III CZP 75/83

Skład orzekającyPrzewodniczący sędzia: J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys, J. Niejadlik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimiery K. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 24 listopada 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w postępowaniu toczącym się przed Sądem na skutek przekazania temuż Sądowi przez Urząd Miasta i Gminy w trybie art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), na skutek odwołania wnioskodawczyni od decyzji Urzędu Miasta i Gminy odmawiającej jej uwłaszczenia konkretnych działek, Sąd może merytorycznie rozpoznać złożone przed Sądem wnioski uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia własności przez nich tych samych działek, jeżeli w przekazanych aktach administracyjnych dotyczących wszystkich zainteresowanych znajduje się decyzja Ministerstwa Rolnictwa wydana w trybie art. 137 § 1 pkt 2 k.p.a. (dawnego) nazwana ostateczną, a uchylająca prawomocne akty własności spornych działek nadane tym uczestnikom?"podjął następującą uchwałę:Wydanie przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81) przez organ administracyjny ostatecznej decyzji uchylającej - ze względu na brak przesłanek przewidzianych w ustawie z dnia 26 października 1971 r. - orzeczenie organu niższej instancji o nadaniu na podstawie tej ustawy określonej osobie własności nieruchomości rolnej wyłącza ponowne rozpoznanie, po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r., kwestii nabycia własności przez tę osobę. Uzasadnienie faktyczneDecyzją Naczelnika Urzędu Miasta i Gminy w T. z dnia 6.VIII.1981 r. stwierdzono, że Kazimiera K. nie nabyła własności nieruchomości położonej w M. L.kat. 1164/1, L.kat 1164/3 i L.kat. 1158 o łącznej powierzchni 0,4724 ha na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) ze względu na to, że w dniu wejścia w życie tej ustawy nie była samoistnym posiadaczem powyższych działek gruntu.Po wniesieniu przez wnioskodawczynię odwołania od powyższej decyzji sprawa została przekazana Sądowi Wojewódzkiemu na podstawie art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 14.XI.1982 r. uchylił wymienioną decyzję administracyjną i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Chrzanowie do ponownego rozpoznania.W toku postępowania udział swój zgłosili małż. Z. i małż. R.Postanowieniem z dnia 15.XI.1983 r. Sąd Rejonowy w Chrzanowie stwierdził, że działkę nr 1158 nabyli jako samoistni posiadacze na podstawie art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. małż. Z., a działkę nr 1164/3 - na tej samej podstawie faktycznej i prawnej - małż. R. Co do działki nr 1164/1 Sąd Rejonowy wniosek odrzucił.W rewizji od powyższego postanowienia wnioskodawczyni m.in. zarzuciła, że sprawa nabycia w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. wymienionych działek przez małż. Z. i małż. R. została prawomocnie rozstrzygnięta na ich niekorzyść decyzją Ministra Rolnictwa z dnia 28.II.1979 r., mocą której prawomocne decyzje o nadaniu małż. Z. i małż. R. tych działek zostały uchylone, z zaznaczeniem, że sprawa w ten sposób została załatwiona ostatecznie w postępowaniu administracyjnym.W związku z powyższym zarzutem Sąd Wojewódzki w Katowicach przedstawił Sądowi Najwyższemu postanowieniem z dnia 24.XI.1983 r. w trybie art. 391 k.p.c. pytanie prawne, zmierzające do wyjaśnienia, czy przedstawiona wyżej ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa wyłącza obecnie rozstrzyganie przez sąd w przedmiocie nabycia spornych działek przez małż. Z. i małż. R. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że wymieniona decyzja Ministra Rolnictwa została wydana w dniu 23.II.1979 r. przez kompetentny wówczas do tego organ, który wypowiedział się w kwestii istotnej dla sprawy w sposób jednoznaczny w uzasadnieniu, w sentencji zaś nie orzekł co do istoty sprawy.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na powyższe pytanie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250) osoby, które władały w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 4 listopada 1971 r., jako samoistni posiadacze nieruchomościami rolnymi, stały się ex lege po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych z tym dniem właścicielami wymienionych nieruchomości. Deklaratywne stwierdzenie nabycia własności w tym trybie należało do organów administracji rolnej. Z dniem 6.IV.1982 r. wymieniona ustawa została uchylona przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), z tym jednak zastrzeżeniem, że nabycie w opisanym trybie własności nieruchomości rolnych zachowało, jako nabycie z samego prawa, moc bez względu na to, czy do dnia 6.IV.1982 r. zostało przez właściwy organ administracyjny stwierdzone, czy też do tej daty do takiego stwierdzenia nie doszło. Jednakże od tej daty właściwym do dokonania takiego stwierdzenia stał się sąd, także wtedy, gdy przed dniem 6.IV.1982 r. orzekł w tym przedmiocie organ administracyjny pierwszej instancji. Sprawy przeto prawomocnie nie zakończone podlegają przekazaniu właściwym sądom (art. 4, 5 i 8 ustawy z dnia 26 marca 1982 r.). Natomiast sprawy prawomocnie przed tą data zakończone nie podlegają przekazaniu sądowi, są bowiem ostatecznie rozstrzygnięte, a więc ich orzeczenia są na ogólnych zasadach wiążące, zarówno dla zainteresowanych stron, jak i innych organów, wśród nich także dla sądów.Takiej mocy wymienionych orzeczeń organów administracyjnych nie zmienia podkreślona przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że organ administracyjny wyższej instancji, który zajął w sprawie inne stanowisko aniżeli organ instancji niższej, ograniczył się do uchylenia orzeczenia tego ostatniego organu, bez równoczesnego stwierdzenia (jak to jest w zwyczaju w praktyce orzeczniczej sądów), że wniosek wszczynający sprawę załatwia odmownie (oddala).Istotny bowiem z omawianego punktu widzenia jest sens danego orzeczenia, a nie jego sformułowanie. Jeżeli przeto z orzeczenia tego wraz z uzasadnieniem wynika, że organ wyższej instancji uznał, iż brak jest przesłanek uwzględnienia wniosku, to samo uchylenie odmiennego orzeczenia pierwszej instancji oznacza, że sprawa została załatwiona na niekorzyść wnioskodawcy. Taka myśl jest w szczególności zawarta w stwierdzeniu, że orzeczenie wyższej instancji jest ostateczne. Takie orzeczenie wyłącza przeto ponowne rozpoznanie wniosku przez sąd po dniu 6.IV.1982 r. i zajęcie innego stanowiska w materii rozstrzygniętej.Z powyższych zasad należało podjąć uchwałę jak w sentencji.