I PRN 24/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN. J. Myślicki. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 1984 r. sprawy z wniosku Zbigniewa D. przeciwko przedsiębiorstwu Eksportu Budownictwa Komunalnego "Dromex" w W. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 22 sierpnia 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej wniosek (pkt 1 i 2) i w tym zakresie przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Eksportu Budownictwa Komunikacyjnego "Dromex" w W. zawarło z wnioskodawcą Zbigniewem D. umowę o pracę na stanowisko ekonomisty do sprawy zatrudnienia na budowie w Barce w Libii na czas określony od dnia 23.II.1983 r. do dnia 23.II.1984 r. W umowie o pracę zastrzeżono jej wcześniejsze rozwiązanie tylko przez zakład pracy przy zastosowaniu 14-dniowego okresu wypowiedzenia (§ 5 ust. 1 umowy). Pismem z dnia 6.V.1983 r. zakład pracy rozwiązał z wnioskodawcą umowę o pracę za dwutygodniowym wypowiedzeniem, wskazując na podstawę wypowiedzenia umowy przepisy § 5 ust. 1 umowy o pracę oraz § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.).Terenowa Komisja Odwoławcza, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania wnioskodawcy od tego wypowiedzenia, orzeczeniem z dnia 8.VI.1983 r. oddaliła odwołanie. Komisja uznała, że przy umowie o pracę zawartej na czas określony nie jest władna do badania zasadności jej wypowiedzenia, gdyż art. 45 k.p. dotyczy tylko umów o pracę zawartych na czas nie określony. Mogłaby uczynić przedmiotem badania kwestie formalne, które jednak w sprawie nie wystąpiły.W wyniku odwołania wnioskodawcy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 22 VIII.1983 r. zmienił zaskarżone orzeczenie i zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz wnioskodawcy kwotę 91.416 zł tytułem odszkodowania, a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. Sąd stwierdził, że wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony może nastąpić - zgodnie z art. 33 k.p. - dopiero po upływie 6 miesięcy trwania umowy o pracę. Skoro pozwane Przedsiębiorstwo rozwiązało umowę przed upływem 6 miesięcy, naruszyło ono - zdaniem Sadu - przepis art. 33 k.p. i zobowiązane jest wypłacić wnioskodawcy odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej w terminie, a opartej na rażącym naruszeniu przez Okręgowy Sąd przepisów prawa, w szczególności § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.) i art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.) wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 298 k.p. Wymieniony przepis upoważnił Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia w sposób szczególny niektórych praw i obowiązków pracowników zatrudnionych między innymi za granicą przez polskie przedsiębiorstwa. Stwierdzenie to upoważnia do wniosku, że uregulowania zawarte w powołanym rozporządzeniu są uregulowaniami szczególnymi w zakresie praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem. W związku z tym, jeśli te przepisy w swej treści różnią się w określonym przedmiocie od przepisów kodeksu pracy, jako przepisów ogólnych, należy dać pierwszeństwo przepisom szczególnym, zgodnie z paremią lex specialis derogat legi generali.Tymczasem Okręgowy Sąd zajął odmienne stanowisko, uznając, iż wypowiedzenie wnioskodawcy umowy o pracę narusza art. 33 k.p. Stanowi to obrazę art. 33 k.p., który ze względu na odmienne uregulowanie danej materii we wspomnianym rozporządzeniu nie może mieć zastosowania do wnioskodawcy. Paragraf 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. stanowi bowiem, że wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas określony może nastąpić za dwutygodniowym wypowiedzeniem, gdy jest to uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy (usługi) eksportowej. Możliwość wcześniejszego rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę zastrzeżona została także w § 5 ust. 1 umowy o pracę. Ponieważ Okręgowy Sąd nie badał sprawy pod względem merytorycznym, bo nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, należało już z tego powodu uwzględnić rewizję nadzwyczajną.Nie można podzielić również poglądu Terenowej Komisji Odwoławczej o niemożliwości badania przez organy rozstrzygające spory o roszczenia pracownicze zasadności wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem, gdyż art. 45 k.p. dotyczy tylko umów zawartych na czas nie określony. Istotnie art. 38 i art. 45 k.p. dotyczą tylko umów zawartych na czas nie określony.Jednakże § 4 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia obejmuje przesłanki uzasadniające wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę za dwutygodniowym wypowiedzeniem, które podlegają badaniu zarówno przez komisje odwoławcze, jak i okręgowe sądy pracy i ubezpieczeń społecznych. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. nie wyłączyło tych organów od rozstrzygania spraw pracowniczych tej grupy pracowników opartych na przesłankach merytorycznych, bo i wyłączyć nie mogło ze względu na zakres delegacji ustawowej wyrażonej w art. 288 k.p. Stąd też mają tu zastosowanie między innymi art. 44, art. 46, art. 50 § 3 k.p.Określenie "potrzeb organizacyjno-produkcyjnych budowy (usługi) eksportowej" wynikające z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wymagać będzie ustaleń po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. W orzecznictwie już podjęto próbę wyjaśnienia pojęcia potrzeb organizacyjno-produkcyjnych budowy (usługi) eksportowej, podkreślając, że należy tu rozumieć nie tylko nie przewidziane zmiany w organizacji pracy, lecz między innymi także zachowanie się zatrudnionego za granicą pracownika, które koliduje z wymienionymi potrzebami, utrudniając wykonawstwo podjętego zadania eksportowego, i w świetle którego staje się on nieprzydatny lub mało przydatny w procesie pracy zamierzonej na osiągnięcie celu określonego kontraktem przewidującym wykonanie przez stronę polską budowy lub usługi eksportowej na rzecz zagranicznego kontrahenta (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14.XI.1979 r. I PRN 137/79).Powyższe rozważania dotyczące stosunku przepisów omawianego rozporządzenia do art. 33 k.p. prowadzą do wniosku, że paragraf 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.) jako przepis szczególny wyłącza - przy nawiązaniu umowy o pracę na czas określony - w stosunku do pracowników objętych tym rozporządzeniem unormowanie zawarte w art. 33 k.p.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p.).