III PZP 59/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, A. Grymaszewski, E. Jachczyk (sprawozdawca), T. Kasiński (współsprawozdawca), J. Myślicki. S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, zgłoszonego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"1. Czy przepis art. 63 § 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166) w zestawieniu z treścią art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 tej ustawy może stanowić podstawę skreślenia z listy obrońców wojskowych adwokatów wpisanych na listę, będących członkami zespołów adwokackich lub wykonujących zawód adwokata poza zespołem, po ukończeniu przez nich 70 lat życia?2. Czy byłoby dopuszczalne - w razie udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie w pkt 1 - skreślenie z tej listy w drodze analogii osób wpisanych na listę obrońców wojskowych na podstawie art. 61 § 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy, które nie są adwokatami, a ukończyły 70 lat życia?"powziął następującą uchwałę:1. Na podstawie art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166) podlega skreśleniu z listy obrońców wojskowych - bez względu na podstawę wpisu na listę - obrońca, który w związku z ukończeniem 70 lat życia zaprzestał wykonywać zawód adwokata w zespole adwokackim i nie wykonuje tego zawodu poza zespołem. 2. W odniesieniu do pozostałych obrońców wojskowych osiągnięcie wieku 70 lat nie stanowi przesłanki do skreślenia z listy obrońcy wojskowego, chyba że ze względu na związany z wiekiem stan zdrowia fizycznego lub psychicznego nie daje on rękojmi należytego wykonywania swych obowiązków. Uzasadnienie faktyczneIZ treści przedstawionych pytań prawnych i ich uzasadnienia wynika, iż przyczyną ich postawienia jest występująca w praktyce stosowania przepisów ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166) wątpliwość co do możliwości skreślenia z listy obrońców wojskowych wpisanych na nią osób - zwłaszcza gdy wykonują także zawód adwokata - które ukończyły 70 lat życia, w sytuacji, gdy brak jest w tej ustawie przepisu określającego górną granicę wieku, której przekroczenie skutkowałoby z urzędu skreślenie tych osób z listy obrońców wojskowych, a z drugiej strony - gdy wykonywanie przez adwokata zawodu w zespole po ukończeniu 70 lat życia w świetle art. 19 ust. 1 pkt 2 prawa o adwokaturze nie jest możliwe.Instytucję obrońców wojskowych normują przepisy rozdziału 8 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166), podstawa zaś skreślenia, o którą chodzi w pierwszej części pytania, przewidziana w art. 63 § 1 tej ustawy (oznaczonej dalej jako u. o u.s.w.) ma następującą treść: "Obrońcę wojskowego skreśla się z listy obrońców wojskowych, jeżeli przestał czynić zadość wymaganiom określonym w art. 61 § 2".Wymienione w tym przepisie wymagania sformułowano następująco: "Na listę obrońców wojskowych można wpisać osobę posiadającą stopień oficerski, która daje rękojmię należytego wykonywania obrońcy wojskowego oraz: 1) wykonuje zawód adwokata albo 2) zajmowała co najmniej przez trzy lata stanowisko sędziego sądu wojskowego lub prokuratora w wojskowej jednostce organizacyjnej Prokuratury".Przewidziany w § 2 pkt 1 wymóg: "wykonuje zawód adwokata" dotyczy także osób wpisanych na listę obrońców wojskowych na podstawie § 3 tego artykułu, którego treść jest następująca: "W uzasadnionych przypadkach można wpisać na listę obrońców wojskowych osobę wykonująca zawód adwokata, chociaż nie posiada stopnia oficerskiego".A zatem ważnym dla części pierwszej pytania odpowiednikiem znaczeniowym "wymaganie" wyznaczonym za pośrednictwem zwrotu: "przestał czynić zadość... (temu wymaganiu)" - jest tego wymagania: "wykonuje zawód adwokata" kontratyp: "nie wykonuje zawodu adwokata".Takie określenie omawianej przesłanki skreślenia obrońcy wojskowego z listy obrońców wydaje się jednak zbyt ogólne dla rozstrzygnięcia w konkretnych przypadkach, a to ze względu na abstrahowanie wymienionych przepisów od problematyki przyczyn niewykonywania lub zaprzestania wykonywania zawodu przez adwokata oraz od kwestii trwałości tego stanu rzeczy, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia (w pierwszej części pytania) na tle przepisów normujących sprawy adwokatury.W szczególności nie może budzić wątpliwości, iż przestaje czynić zadość wymaganiom w rozumieniu art. 63 § 1 u. o u.s.w. obrońca wojskowy, który jako adwokat został skreślony z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 1-8 lub art. 74 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 - oznaczanej dalej jako p. o a.).Wymienione w tych przepisach przyczyny, jeśli spowodowały skreślenie adwokata z listy adwokatów, wyłączają możliwość wykonywania zawodu przez osobę skreśloną raczej na zawsze, z wyjątkiem przypadku przeniesienia siedziby do innej izby adwokackiej (art. 73 ust. 1 pkt 3 p. o a.), kiedy trwałe skreślenie nastąpi w przypadku niewpisania adwokata na listę adwokatów w innej izbie. W omawianych przypadkach skreślenie adwokata - obrońcy wojskowego nastąpi na podstawie art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 u. o. u.s.w. Jednakże wśród przytoczonych przyczyn powodujących skreślenie adwokata - obrońcy wojskowego na podstawie wymienionych przepisów nie mieści się skreślenie z powodu ukończenia 70 lat życia.Odmiennie przedstawia się wynik wykładni wymienionych przepisów z uwzględnieniem przesłanki przewidzianej w art. 19 ust. 1 pkt 3 p. o a., według którego "Nie może być członkiem zespołu adwokat (...), jeżeli ukończył 70 rok życia (...)".Przede wszystkim należy zważyć, że wymieniony w tym przepisie zakaz i jego konsekwencje praktyczne (wypowiedzenie członkostwa w zespole - art. 31 pkt 7 p. o a.) nie muszą doprowadzić do niewykonywania zawodu adwokata, a z reguły nie skutkują skreślenia adwokata z listy adwokatów. Wynika to z treści przepisu art. 4 p. o a., według którego (ust. 2 i 3) "Adwokat może wykonywać zawód także w obsłudze prawnej na zasadach określonych w odrębnych przepisach. W uzasadnionych wypadkach Minister Sprawiedliwości, na wniosek okręgowej rady adwokackiej, może wyrazić zgodę na wykonywanie przez adwokata zawodu indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem".Podjęcie przez adwokata wykonywania zawodu w obsłudze prawnej następuje na zasadach przewidzianych w art. 8 i art. 20 ustawy z dnia 16 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145), która nie określa żadnej granicy wieku dla adwokatów wykonujących zawód w obsłudze prawnej, choć przepisy branżowe zakładu pracy zatrudniającego adwokata - radcę prawnego mogą takie ograniczenia, chociażby w postaci wieku emerytalnego, przewidywać.Prawo o adwokaturze nie określa również granicy wieku dla adwokata wykonującego zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem. Niepodjęcie przez adwokata żadnego z tych sposobów wykonywania zawodu adwokata po ukończeniu 70 lat życia nie spowoduje jego skreślenia z listy adwokatów na podstawie przepisów p. o a. (por. także art. 37 p. o a.). Jednakże adwokat - obrońca wojskowy podlegałby skreśleniu na podstawie przepisu art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 i art. 3 u. o u.s.w. w razie niewykonywania zawodu adwokata w jakikolwiek sposób przewidziany w art. 4 p. o a. nawet wówczas, gdyby jeszcze nie ukończył 70 lat życia, a więc bez względu na wiek; nie zachodziłaby zaś możliwość skreślenia na podstawie wymienionych przepisów obrońcy wojskowego z listy obrońców wojskowych, gdy adwokat - obrońca wojskowy wykonuje zawód adwokata w jeden ze sposobów wymienionych w art. 4 p. o a., których art. 19 ust. 1 pkt 3 tej ustawy nie dotyczy, po ukończeniu 70 lat życia, a więc w sytuacji podanej w pierwszej części pytania.Jak z dotychczasowych rozważań wynika, osoba wpisana na listę obrońców wojskowych na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 u. o u.s.w. (jako wykonująca zawód adwokata) podlega skreśleniu z listy obrońców wojskowych na podstawie art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 i § 3 tej ustawy także przed ukończeniem 70 lat życia, gdy faktycznie nie wykonuje zawodu adwokata.A zatem nie wiek, lecz faktycznie niewykonywanie (w tym także niemożliwość prawna wykonywania - art. 72 ust. 1 i art. 74 p. o a.) zawodu adwokata stanowi niezbędną i