III URN 25/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Wiesława Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o rentę inwalidzką z tytułu choroby zawodowej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 31 października 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części nie uwzględniającej żądania wnioskodawcy i przyznał mu rentę inwalidzką według drugiej grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej od dnia 20.III.1978 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca pobierał od 1.VIII.1976 r. rentę inwalidzką z ogólnego stanu zdrowia, a w dniu 11.I.1978 r. złożył wniosek o rentę z tytułu choroby zawodowej przedstawiając jednocześnie decyzję Państwowego Inspektora Sanitarnego z dnia 16.II.1977 r. stwierdzającą u niego chorobę zawodową - astmatyczne przewlekłe zapalenie oskrzeli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 29.III.1978 r. przyznał wnioskodawcy taką rentę w wysokości odpowiadającej III grupie inwalidów, przy czym decyzja ta nie została przez wnioskodawcę zaskarżona i uprawomocniła się. W toczącej się w odrębnym postępowaniu sprawie o jednorazowe odszkodowanie ustalono na podstawie opinii biegłych, że trwały uszczerbek na zdrowiu u wnioskodawcy spowodowany chorobą zawodową wynosi 90% i czyni go niezdolnym do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia. Powołując się na to ustalenie wnioskodawca złożył w dniu 28.IV.1980 r. wniosek o rentę w wysokości odpowiadającej II grupie inwalidztwa w związku z chorobą zawodową.Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10.IX.1980 r. przyznał wnioskodawcy żądaną rentę, lecz tylko za okres od dnia 1.VIII.1980 r., tj. od dnia wskazanego w orzeczeniu Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia jako data początkowa inwalidztwa w tej grupie.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując odwołanie wnioskodawcy wyrokiem z dnia 31.X.1980 r. zmienił decyzję organu rentowego o tyle, że datę początkową renty określił na dzień 28.I.1980 r., tj. na trzy miesiące wstecz licząc od daty złożenia wniosku o podwyższenie tego świadczenia, natomiast żądanie przyznania podwyższonej renty za okres wcześniejszy oddalił. W uzasadnieniu swego orzeczenia Okręgowy Sąd - ustalając, że odwołujący się już w dniu 3.XI.1977 r. powinien być zaliczony do drugiej grupy inwalidów z powodu przewlekłego astmatycznego nieżytu oskrzeli z 80% trwałym uszczerbkiem zdrowia - uznał, że odmienne w tej kwestii błędne orzeczenia komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia "nie mogą stanowić o błędzie organu rentowego, skutkującym wypłatę świadczeń za okres 3 lat wstecz".W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny PRL zarzucił rażące naruszenie przez Okręgowy Sąd przepisów art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w kierunku przyznania wnioskodawcy renty według II grupy inwalidztwa z tytułu choroby zawodowej od dnia 20.III.1978 r., tj. za okres 3 lat wstecz od dnia wniesienia podania o rewizję nadzwyczajną, zgodnie z art. 75 ust. 3 cyt. ustawy.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pogląd, iż wadliwa decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczeń rentowych nie ma cechy "błędu organu rentowego", o którym mowa w art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy o p.z.e., jeśli opierała się na błędnym orzeczeniu komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, sprzeczny jest zarówno z treścią obowiązujących przepisów, jak i orzecznictwem Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 17.IV.1975 r. III URN 5/75 (OSNCP 1975, z. 12, poz. 179) Sąd Najwyższy stwierdził, że wadliwą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą przyznania renty inwalidzkiej, a spowodowaną błędem orzeczenia lekarskiego, należy uznać za błąd organu rentowego w rozumieniu powyższego przepisu. Wykładnia ta logicznie wynika z treści przepisu, który w żaden sposób nie zawęża pojęcia "błędu" (np. do błędu oczywistego, rachunkowego itp.), co powoduje, że błąd organu rentowego może być z reguły utożsamiany z błędem orzeczenia lekarskiego, stanowiącego podstawę wadliwej decyzji ZUS. Przemawia za tym również fakt, że komisje lekarskie do spraw inwalidztwa są organami oddziałów ZUS (§ 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 sierpnia 1968 r. w sprawie ustroju, zakresu działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia...).Skoro zatem w świetle ustaleń zaskarżonego wyroku i materiału sprawy inwalidztwo II grupy istniało u wnioskodawcy już w dniu 3.XI.1977 r., a w sprawie zachodziło jedynie naruszenie prawa materialnego, należało zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej uchylić zaskarżony wyrok i przyznać wnioskodawcy dochodzoną rentę za okres od dnia 20.III.1978 r., tj. od daty sięgającej trzy lata wstecz od dnia złożenia podania o rewizję nadzwyczajną (art. 75 ust. 3 ustawy o p.z.e.).Przyznaniu renty od tej daty nie stoi na przeszkodzie fakt uprawomocnienia się decyzji ZUS z dnia 29.III.1978 r. o przyznaniu renty według III grupy inwalidów. Według treści ust. 2 art. 75 cyt. ustawy przyznane lub podwyższone w wyniku ponownego ustalenia świadczenia wypłaca się od dnia, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub ich podwyższenie - z ograniczeniami zawartymi w pktach 1 i 2 tego przepisu. Przewidziany w pkcie 2 dłuższy 3-letni okres wstecznej wypłaty w przypadkach, gdy odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błąd organu rentowego, nie został poddany dalszym ograniczeniom, nawiązanie zaś w tym przepisie do błędu organu rentowego lub odwoławczego wskazuje - w logicznej wykładni całokształtu unormowań przepisów ust. 2 - na traktowanie poprzedniej błędnej decyzji lub orzeczenia jako nie wpływających na okres wstecznej wypłaty ponownie ustalonych świadczeń. Stosowanie tych zasad do ponownego ustalania prawa do świadczeń na skutek rewizji nadzwyczajnej powoduje, że przewidzianą w przepisie art. 75 ust. 3 ustawy o p.z.e. wypłatę świadczeń za okres 3 lat wstecz od dnia wniesienia podania o rewizję nadzwyczajną należy stosować bez względu na to, kiedy została wydana poprzednia dotknięta błędem decyzja organu rentowego.