II UKN 21/99

Wyrok z dnia 30 czerwca 1999 r. II UKN 21/99 Wyrażenie "potrzebne wskazówki" użyte w art. 5 KPC oznacza takie wskazówki sądu, bez których strona nie mająca pomocy prawnej ze strony pro-fesjonalnego pełnomocnika procesowego pozbawiona byłaby wpływu na to-czący się proces i nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Przewodniczący: SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1999 r. sprawy z wniosku Marka W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o rentę inwalidzką z tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 października 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzi-bą w Gdyni wyrokiem z dnia 7 maja 1998 r. oddalił odwołanie Marka W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 26 sierpnia 1997 r. wstrzy-mującej z dniem 1 września 1997 r. dalszą wypłatę renty inwalidzkiej według III grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej. Ustalił, że decyzją z dnia 25 czerwca 1993 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy wymienioną wyżej rentę z powodu rozpozna-nia u niego choroby zawodowej w postaci dychawicy oskrzelowej, która ograniczyła jego zdolność do pracy w stopniu powodującym inwalidztwo odpowiadające III grupie inwalidów. Jednak w wyniku kontrolnego badania wnioskodawcy w dniu 18 czerwca 1997 r. przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w G. oraz w dniu 30 czerwca 1997 r. przez Wojewódzką Komisję do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w G. okazało się, że stwierdzony stan zdrowia wnioskodawcy nie kwa-lifikuje go do żadnej grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej. Istnieje natomiast 2 u niego inwalidztwo III grupy z ogólnego stanu zdrowia. W związku z tym organ ren-towy wstrzymał dalszą wypłatę renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej od dnia 1 września 1997 r. Trafność oceny stanu zdrowia potwierdzili biegli lekarze. Dowód z ich opinii przeprowadził Sąd Wojewódzki, uznając, że jest niezbędny dla rozstrzyg-nięcia sprawy. Biegli stwierdzili, że u wnioskodawcy występuje: astma oskrzelowa bez cech niedomogi oddechowej, zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych oraz stan po zabiegu metodą ortroskopową z usunięciem części łękotki przyśrodkowej z oczyszczeniem powierzchni kolanowych stawu kolanowego lewego bez ograniczenia funkcji ruchowej tego stawu. Na podstawie powyższego rozpoznania lekarze biegli uznali, że „nie nastąpiło pogorszenie w stanie zdrowia i brak inwalidztwa zawodowe-go”, zaś Sąd Wojewódzki, przyjmując tę opinię jako miarodajną dla rozstrzygnięcia sprawy, oddalił odwołanie wnioskodawcy. Wyrokiem z dnia 13 października 1998 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację powoda. Stwierdził, że podstawą przyznania mu renty inwalidzkiej według III grupy z tytułu choroby zawodowej była astma oskrzelowa, z której powodu był wów-czas leczony. Obecnie schorzenie to nadal istnieje, ale nie powoduje niedomogi od-dechowej i inwalidztwa wnioskodawcy. Okoliczność rozpoznania choroby zawodowej i stwierdzenia przed 5 laty inwalidztwa nie przesądza o jego dalszym istnieniu. Za-przestanie wykonywania przez skarżącego pracy w warunkach narażających na kontakt z czynnikami drażniącymi i uczulającymi przyniosło poprawę stanu zdrowia, o czym świadczy także fakt, że od dłuższego czasu skarżący nie leczy tego schorze-nia. Gdy natomiast chodzi o schorzenia ortopedyczne, to – zdaniem Sądu Apelacyj-nego – nie pozostają w żadnym związku z chorobą zawodową. W kasacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) przez przyjęcie, że powyższy przepis może stanowić samodzielną podstawę pozbawienia go renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej, a także naruszenie art. 328 § 2 i art. 5 KPC w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, wskutek niedostatecz-nego uzasadnienia zaskarżonego wyroku i zaniechania pouczenia skarżącego, wy-stępującego bez pełnomocnika, o możliwości powołania dowodu z opinii lekarzy biegłych przed Sądem Apelacyjnym. Skarżący podniósł, że na podstawie dowodu z opinii lekarzy biegłych Sądy obu instancji nie stwierdziły pogorszenia stanu zdrowia skarżącego, ale nie stwierdziły też jego polepszenia. Oznacza to, że przesłanki przy- 3 znania renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej nadal istnieją, zatem prawo do tego świadczenia nie powinno być skarżącemu odebrane. Podstawy do