zarazem decydująca przesłankę skreślenia tego obrońcy z listy obrońców wojskowych na podstawie wymienionych przepisów u. o u.s.w.Wykładnia wiec wymienionych przepisów ustawy o sądach wojskowych przy uwzględnieniu przesłanki przewidzianej w art. 19 § 1 pkt 3 w związku z art. 4 ust. 1 p. o a. nie prowadzi do pozytywnej odpowiedzi na przedstawione w pierwszej części pytanie, a tym samym nie może też dotyczyć (w drodze analogii) drugiej części pytania.Należy jednak rozważyć, czy przytoczone uwagi mogą być odniesione również do osób wpisanych na listę obrońców wojskowych na podstawie art. 61 § 2 pkt 2 u. o u.s.w., które po wpisie na listę obrońców wojskowych uzyskały wpis na listę adwokatów i podjęły w związku z tym wykonywanie zawodu adwokata w zespole poza zespołem adwokackim - w razie osiągnięcia przez nie 70 lat życia.Nie ulega wątpliwości, że omawiana ustaw wyraźnie preferuje jako podstawę wpisu na listę obrońców wojskowych wykonywanie zawodu adwokata (kandydat może w pewnych okolicznościach nie być oficerem - art. 61 § 3 u. o u.s.w.). A zatem w razie podjęcia przez obrońcę wojskowego wykonywania zawodu adwokata (oczywiście po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów) dotychczasowa podstawa jego wpisu na listę obrońców wojskowych nie dezaktualizuje się, lecz siłą tego faktu rzeczywistą przesłanką dalszego jego pozostawania na liście obrońców wojskowych staje się wykonywanie zawodu adwokata.Przy ocenie zaś ewentualnych uprawnień tego obrońcy przez Prezesa Sądu Najwyższego z punktu widzenia art. 63 § 1 u. o u.s.w. należałoby uwzględnić rzeczywisty stan rzeczy i uzyskane przez tego obrońcę wojskowego uprawnienia do wykonywania zawodu adwokata. Abstrahowanie od rzeczywistego stanu rzeczy z czysto formalnych względów w tym przypadku nie znajdowałoby racjonalnego uzasadnienia.Przemawiają za tym poglądem jeszcze inne względy. W szczególności wpisanie na listę obrońców wojskowych osoby, która "zajmowała co najmniej przez 3 lata stanowisko sędziego sądu wojskowego lub prokuratora w wojskowej jednostce organizacyjnej Prokuratury" (art. 61 § 2 pkt 2 u. o u.s.w.) bez wykazania tego wymogu przed wpisem, należy raczej praktycznie wykluczyć. Poza tym tego rodzaju fakt biograficzny nie może być zniweczony. Dlatego powstanie sytuacji, w której obrońca wojskowy "przestał" spełniać ten wymóg, jest - poza stwierdzeniem fałszerstwa - niemożliwe. A zatem wymieniona przesłanka jako podstawa skreślenia będzie w praktyce bez znaczenia w przeciwieństwie do przesłanki "niewykonywanie zawodu adwokata". Pomimo braku jakiejkolwiek analogii pomiędzy wymienionymi podstawami wpisu - z punktu widzenia art. 63 § 1 u. o u.s.w. - obrońców wojskowych, którzy po wpisaniu na listę obrońców wojskowych podjęli wykonywanie zawodu adwokata i wykonują ten zawód - w razie ukończenia przez nich 70 lat życia, należy traktować analogicznie jak osoby wpisane na listę obrońców wojskowych ze względu na wykonywanie zawodu adwokata, tj. na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 u. o u.s.w.Uwzględniając niniejsze rozważania, należało dojść do wniosku, że na podstawie art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166) podlega skreśleniu z listy obrońców wojskowych - bez względu na podstawę wpisu na listę - obrońca, który w związku z ukończeniem 70 lat życia zaprzestał wykonywać zawód adwokata w zespole adwokackim i nie wykonuje tego zawodu poza zespołem.Wymieniona zasada nie może mieć jednak zastosowania do osób wpisanych na listę obrońców wojskowych na podstawie art. 61 § 2 pkt 2 u. o u.s.w., które nie były i nie są adwokatami, a ukończyły 70 lat życia. W stosunku do tych osób, podobnie jak do osób wpisanych na listę obrońców wojskowych na podstawie art. 70 § 3 u. o u.s.w. (w niniejszych rozważaniach pomija się zupełnie kwestie podstaw skreślenia osób z powodu utraty stopnia oficerskiego - kwestia ta nie znalazła żadnego wyrazu w przedstawionych pytaniach), sprawa osiągnięcia przez nie wieku 70 lat życia, jako podstawa ewentualnego stosowania do nich art. 63 § 1 u. o u.s.w. wymaga rozważenia na podstawie odmiennych przesłanek.IIPowszechna raczej, i ostatnio