniem zasad określonych w art. 122-126 ustawy o z.e.p.Jeżeli zatem prawo do renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej zostało ustalone po dniu 31 grudnia 1982 r., podstawę takiej renty stanowią faktyczne zarobki osiągane w czasie zatrudnienia - bez ich zrewaloryzowania w myśl określonych w art. 122-124 ustawy z z.e.p. (art. 20 ust. 1 powołanej ustawy wypadkowej z 1975 r.). Jednakże - jak podkreślono wyżej - poczynając od dnia 1 marca 1985 r. podstawa wymiaru takiej renty nie może być niższa niż 10.300 zł. Taka kwota bowiem została ustalona w 1985 r. jako najniższa podstawa wymiaru tych rent. Kwota ta obowiązywała także w 1986 r. W przypadku wnioskodawcy nie ma podstawy do podwyższenia podstawy wymiaru renty z tytułu choroby zawodowej w myśl zasad określonych w § 2-4 uchwały nr 27 Rady Ministrów, gdyż zgodnie z § 1 tejże uchwały odnosi się ona do świadczeń emerytalno-rentowych przyznanych do dnia 31 grudnia 1983 r. Wyjątek od tej zasady przewidziany jest tylko w § 9 ust. 2 uchwały.Przyjęcie za podstawę wymiaru renty inwalidzkiej wnioskodawcy kwoty stanowiącej podstawę wymiaru jego emerytury w dniu 1 marca 1986 r., tj. 16.541 zł, byłoby możliwe, gdyby istniał pozytywny przepis uwzględniający taką sytuację. Przepisy ustawy wypadkowej z 1975 r. sytuacji takiej nie regulują.Jeżeli zaś chodzi o ustawę o z.e.p., to w art. 16 ust. 3 pkt 1 normuje ona sytuację odmienną. Mianowicie, w myśl tego przepisu, jeżeli przed przyznaniem emerytury pracownik miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej, do obliczenia podstawy wymiaru emerytury można przyjąć podstawę wymiaru poprzednio przyznanej renty inwalidzkiej. Dotyczy to sytuacji, gdy ustalenie podstawy wymiaru emerytury w myśl zasad określonych w ust. 1 lub 2 tego przepisu byłoby mniej korzystne. Przepis art. 16 ust. 3 pkt 1 ustawy o z.e.p. jest przepisem szczególnym i dlatego podlega on wykładni ścisłej. O szczególnym charakterze tego przepisu świadczy także § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1986 r. w sprawie szczególnych zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych (Dz. U. Nr 2, poz. 14). Przepis ten stanowi, że w razie przyznania emerytury zamiast renty inwalidzkiej w myśl art. 16 ust. 3 pkt 1 ustawy o z.e.p. za podstawę wymiaru emerytury przyjmuje się podstawę wymiaru renty inwalidzkiej ustalonej w ostatniej waloryzacji, którą ta renta była objęta. Stanowi on zatem konkretyzację zasady wyrażonej w art. 16 ust. 3 pkt 1 ustawy o z.e.p. sytuacji, gdy poprzednio pobierana renta inwalidzka była już zwaloryzowana.Zgodnie z § 9 pkt 3 przepisy rozporządzenia stosuje się odpowiednio do emerytur i rent przysługujących na podstawie ustawy wypadkowej z 1975 r. Uzasadniony jest zatem wniosek, że taką samą zasadę należy przyjmować także w sytuacji, gdy następuje przyznanie emerytury dla osoby pobierającej już rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.W takiej sytuacji za podstawę wymiaru emerytury należy przyjąć podstawę pobieranej już renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Oczywiście, taka osoba ma prawo do pobierania półtora świadczenia.Przy rozstrzygnięciu przedstawionego zagadnienia prawnego należy ponadto mieć na uwadze, że przepisy dotyczące rewaloryzacji, podwyższenia i realizacji świadczeń emerytalno-rentowych - jako przepisy szczególne - podlegają wykładni ścisłej.Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie jak w sentencji uchwały, dostosowując ją do stanu faktycznego niniejszej sprawy.