II KZ 19/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej. Sędziowie: E. Porębski, Z. Ziemba (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kępiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Michaliny P., skazanej z art. 200 § 1 i art. 155 § 1 pkt 2 k.k., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 23 stycznia 1984 r. umarzające postępowanie o wydanie wyroku łącznego i po wysłuchaniu wniosku prokuratora postanowił zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uzupełnił je zaliczeniem oskarżonej Michalinie P. - na poczet kary pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie Sądu Rejonowego w M. - okresu tymczasowego aresztowania w sprawie Sądu Wojewódzkiego w K. od dnia 19 listopada 1982 r., ustalając ten dzień jako początek odbywania kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Uzasadnienie faktyczneMichalina P. skazana została:1) wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 28 marca 1983 r. za przestępstwo określone w art. 200 § 1 k.k. popełnione w czasie od dnia 29 lipca do dnia 3 listopada 1982 r. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 15.000 zł grzywny,2) wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 8 czerwca 1983 r. za przestępstwo określone w art. 155 § 1 pkt 2 k.k. popełnione dnia 15 listopada 1982 r. na karę 4 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem tymczasowego aresztowania od dnia 19 listopada 1982 r., która to kara na skutek rewizji oskarżonej została następnie zmieniona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1983 r. przez obniżenie jej do 2 lat oraz warunkowe zawieszenie jej wykonania na okres 5 lat.Obrońca skazanej Michaliny P. złożył następnie wniosek o wydanie wyroku łącznego, obejmującego oba te skazania.Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 23 stycznia 1984 r. umorzył na podstawie art. 505 k.p.k. postępowanie co do wydania wyroku łącznego, uznając, że skoro jedna z kar pozbawienia wolności orzeczona została z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, "brak warunków do wydania wyroku łącznego w niniejszej sprawie".Obrońca skazanej zaskarżył to postanowienie Sądu Wojewódzkego, wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał, że zażalenie - aczkolwiek nie co do samego wniosku o wymierzenie kary łącznej - nie jest jednak pozbawione racji.Jak wiadomo, kara łączna orzekana jest albo tym samym wyrokiem, którym wymierzono kary poszczególne za zbiegające się przestępstwa, albo odrębnym wyrokiem łącznym, gdy kary poszczególne za zbiegające się przestępstwa wymierzone zostały różnymi wyrokami, w różnym czasie, a nawet przez różne sądy.Aczkolwiek w obu tych wypadkach orzekanie kary łącznej odbywa się według tych samych zasad określonych w przepisach rozdziału IX kodeksu karnego, to jednak odmienność sytuacji jest w każdym z nich wyraźna i o ile orzekanie wszystkich kar jednym wyrokiem nie stwarza w zasadzie trudności czy wątpliwości natury formalnoprawnej, o tyle na tle wyroku łącznego pojawia się ich sporo.Przykładem takich wątpliwości jest właśnie niniejsza sprawa, a mianowicie wypadek zbiegu skazań dwoma wyrokami na kary pozbawienia wolności, z których jedna orzeczona została z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Nie jest to wypadek wyjątkowy w praktyce sądowej i, jak wiadomo, w judykaturze - w drodze wykładni prawa - ukształtowała się już zasada, że okoliczność warunkowego zawieszenia wykonania jednej z kar pozbawienia wolności stanowi przeszkodę do połączenia jej z inną karę pozbawienia wolności, orzeczoną bez warunkowego zawieszenia jej wykonania; orzeczenie bowiem w tej sytuacji kary łącznej mogłoby prowadzić do skutków dla oskarżonego niekorzystnych albo mniej korzystnych niż odrębne wykonanie obu wyroków (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1959 r. - VI KO 35/59 - OSNKW 1960, z. 4, poz. 51).Stanowisko takie, choć w doktrynie prawa kontrowersyjne oraz będące, niewątpliwie, kompromisem między kodeksową obligatoryjnością orzekania kary łącznej w wypadku skazania na kary zasadnicze tego samego rodzaju za zbiegające się przestęptwa a koniecznością respektowania prawomocnych orzeczeń, także w zakresie wymiaru kary, ma swoje życiowe uzasadnienie i zgodne jest z istotą kary łącznej jako instytucji wyrosłej z potrzeb praktyki i służącej racjonalnemu wykonywaniu kary w wypadku rzeczywistego zbiegu przestępstw, szczególnie przez ograniczenie nadmiernych skutków, jakie powodowałoby odrębne wykonywanie (kumulacja) kar poszczególnych. Dlatego też co do samej istoty rozstrzygnięcia, zapadłego w tej sprawie, zaskarżone postanowienie uznać trzeba za prawidłowe.Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny i nie zawsze da się załatwić według gotowych wzorów czy reguł. Odnosząc to do sprawy Michaliny P., stwierdzić należy, że Sąd Wojewódzki nie wniknął głębiej w treść wniosku obrońcy i pominął okoliczność, że wydanie wyroku łącznego i orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności nie było dla skazanej celem samym w sobie, a jedynie środkiem do celu właściwego, jakim było zaliczenie na poczet odbywanej kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania odbytego w sprawie Sądu Wojewódzkiego w K. od dnia 19 listopada 1982 r. począwszy.Wprawdzie Sąd Wojewódzki zaliczył ten okres na poczet orzeczonej przez siebie kary pozbawienia wolności, jednakże stało się to bezprzedmiotowe w wyniku zmiany wyroku pierwszej instancji przez Sąd Najwyższy i zastosowania do oskarżonej art. 73 § 1 k.k.Natomiast w sprawie Sądu Rejonowego w M., w której Michalina P. skazana została na 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności, tymczasowe aresztowanie nie było stosowane, a odbywanie wymierzonej kary skazana rozpoczęła dopiero dnia 26 kwietnia 1983 r.W rezultacie tego, mimo pozostawania w zakładzie karnym nieprzerwanie od dnia 19 listopada 1982 r., okres ponad 5 miesięcy tymczasowego aresztowania nie został skazanej zaliczony na poczet odbywanej przez nią kary pozbawienia wolności, choć obie sprawy toczyły się równocześnie, a do wydania wyroku łącznego i połączenia kar, mimo istnienia warunków przewidzianych w art. 66 k.k., nie doszło tylko z powodów już wymienionych.Umarzając w tej sytuacji postępowanie o wydanie wyroku łącznego, Sąd Wojewódzki powinien był więc zająć stanowisko w kwestii zaliczenia skazanej na poczet odbywanej przez nią kary całego okresu tymczasowego aresztowania od dnia 19 listopada 1982 r. począwszy, co nie wymagało wydania wyroku, w myśl bowiem art. 368 § 1 k.p.k. mogło nastąpić w zaskarżonym postanowieniu.Za zaliczeniem omawianego aresztu przemawiają przede wszystkim względy słuszności, skoro bowiem odstąpienie od orzekania kary łącznej uzasadnione jest w tej sytuacji przede wszystkim interesom skazanej, to nie powinno ono poza ten interes ani wykraczać, ani pozostawać z nim w sprzeczności, tak jak to się w tej sprawie w efekcie okazało. Jeżeli zasady łączenia kar pozwalają między innymi na stosowanie pełnej absorpcji jednej kary przez drugą - z jednoczesnym zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania - mówiąc skrótowo, kary "mniejszej" na poczet kary "większej" - to argument ten przemawia za tym, aby i bez połączenia tych kar, mimo istniejących warunków przewidzianych w art. 66 k.k., a więc niejako przy kumulacji kar, dokonać ograniczonego procesu integracji przez zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania odbytego w jednej sprawie na poczet podlegającej wykonaniu kary pozbawienia wolności w drugiej sprawie. Takie zaliczenie w niczym nie może naruszać interesów skazanej, gdyby bowiem doszło do zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności w pierwszej sprawie, powstałaby konieczność wydania wyroku łącznego, co może nastąpić w każdym czasie (art. 72 k.k.), a wówczas i tak cały okres tymczasowego aresztowania będzie podlegał zaliczeniu na poczet kary łącznej.Za omawianym rozwiązaniem przemawia pośrednio także art. 365 k.p.k. nie tylko dlatego, że świadczy o dopuszczalności zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania odbytego w jednej sprawie na poczet kary pozbawienia wolności orzeczonej w innej toczącej się równolegle sprawie, ale także dlatego, że jeśli takie zaliczenie jest możliwe w razie umorzenia postępowania - na przykład na podstawie amnestii - to nie byłoby żadnych zasadnych powodów, aby uznać to za niedopuszczalne w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary. Okoliczność, że art. 365 k.p.k. tego ostatniego wypadku nie przewiduje, można wytłumaczyć po prostu tym, że w wypadku skazania w różnych sprawach za zbiegające się przestępstwa wszelkie z tym związane problemy, a więc także tymczasowego aresztowania, pozostawione są wyrokowi łącznemu.Mając to na względzie, należało uznać, że w wypadku gdy, mimo skazania tej samej osoby w dwu różnych sprawach na kary pozbawienia wolności za pozostające w zbiegu rzeczywistym przestępstwa, nie doszło do wydania wyroku łącznego z tego powodu, że wykonanie jednej z tych kar zostało warunkowo zawieszone, okres tymczasowego aresztowania odbyty w sprawie, w której karę tę orzeczono, jeżeli nie został zaliczony na poczet grzywny, podlega zaliczeniu na poczet kary pozbawienia wolności wymierzonej w drugiej z tych spraw. Odpowiednio dotyczy to skazania za zbiegające się przestępstwa w większej liczbie spraw; jeżeli bowiem wydano wyrok łączny z pominięciem sprawy, w której wykonanie kary zostało warunkowo zawieszone, okres tymczasowego aresztowania odbytego w tej sprawie podlega zaliczeniu na poczet kary łącznej.Z tych powodów Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uzupełnił je zaliczeniem skazanej, na poczet odbywanej przez nią w sprawie Sądu Rejonowego w M. kary pozbawienia wolności, okresu tymczasowego aresztowania odbytego przez nią w sprawie Sądu Wojewódzkiego w K., to znaczy od dnia 19 listopada 1982 r., ustalając jednocześnie, że dzień ten jest początkiem odbywania kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, gdyż od tego dnia skazana Michalina P. przebywa nieprzerwanie w zakładzie karnym.