III URN 51/80

Uzasadnienie faktyczneWnioskiem z dnia 17 lutego 1975 r. sporządzonym i nadesłanym do Oddziału ZUS w G. przez Gdańskie Zakłady Przemysłu Piekarniczego w G. wnioskodawca domagał się ustalenia prawa do renty inwalidzkiej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ustaleniu przez Obwodową KIZ, że wnioskodawca jest inwalidą II grupy z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, decyzją z dnia 6 kwietnia 1975 r. przyznał mu rentę inwalidzką na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o pze. Decyzją z dnia 30 grudnia 1977 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy, w miejsce pobieranej renty inwalidzkiej, emeryturę. W dniu 11 kwietnia 1979 r. wnioskodawca przekazał organowi rentowemu odpis pisma skierowanego do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zawierającego wniosek o uznanie jego schorzenia za chorobę zawodową. Ponieważ na podstawie tego wniosku Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w orzeczeniu z dnia 15 września 1979 r. stwierdził u wnioskodawcy chorobę zawodową w postaci przewlekłego nieżytu oskrzeli z niedomogą oddechową - organ rentowy decyzją z dnia 4 grudnia 1979 r. przyznał wnioskodawcy rentę inwalidzką z tytułu choroby zawodowej w wysokości przewidzianej dla inwalidów II grupy powiększoną o połowę emerytury. Świadczenie to przyznano wnioskodawcy od dnia 5 stycznia 1979 r., tj. za trzy miesiące wstecz od zgłoszenia wniosku. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca domagał się przyznania renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej za trzy lata wstecz licząc od daty złożenia ponownego wniosku uważając, iż nieprzyznanie mu takiej renty od daty wyczerpania uprawnień do zasiłku chorobowego było wynikiem błędu organu rentowego. Organ rentowy wniosek ten uznał za nieuzasadniony, a Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 2 stycznia 1980 r. decyzję tę zatwierdziła. Od orzeczenia tego wnioskodawca odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z siedzibą w G., który wyrokiem z dnia 21 lutego 1980 r. oddalił odwołanie. Sąd przyjął za ustalone, że wnioskodawca nie zgłaszał w zakładzie pracy skarg, które by wskazywały na związek jego schorzeń z warunkami pracy, jak również nie łączył tych schorzeń z wykonywaną pracą. Stąd też zakład pracy nie miał podstaw do zgłoszenia przypadku wnioskodawcy jako chorobę zawodową, zwłaszcza że lekarze opiekujący się wnioskodawcą podejrzeń takich nie wysuwali. Obowiązek zgłoszenia podejrzenia o chorobę zawodową spoczywający na zakładzie pracy z mocy § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1974 r. Nr 45, poz. 271) należy odróżnić od wniosku o konkretne świadczenie. W przypadku braku podejrzeń co do choroby zawodowej obowiązek informowania pracownika o warunkach i dowodach wymaganych do uzyskania świadczeń rentowych nie może być poczytany za zaniechanie ze strony zakładu pracy jego podstawowych obowiązków. Stąd też przy najszerzej pojmowanym "organie rentowym" i rozciągnięciu na zakład pracy zadań w zakresie kompletowania wniosków rentowych, nie można przypisać temu organowi błędu.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej zarzuca powyższemu wyrokowi rażące naruszenie art. 75 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) w zw. z § 3 ust. 1 i § 7 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1968 r. Nr 48, poz. 347) i § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1974 r. Nr 45, poz. 271), a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - i na podstawie art. 277 § 2 k.p. w zw. z art. 419 i art. 422 § 1 k.p.c. wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także orzeczenia Rady Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w G. i ustalenie, że renta inwalidzka II grupy z tytułu choroby zawodowej przysługuje wnioskodawcy od dnia 22 maja 1977 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadnie podnosi skarżący, iż w wywiadzie przekazanym organowi rentowemu przez zakład pracy wnioskodawcy (k. 14 a.r.) wskazano, że wnioskodawca pracował w warunkach wysokiej temperatury, zapylenia, przeciągach i szkodliwych gazach. Jednocześnie z zaświadczenia o stanie zdrowia wydanego wówczas dla celów rentowych wynika, że wnioskodawca cierpi na schorzenie układu oddechowego i że schorzenie to powstało w 1971 r. (k. 15 a.r.).Obowiązek zgłoszenia przez zakład pracy podejrzenia o chorobę zawodową - w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1974 r. Nr 45, poz. 271) - wynikać