II CR 62/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Czarnecki, K. Kołakowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Czesławy A. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w W. o przyjęcie w poczet członków na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 8 grudnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneAdam I. zajmował mieszkanie typu lokatorskiego nr 29 w W., przy ulicy Krynickiej 40, przydzielone mu dnia 14.IV.1978 r. przez zarząd pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Zmarł on w dniu 1.I.1981 r. Dnia 9.II.1983 r. powódka Czesława A. złożyła wniosek o przyjęcie jej do Spółdzielni i o przydzielenie zwolnionego przez niego lokalu, powołując się na prawo pierwszeństwa, wypływające z pożycia jej w konkubinacie z Adamem I., i wspólnego zamieszkiwania z nim (art. 145 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - Dz. U. Nr 12, poz. 61). Zarząd jednak uchwałą z dnia 18.IV.1983 r. odmówił przyjęcia jej na członka pozwanej Spółdzielni. Powódka, mimo że mogła to uczynić do dnia 17.V.1983 r., nie zaskarżyła tej uchwały do Rady Nadzorczej Spółdzielni. Mając na uwadze, że wskutek tego nie wyczerpała ona postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 32, art. 33, art. 271 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982 r. - Dz. U. Nr 30, poz. 210), Sąd Wojewódzki oddalił - jako przedwczesne - powództwo o nakazanie pozwanej Spółdzielni, aby przyjęła ją w poczet swoich członków i przydzieliła przedmiotowy lokal mieszkalny.W rewizji powołującej podstawy zaskarżenia przewidziane w art. 368 pkt 1 i pkt 5 k.p.c. powódka wnosiła o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Rewizja jest uzasadniona.O przyjęciu zainteresowanego do spółdzielni rozstrzygają ostatecznie zgodnie z zasadą samorządności każdej spółdzielni organy spółdzielni, z reguły w dwuinstancyjnym postępowaniu wewnątrzspółdzielczym (art. 17 prawa spółdzielczego). Od zasady, że przyjęcie na członka pozostawione jest swobodnej ocenie spółdzielni, zachodzi wyjątek, gdy ze szczególnej podstawy prawnej wynika dla osoby ubiegającej się o członkostwo roszczenie o przyjęcie do spółdzielni. Unormowanie szczególne bowiem stanowi w takiej sytuacji dla tej osoby prawo podmiotowe, którego naruszenie podlega kontroli sądowej. Statut pozwanej Spółdzielni zawiera unormowanie nakładające obowiązek przyjęcia na członka osoby powołującej się na prawo pierwszeństwa przewidziane w art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r. i czyniącej zadość wymaganiom tego statutu. Artykuł 221 prawa spółdzielczego zaś już jednoznacznie stanowi, że takiej osobie przysługuje roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku.Powódce - z racji bliskości i wspólnego zamieszkiwania z nim - może przysługiwać prawo podmiotowe, którego treścią jest przyjęcie na członka pozwanej Spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku Adamie I., a takiego roszczenia mogłaby dochodzić - zwłaszcza skarżąc odmowną uchwałę zarządu - w sądowym postępowaniu cywilnym. Myli się jednak Sąd Wojewódzki, wypowiadając pogląd, że drogę sądową mogło dla niej otworzyć dopiero wyczerpanie postępowania wewnątrzspółdzielczego. Wskazany przezeń przepis art. 33 prawa spółdzielczego stanowi przecież, że po wyczerpaniu postępowania wewnątrzspółdzielczego, przewidzianego w art. 32, członek może dochodzić swych praw ze stosunku członkostwa na drodze sądowej. Tymczasem skarżąca nie jest członkiem pozwanej spółdzielni, a spór, jaki między stronami zaistniał, jest sporem nie ze stosunku członkostwa, lecz o nawiązanie stosunku członkostwa. Osoba trzecia zaś może dochodzić roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu, wynikającego ze szczególnej podstawy prawnej, na drodze sądowej bez względu na to, czy przewidziane nawet specjalnie do tego (art. 17 prawa spółdzielczego) postępowanie wewnątrzspółdzielcze zostało wyczerpane (orz. SN z dnia 8.X.1982 r. I CR 317/82 - OSNCP z 1982 r. z. 10, poz. 156). Naruszenie bowiem tej treści prawa podmiotowego zawsze podlega kontroli sądowej.Skoro zainteresowany, który - z racji bliskości i wspólnego zamieszkiwania z byłym członkiem spółdzielni (art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z 1961 r., art. 221 prawa spółdzielczego) - nabył roszczenie o przyjęcie do Spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku, może tego roszczenia dochodzić na drodze sądowej bez wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego, unormowanego w art. 17 prawa spółdzielczego, to narusza powyższe przepisy zapatrywanie Sądu Wojewódzkiego, że nie zaskarżywszy do Rady Nadzorczej odmownej uchwały zarządu, przedwcześnie powódka wystąpiła z powództwem w niniejszej sprawie.Zaskarżony wyrok więc uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego uzasadnia przepis art. 108 § 2 k.p.c.