z tendencją do wzrostu, praktyka tolerowania w instytucjonalno-zawodowej działalności i funkcjonowania osób w wieku poemerytalnym nie odnosi się na ogół do osób, które ukończyły 70 lat życia. Odpowiadająca tej praktyce zasada została już niejednokrotnie, dawniej i w ostatnich latach, podniesiona do rangi zasady prawnej w różnych dziedzinach działalności i w różnych wariantach sformułowania. Tak np. w art. 141 pkt 6 ustawy z dnia 25 maja 1951 r. - prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 1963 r. Nr 19, poz. 106 ze zm.), w art. 20 ust. 1 lit. b ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 15 lutego 1962 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 54 ze zm.), w art. 59 § 2 lit. d prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), w art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134) określono omawiany wiek na 60 lub 65 lat, pośrednio w art. 20 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.), w art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze PRL (jedn. tekst: Dz. U. z 1980 r. Nr 10, poz. 30), w art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19), w art. 169 ust. 1 pkt 5 zdanie pierwsze (dotyczy tylko profesorów i docentów) ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113).Z powyższego nie wyczerpującego zestawienia przepisów z omawianego zakresu i z ich treści wynika, że dotyczą one w szerokim rozmiarze działalności i funkcjonowania osób w zawodach tzw. prawniczych, choć nie tylko. Wprawdzie w ustawie o radcach prawnych nie sformułowano omawianej zasady, ale zatrudnienie ich na podstawie resortowych i branżowych przepisów będzie raczej wyjątkowo wykraczać poza wiek emerytalny aż do przekroczenia 70 lat życia. Omawiane zasady dotyczą w praktyce także sędziów sądów wojskowych i prokuratorów w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury oraz innych żołnierzy (oficerów) zawodowych, nawet jeżeli nie są prawnikami. Konieczność zaś jednolitego stanowiska prawa w omawianym zakresie zdaje się nie budzić wątpliwości (zasada sprawiedliwości i równości wobec prawa). W myśl omawianej zasady należałoby interpretować także treść art. 4 p. o a., a w szczególności ust. 2 i 3 tego przepisu.Jednakowoż przepisy ustawy o ustroju sądów wojskowych, określając w rozdziale 8 instytucję obrońcy wojskowego jako niezbędny element sądów wojskowych, nie kreują zawodu obrońcy wojskowego. Przepisy te traktują obrońcę wojskowego jako osobę dopuszczaną do wykonywania tej funkcji w zależności od wykonywania obecnie lub poprzednio - i posiadania w związku z tym odpowiednich kwalifikacji - zawodów lub stanowisk żołnierza (oficera), wojskowego sędziego lub prokuratora, adwokata itd. Wynika to pośrednio ze sformułowań dotyczących wymagań przewidzianych w przepisach art. 61 § 2 pkt 3 i 2 oraz § 3 u. o u.s.w., gdy zaś chodzi o przypadek przewidziany w art. 70 § 3 ustawy o sądach wojskowych, także z treści przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy, a w szczególności art. 50-52 k.w.p.k z 1945 r. utrzymanych w mocy na podstawie art. III pkt 2 przepisów wprowadzających kodeks postępowania karnego z 1969 r. (obecnie częściowo uchylone - art. 73 u. o u.s.w.). Tak więc należy przyjąć, że treść art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 i 2 oraz § 3, a także art. 70 § 3 tej ustawy odwołuje się zarazem do przepisów regulujących te zawody, jeśli chodzi o zawarte w nich zasady wyłączające możliwość wykonywania zawodu lub funkcjonowania w zawodzie po ukończeniu 70 lat życia.Na tej podstawie nie można jednak dojść do wniosku, że granica wieku określona w zawodzie kwalifikującym do wpisania na listę obrońców wojskowych stanowi zarazem granicę wiekową jego funkcjonowania jako obrońcy wojskowego. Granica taka - jak wykazano - nie została dla obrońców wojskowych ustanowiona.Status prawny obrońcy wojskowego jest szczególny: nie może być obrońca wojskowy uznany za stanowisko w ramach znanych kodeksowi pracy stosunków lub stosunku służbowego, chociaż organizacyjnie obrońca wojskowy podporządkowany jest sądownictwu wojskowemu i podlega organizacyjnie jego kierownictwu; obrońca