Z 5/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Juszczak, ppłk T. Kacperski.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w sprawie Romualda S., wobec którego podprokurator Prokuratury Okręgu Wojskowego w N. postanowieniem z dnia 24 października 1983 r. na podstawie art. 280 § 1 k.p.k. w zw. z art. 11 pkt 2 k.p.k. i art. 26 § 1 k.p.k. umorzył postępowanie o czyn określony w art. 60 § 1 u.k.s. z 1971 r., po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 1984 r. zażalenia podejrzanego na wydane na wniosek wymienionego prokuratora postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 5 grudnia 1983 r., mocą którego na podstawie art. 18 i 69 § 1 u.k.s. z 1971 r. orzeczono przepadek na rzecz Skarbu Państwa - tytułem środka zabezpieczającego - 500 dolarów USA zakwestionowanych u podejrzanego,w związku z zażaleniem podejrzanego, uchylił zaskarżone nim postanowienie sądu i sprawę w tym zakresie przekazał według właściwości Prokuratorowi Okręgu Wojskowego w N.(...) Po zapoznaniu się z pisemnym wnioskiem przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej o nieuwzględnienie zażalenia,Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z treści zażalenia, podejrzany kwestionuje słuszność orzeczenia przez sąd pierwszej instancji przepadku odebranych mu dolarów USA dlatego, że kwestionuje w ogóle podstawę prawną umorzenia postępowania zastosowaną przez prokuratora. Ze względu na to, że do kontrolowania zasadności postanowień prokuratora uprawniony jest, poza ściśle określonymi w ustawie wyjątkami, jedynie prokurator nadrzędny, a nie sąd, przeto zażalenie trzeba by uznać za bezpodstawne, jako że w razie uznania, iż społeczne niebezpieczeństwo czynu jest znikome, przepadek rzeczy tytułem środka zabezpieczającego jest w ogóle dopuszczalny, a podejrzany nie wykazał, dlaczego nie miałby mieć zastosowania do niego na tej właśnie podstawie.Rzecz jednak w tym, że zaskarżone postanowienie sądu o przepadku wartości dewizowych wydane zostało przez nieuprawniony organ procesowy, a podejrzany przez złożone zażalenie na to orzeczenie chciał podważyć w istocie postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego, od którego nie wniósł środka odwoławczego, gdyż błędnie został pouczony, że (cytat) "postanowienie jest prawomocne i nie podlega zaskarżeniu".Jak wiadomo, w sprawach o przestępstwa skarbowe nie stosuje się art. 104 k.k., co dostatecznie jasno wynika z art. 2 u.k.s. z 1971 r. Natomiast podstawę materialnoprawną orzeczenia przepadku rzeczy tytułem środka zabezpieczającego w sytuacji, w której społeczne niebezpieczeństwo czynu jest znikome, a także w razie warunkowego umorzenia postępowania albo stwierdzenia, że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego, jak również w innych wypadkach wskazanych w ustawie, stanowi art. 18 u.k.s. z 1971 r. W przeciwieństwie do art. 104 k.k. głoszącego, że przepadek rzeczy może orzec tylko sąd, art. 18 u.k.s. z 1971 r. nie określa organu uprawnionego do orzekania w tej kwestii. Nie jest to przypadkowe, gdyż wbrew temu, co podniósł prokurator, do orzekania przepadku rzeczy tytułem środka zabezpieczającego w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe wcale nie jest uprawniony wyłącznie sąd. W postępowaniu przygotowawczym o przepadku rzeczy bowiem orzeka ten organ, który umorzył to postępowanie, a więc przede wszystkim prokurator (art. 190 § 2 i 4 oraz art. 191 § 3 u.k.s. z 1971 r.), ale także kierownik finansowego organu orzekającego (art. 192 § 2 u.k.s.). W związku z tym, w konkretnym wypadku kwestię przepadku wartości dewizowych odebranych podejrzanemu powinien był też - zgodnie z art. 190 § 4 u.k.s. - rozstrzygnąć prokurator w postanowieniu o umorzeniu postępowania przygotowawczego, dając podejrzanemu do wyboru - w myśl art. 190 § 3 u.k.s. z 1971 r. - możliwość złożenia bądź do prokuratora nadrzędnego zażalenia co do całości rozstrzygnięcia (a więc i co do przepadku), bądź do sądu, zamiast zażalenia, wniosku o rozstrzygnięcie tylko kwestii przepadku. Ze względu na to, że prokurator tego nie uczynił, a orzekł za niego sąd będący w tym wypadku organem nieuprawnionym do orzekania, przeto doszło do rażącej obrazy przepisów postępowania (art. 387 pkt 2 k.p.k.), co skutkuje uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy według właściwości prokuratorowi wojskowemu, jako że w myśl art. 254 u.k.s. (w zw. z art. 269 u.k.s.) stosuje się tu zasady ogólnie obowiązujące w postępowaniu karnym.