odebrania go nie stanowi zwłaszcza art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. ani też inne przepisy prawa, gdyż nie zostały powołane przez Sąd Apelacyjny. Tym samym, uzasadnienie wyroku jest niedostateczne i narusza art. 328 § 2 KPC. Ponadto – wbrew art. 5 KPC – Sąd Apelacyjny nie pouczył wnioskodawcy o możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych, chociaż opinia złożona w postępowaniu pierwszoinstancyj-nym nie rozstrzygnęła wątpliwości co do tego, czy stan zdrowia powoda uległ popra-wie. W konkluzji wnioskodawca żądał zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnie-nia apelacji albo uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkie-mu do ponownego rozpoznania, z zasądzeniem w każdym przypadku kosztów pro-cesu według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty kasacji są częściowo trafne, lecz nie mogą doprowadzić do wydania przez Sąd Najwyższy wyroku oczekiwanego przez skarżącego. Skarżący, w związku z uznaniem go inwalidą III grupy z powodu choroby za-wodowej i przyznaniem z tego tytułu renty inwalidzkiej od 1992 r., został w 1997 r. skierowany na kontrolne badanie lekarskie mające na celu ustalenie aktualnego stanu zdrowia. Z art. 78 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. w zaopatrzeniu emerytal-nym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 30, poz. 267 ze zm.) wynika, że prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, nastąpi zmiana stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. Je-żeli przy tym okaże się, że prawo do świadczenia ustało, np. ze względu na brak nie-zdolności do pracy, organ rentowy – stosownie do art. 87 wymienionej ustawy – wy-daje odpowiednią decyzję. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) wskazane wyżej przepisy mają odpowiednie zastosowanie w sprawach dotyczących rent inwalidzkich z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, między innymi w zakresie postępowania w tych sprawach, orzekania o inwalidztwie oraz orzekania o powstaniu i ustaniu prawa do tych rent. 4 Na podstawie wyników badania lekarskiego i orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w G. z dnia 30 lipca 1997 r., z których wynikało, że obecnie nie stwierdza się u wnioskodawcy inwalidztwa z powodu choro-by zawodowej (dychawicy oskrzelowej), organ rentowy wstrzymał od dnia 1 września 1997 r. dalszą wypłatę renty inwalidzkiej przyznanej mu z tego tytułu. Jak z powyż-szego wynika, z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 78 i art. 87 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. postępowanie organu rentowego było prawidłowe, gdyż stan zdrowia wnioskodawcy wywołany chorobą zawodową uległ poprawie w takim stop-niu, że nie było podstaw do stwierdzenia inwalidztwa. Skoro zatem na skutek odwo-łania wnioskodawcy Sąd Wojewódzki dopuścił dowód z opinii lekarzy biegłych, ich rola polegała na ustaleniu, jakie zmiany zaszły w stanie zdrowia wnioskodawcy i czy nadal jest on inwalidą III grupy z powodu choroby zawodowej. Tak również określił zadania biegłych Sąd Wojewódzki w postanowieniu o przeprowadzeniu tego dowo-du. Ponieważ jednak w odwołaniu wnioskodawca napisał, że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, lekarze biegli stwierdzili w opinii, że gdy chodzi o układ oddechowy „są jednomyślni” co do tego, że „nie nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia i brak jest in-walidztwa zawodowego”. Sąd Wojewódzki, oceniając powyższą opinię, uznał, że może ona służyć za podstawę ustaleń, gdyż jest „logiczna i uzasadniona” i przytoczył jej fragment zawie-rający stwierdzenie, że nie nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia skarżącego. Wpraw-dzie Sąd Wojewódzki w pozostałych rozważaniach wskazał, powołując się również na opinię biegłych, że stwierdzona u skarżącego w przeszłości choroba zawodowa nie powoduje obecnie niezdolności do pracy i inwalidztwa którejkolwiek grupy, jednak argument braku pogorszenia stanu zdrowia nie powinien być przytoczony jako usprawiedliwienie decyzji organu rentowego o wstrzymaniu dalszej wypłaty świad-czenia. Prawo wnioskodawcy do pobierania nadal renty inwalidzkiej nie zależało bo-wiem od pogorszenia się stanu jego zdrowia, lecz od istnienia przynajmniej stanu dotychczasowego, czyli inwalidztwa III grupy. Mówiąc inaczej, tylko poprawa stanu zdrowia w stopniu powodującym brak inwalidztwa uzasadniała wstrzymanie wypłaty świadczenia. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, uznając, że apelacja stanowi „gołosłowną polemikę” z opinią biegłych. Tym samym dał powód do słusznego co do zasady zarzutu, że niestwierdzenie pogorszenia stanu zdrowia nie może być podstawą „odebrania” świadczenia, lecz tylko brak inwalidztwa. Słusznie 5 również skarżący zarzucił, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 KPC, gdyż rozs-trzygając o uprawnieniach materialnoprawnych wnioskodawcy nie przytoczył odpo-wiednich przepisów prawa i ograniczył się do wskazania art. 385 KPC stanowiącego podstawę oddalenia apelacji. Podobnie zresztą uczynił Sąd Wojewódzki, który po-wołał tylko art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypad-ków przy pracy i chorób zawodowych, przewidujący, że warunkiem przyznania renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy jest istnienie inwa-lidztwa. Jednak opisane uchybienia Sądu Apelacyjnego nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Sąd ten bowiem również ustalił, że podstawą przyznania wnioskodaw-cy 5 lat temu renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej była astma oskrzelowa wymagająca leczenia i leczona. Obecnie schorzenie to nie powoduje niedomogi od-dechowej i inwalidztwa i już od dłuższego czasu nie wymaga też leczenia. Powyższe okoliczności – zdaniem Sądu Apelacyjnego – świadczą o istotnej poprawie zdrowia skarżącego, a nie – jak skarżący utrzymuje – o jego pogorszeniu. Gdyby bowiem takie było, wymagałby „stałego i nieprzerwanego leczenia”. Nie stanowią natomiast – w ocenie Sądu drugiej instancji – pogorszenia wywołanego skutkami choroby zawo-dowej zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych oraz stan po operacji lewego stanu kolanowego, gdyż nie pozostają w związku z chorobą zawodową. Ze stanowis-ka Sądu Apelacyjnego wynika więc, że wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający od-wołanie został uznany za trafny dlatego, że zgodnie z opinią biegłych u wnioskodaw-cy nie stwierdza się już istnienia inwalidztwa pozostającego w związku z chorobą zawodową, zatem nie ma podstaw do dalszego wypłacania świadczenia uzależnio-nego od istnienia inwalidztwa. Mimo tego więc, że Sąd Apelacyjny nie przytoczył art. 78 i art. 87 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-ków i ich rodzin, ustalenia i argumentacja tego Sądu wskazują, że rozpoznawał sprawę na ich podstawie. Wymagała tego zresztą kontrola wyroku Sądu Wojewódz-kiego dokonywana w związku ze złożoną apelacją i oddaleniem przez Sąd pierwszej instancji odwołania od decyzji organu rentowego, opartej na podstawie tychże prze-pisów. Niewskazanie przez Sąd Wojewódzki art. 78 i art. 87 ustawy nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy także z tej przyczyny, że z punktu widzenia prawa do renty inwalidzkiej podstawowe znaczenie ma kwestia inwalidztwa. Wynika to z art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. W tym zaś aspekcie Sądy obu instancji wyjaśniły i 6 rozpoznały sprawę, natomiast zastosowanie art. 78 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. jest tylko prostą konsekwencją ustalenia braku inwalidztwa. Nie może także odnieść skutku zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd Apela-cyjny art. 5 KPC. Przepis ten nakłada na sąd obowiązek udzielania stronom wystę-pującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań. Jak jednak wynika z jego sformułowania, chodzi o „potrzebne wskazów-ki”, czyli takie, bez których strona nie mająca pomocy prawnej ze strony profesjonal-nego pełnomocnika procesowego pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Gdy chodzi o rozpoznawaną sprawę, to – wbrew zapatrywaniu skarżącego – nie istniała w niej obiektywna potrzeba informo-wania wnioskodawcy o możliwości zgłoszenia w postępowaniu apelacyjnym dowodu z opinii innych biegłych, gdyż problem jego inwalidztwa został wyjaśniony orzecze-niami dwóch komisji lekarskich i opinią zespołu lekarzy biegłych, zawierającymi zgodną ocenę, że wnioskodawca nie jest obecnie inwalidą którejkolwiek grupy z ty-tułu choroby zawodowej, chociaż rozważanie kwestii pogorszenia stanu zdrowia było zbędne. Należy zarazem podkreślić, że dowód z opinii biegłych w postępowaniu pierwszoinstanycjnym został przeprowadzony przez Sąd Wojewódzki z urzędu. Z tych względów i stosownie do art. 39312 KPC Sąd Najwyższy oddalił kasa-cję. ========================================