wojskowy jest funkcją określoną wyłącznie przepisami ustawy o sądach wojskowych oraz właściwymi przepisami k.p.k.; "dopuszczanie" ("powoływanie") do pełnienia tej funkcji, tj. wpis na listę obrońców wojskowych, jak również "zwalnianie" ("odwoływanie"), tj. skreślenie z tej listy obrońcy wojskowego, należy do kompetencji Prezesa Izby Sądu Najwyższego. Nie ulega jednak wątpliwości, że w tym zakresie działania nie mieści się skreślenie obrońcy wojskowego, który ukończył 70 lat życia - na podstawie art. 63 § 1 w związku z art. 61 § 2 pkt 1 lub pkt 2 lub § 3 albo art. 70 § 3 u. o u.s.w.Obrońca wojskowy - adwokat, który wykonuje swój zawód choćby poza zespołem adwokackim, jak każdy inny obrońca wojskowy może być skreślony z listy obrońców wojskowych jedynie (pomijając przypadek utraty przezeń posiadanego stopnia oficerskiego - nie objęty pytaniem) w razie niedawania rękojmi należytego wykonywania obowiązków obrońcy wojskowego.Specyfika tej funkcji i waga zadań spoczywających na obrońcach wojskowych znajduje swój wyraz w wymaganiu przewidzianym w art. 61 u. o u.s.w. - dawaniu przez nich rękojmi należytego wykonywania obowiązków.Prawo oskarżonego do obrony jest jedną z zapisanych w Konstytucji PRL gwarancji obywatelskich (art. 63 ust. 2). Obrona zatem jego praw musi być w postępowaniu przed sądami wojskowymi zagwarantowana w sposób nie gorszy, niż ma on ją zagwarantowaną przed sądami powszechnymi. Wiek zaś obrońcy wojskowego odgrywa niepoślednią rolę i wpływa w istotny sposób na aktywność i zaangażowanie zawodowe w zakresie ochrony praw strony, której interesy w toku postępowania karnego reprezentuje, począwszy od postępowania przygotowawczego, poprzez sądowe, aż na czynnościach po uprawomocnieniu się wyroku skończywszy.U obrońcy wojskowego jak u każdego człowieka w wieku poemerytalnym zmiany fizjologiczne związane z procesem starzenia się organizmu mogą spowodować, iż niezależnie od jego dobrej woli i zaangażowania podejmowane przezeń czynności przestaną odpowiadać z różnych względów poziomowi, jakiego należy wymagać ze względu na charakter i wagę wykonywanej funkcji.Życiowe doświadczenie i stan wiedzy w omawianym zakresie sprawiły, iż w odniesieniu do zawodów i funkcji wymagających wysokiej sprawności intelektualnej wiek 70 lat został przyjęty w szeregu aktów prawnych jako granica wiekowa działalności.Jednakowoż ukończenie przez obrońcę wojskowego 70 lat nie powoduje z dnia na dzień utraty predyspozycji, zdolności i umiejętności zawodowych, ani też nie przesądza o utracie uprawnień obrońcy wojskowego. Skoro bowiem prawo o ustroju sądów wojskowych nie uzależnia możliwości pozostawania obrońcą wojskowym od nieprzekroczenia określonego wieku, to po ukończeniu 70 roku życia i w razie braku podstaw do wykazania mu nieprawidłowego wykonywania przezeń obowiązków obrońcy wojskowego nie byłoby podstaw do skreślenia go z listy obrońców wojskowych.Jeśli jednak w stosunku do obrońcy wojskowego, także wykonującego nadal zawód adwokata, nawet przed ukończeniem 70 roku życia, Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego stwierdzi, że ze względu na wiek lub też inne przyczyny (stan zdrowia) obrońca ten wykonuje swą funkcję w sposób sprzeczny z ciążącymi na nim obowiązkami, w sposób nie sprzyjający umacnianiu porządku prawnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej bądź też dla osiągnięcia celów sprzecznych z tym porządkiem, jest władny uznać, iż obrońca ten przestał dawać rękojmię należytego wykonywania obowiązków obrońcy wojskowego i na podstawie art. 63 § 1 u. o u.s.w. w związku z art. 61 § 2 u. o u.s.w. skreślić go z listy obrońców wojskowych.Jak wynika zatem z przytoczonych argumentów, w odniesieniu do wszystkich obrońców wojskowych, bez względu na podstawę wpisania ich na listę tych obrońców, samo osiągnięcie wieku 70 lat nie stanowi przesłanki do skreślenia z listy obrońcy wojskowego, chyba że ze względu na związany z tym wiekiem stan zdrowia fizycznego lub psychicznego nie daje on rękojmi należytego wykonywania swoich obowiązków.Z powyższych względów należało na przedstawione pytanie prawne udzielić odpowiedzi jak w podjętej uchwale.