III PZP 7/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Jana Ś. przeciwko Kombinatowi Budownictwa Komunalnego - Zakład Budownictwa Komunalnego w W. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 27 stycznia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w myśl ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123) za początek kadencji samorządu załogi przedsiębiorstwa należy uważać datę uchwalenia statutu samorządu załogi stosownie do art. 51 lub art. 10 pkt 5 tej ustawy, czy też datę zarejestrowania tego statutu przez Sąd?"podjął następującą uchwałę:Z chwilą wyboru pracownika do rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego przysługuje mu ochrona prawna przewidziana w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneW dniu 28.III.1983 r. pozwany Kombinat wypowiedział na dzień 30.IV.1983 r. wnioskodawcy warunki pracy i płacy na podstawie art. 42 § 2 k.p. z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. Przed upływem połowy okresu wypowiedzenia (art. 42 § 3 k.p.) wnioskodawca złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia zaproponowanych mu nowych warunków pracy i płacy, w związku z czym umowa o pracę uległa rozwiązaniu.W dniu 15.IV.1983 r. wnioskodawca został wybrany do rady pracowniczej w jednostce organizacyjnej, w której był zatrudniony - przedsiębiorstwa wielozakładowego.Wybory odbyły się przed złożeniem w rejestrze przedsiębiorstw państwowych statutu samorządu załogi przedsiębiorstwa, wzmianka bowiem o złożeniu do rejestru statutu samorządu załogi dokonana została dopiero w dniu 18.X.1983 r.Terenowa Komisja Odwoławcza, oddalając wniosek o przywrócenie do pracy, zajęła stanowisko, że wnioskodawcy nie przysługuje ochrona przewidziana w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123). Na skutek wniesionego przez wnioskodawcę odwołania oraz poglądu wyrażonego przez Terenową Komisję Odwoławczą - Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęła się wątpliwość, którą przedstawił w sformułowanym w sentencji pytaniu prawnym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wprowadzona w ustawodawstwie pracy w stosunku do niektórych grup lub kategorii pracowników szczególna ochrona stosunku pracy polega bądź na zakazie wypowiedzenia przez zakład pracy umowy o pracę, np. art. 39 k.p., bądź też na uzależnieniu skuteczności wypowiedzenia od spełnienia dodatkowych warunków, niezależnie od tych, jakim powinno odpowiadać każde wypowiedzenie dokonane przez zakład pracy (np. art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin - Dz. U. Nr 21, poz. 117 ze zm.). Tego rodzaju uregulowania wynikające zarówno z przepisów kodeksu pracy, jak i z przepisów pozakodeksowych podyktowane są względami społecznymi. Dotyczy to także szczególnej ochrony ze względu na pełnione przez pracownika funkcje społeczne, co uzasadnione jest potrzebą stworzenia nie skrępowanego wykonywania tych funkcji. Taka też intencja legła u podstaw unormowania zawartego w art. 6 ust. 1 ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego.Artykuł 6 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, iż "Przedsiębiorstwo państwowe nie może bez zgody rady pracowniczej przedsiębiorstwa wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z członkami rady pracowniczej w czasie trwania kadencji tej rady oraz w ciągu jednego roku po jej upływie. Przedsiębiorstwo nie może też bez zgody rady pracowniczej przedsiębiorstwa zmienić w tym czasie członkowi rady warunków pracy i płacy na jego niekorzyść.W związku z treścią tego przepisu należy podkreślić, że ustawa wymaga zgody rady pracowniczej przedsiębiorstwa zarówno na wypowiedzenie stosunku pracy, jak i na jego rozwiązanie wskutek wypowiedzenia dokonanego wcześniej, tj. przed uzyskaniem mandatu członka tej rady. W ten właśnie sposób należy rozumieć zwrot, że "Przedsiębiorstwo państwowe nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy". Oznacza to, że wypowiedzenie dokonane wcześniej (przed kadencją) było wprawdzie ważne, jednakże wskutek zajścia nowego zdarzenia przewidzianego przez prawo nie może doprowadzić do rozwiązania stosunku pracy. Wypowiedzenie członkowi rady pracowniczej stosunku pracy dokonane poprzednio może doprowadzić do rozwiązania umowy o pracę tylko za zgodą rady pracowniczej przedsiębiorstwa. Przytoczona wykładnia dotycząca bezskuteczności wcześniejszego wypowiedzenia wynika stąd, że zakaz rozwiązania umowy skierowany jest do zakładu pracy i odnosi się do całego okresu kadencji oraz okresu jednego roku po jej upływie, w których nie może dojść do rozwiązania stosunku pracy na skutek jednostronnego oświadczenia woli zakładu pracy, chyba że istnieją podstawy do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia (art. 6 ust. 2 ustawy).Przedstawione stanowisko zbieżne jest z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25.I.1984 r. III PZP 61/83. W uchwale tej Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "Pracownik wybrany do rady pracowniczej w okresie wypowiedzenia umowy o pracę podlega ochronie prawnej przewidzianej w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.)".Wątpliwość jednak Okręgowego Sądu sprowadza się do kwestii początku kadencji organów samorządu załogi przedsiębiorstwa, rady pracowniczej oraz łączącej się z tym ochrony prawnej, a to dlatego, że statut samorządu załogi pozwanego Kombinatu ujęty został w rejestrze przedsiębiorstwa dopiero w dniu 18.X.1983 r. Tymczasem rozwiązanie stosunku pracy z wnioskodawcą - jak to zaznaczono na wstępie - nastąpiło znacznie wcześniej, bo z dniem 30.IV.1983 r.Z przepisów ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego nie wynika, by uchwalenie statutu samorządu załogi albo wpisanie w rejestrze przedsiębiorstw państwowych wzmianki o złożeniu go do tego rejestru miało charakter konstytutywny, tak jak np. w przypadku przedsiębiorstwa państwowego, które nabywa osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru (art. 21 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych). Samorząd załogi przedsiębiorstwa państwowego obowiązany jest działać na podstawie przepisów ustawy o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (art. 1 ust. 1 ustawy) oraz statutu uchwalonego na wniosek rady pracowniczej przez ogólne zebranie pracowników przedsiębiorstwa (art. 10 pkt 5 ustawy).Jakkolwiek organami samorządu załogi są ogólne zebranie pracowników i rada pracownicza (art. 2 ust. 1 ustawy), to jednak ustawodawca określił jedynie czas trwania kadencji rady pracowniczej (art. 13 ust. 3 ustawy), gdyż w skład ogólnego zebrania wchodzą wszyscy pracownicy z wyjątkiem przewidzianym w art. 8 ust. 1 ustawy, i dlatego też postanowił jedynie o wyborze członków rady pracowniczej (art. 13 ust. 2 ustawy).Kadencja rady pracowniczej rozpoczyna się zatem z chwilą wyboru pracowników w poczet rady. Statut zaś dopiero na wniosek rady pracowniczej jest uchwalany przez ogólne zebranie pracowników przedsiębiorstwa (art. 10 pkt 5 ustawy). Przewidziana więc w art. 6 ust. 1 ustawy ochrona prawna członków rady pracowniczej przysługuje z chwilą ich wyboru do rady pracowniczej.Obowiązek wpisania wzmianki o złożeniu do rejestru przedsiębiorstw państwowych statutu samorządu załogi wynika z § 3 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie prowadzenia rejestru przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 171 ze zm.). Wpis ten jednak, co już podkreślono, ma charakter deklaratywny i z datą jego dokonania nie można łączyć uzyskania podmiotowości przez organy samorządu załogi.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.