może z przekazanych przez ten zakład organowi rentowemu danych o występujących u niego szkodliwych warunkach pracy oraz orzeczenia lekarza określającego takie schorzenie pracownika, które może być zakwalifikowane jako choroba zawodowa pozostająca w związku przyczynowym z tymi warunkami.Obowiązek ten ma bowiem swoje źródło w powinności zakładu pracy zapobiegania, a w każdym razie zmniejszenia stopnia zagrożenia warunków pracy sprzyjających powstaniu określonych chorób zawodowych, co zakłada konieczność rozeznania sytuacji w tym zakresie i podejmowania odpowiednich działań.Należy także podzielić pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, wedle którego przytoczone wyżej dane znane organowi rentowemu w dacie wydania pierwszej decyzji zobowiązywały ten organ do wyjaśnienia, czy nie zachodzi przypadek choroby zawodowej wymienionej w pkt 3 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1974 r. Nr 45, poz. 271). Obowiązek taki wynikał z § 3 ust. 1 i § 7 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1968 r. Nr 48, poz. 347). Według tych przepisów organy rentowe zobowiązane są do informowania o warunkach i dowodach wymaganych do otrzymania świadczeń emerytalnych oraz do udzielania pomocy przy ubieganiu się o te świadczenia. W razie zaś zgłoszenia wniosku organy kompletują dowody niezbędne do ustalania prawa do świadczeń oraz ich wysokości. Wykonanie powyższych obowiązków wymagało od organu rentowego zwrócenia się do zakładu pracy o podjęcie działań w celu wyjaśnienia czy schorzenia wnioskodawcy nie mają podłoża zawodowego, co według przedłożonych dokumentów wydawało się oczywiste. Niezwrócenie się zatem przez organ rentowy o wyjaśnienie przedmiotowej kwestii stanowi błąd tego organu. Jak to bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 maja 1979 r. II URN 14/79 (OSNPG 1980/1 poz. 2 str. 22) błąd organu rentowego, w rozumieniu art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy o pze zachodzi nie tylko w przypadku błędnego zastosowania prawa lub wydania decyzji pozostającej w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym, lecz także w razie naruszenia przez organ rentowy obowiązków wynikających z przepisów, o ile naruszenia te przyczyniły się do bezpodstawnego zaniżenia przyznanych pracownikowi świadczeń. W niniejszej sprawie na skutek niewłaściwego postępowania organu rentowego doszło do przyznania wnioskodawcy renty z tytułu choroby zawodowej dopiero od dnia 2 stycznia 1979 r., chociaż jak to później bezspornie ustalono na podstawie orzeczenia Państwowego Inspektora Sanitarnego i Obwodowej KIZ (k. 43 a.r.) był on inwalidą z tytułu choroby zawodowej bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia.Należy także podzielić pogląd skarżącego, iż w sprawie zachodzi także błąd Obwodowej KIZ orzekającej o inwalidztwie wnioskodawcy w dniu 10 marca 1975 r. (k. 16 a.r.). Chociaż Komisja ta dysponowała przytoczonym wyżej wywiadem zawodowym i znane jej było rozpoznanie rodzaju schorzeń wnioskodawcy, nie zwróciła ona uwagi na możliwość zakwalifikowania inwalidztwa wnioskodawcy jako inwalidztwa zawodowego i nie zamieściła w tym przedmiocie żadnej wzmianki w orzeczeniu. Obowiązek taki spoczywał na Komisji stosownie do § 4 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie chorób zawodowych, które to przepisy zobowiązują każdego lekarza do zgłoszenia podejrzeń o chorobę zawodową.W tym stanie rzeczy, rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu zgodnie z zawartymi w niej wnioskami, co powoduje przyznanie wnioskodawcy renty inwalidzkiej od dnia 22 maja 1977 r. Wnioskodawca wystąpił o rewizję nadzwyczajną w dniu 22 maja 1980 r., przeto jego roszczenie o dochodzoną rentę, stosownie do art. 75 ust. 3 ustawy o pze obejmuje okres od dnia 22 maja 1977 r. Nieuzasadnione są więc zarzuty podnoszone przez wnioskodawcę w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną o przyznanie mu renty za wcześniejszy okres - jako wykraczające poza zakres tej rewizji i sprzeczne z cytowanym przepisem prawa.Upływ 6-miesięcznego terminu od wydania zaskarżonego wyroku nie stanowi przeszkody do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej, gdyż zaskarżony wyrok narusza także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wyrażający się w szczególnej ochronie jaką Państwo otacza osoby poszkodowane wypadkami przy pracy lub chorobami zawodowymi.Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku (art. 422 § 1 k.p.c. w zw. z art. 277 § 2 k.p.).