RNw 4/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kaszycki. Sędziowie: płk J. Jeż (sprawozdawca), płk C. Bakalarski, płk S. Mendyka, płk J. Mielczarek, płk E. Olczak, płk R. Misiuna (sędzia s. wojsk. - deleg.).Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk S. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 1984 r. na rozprawie sprawy cywila Tadeusza M., przeciwko któremu prawomocnie na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii umorzono postępowanie karne o przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego - na niekorzyść - od wyroku Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1983 r.,uwzględniając rewizję nadzwyczajną, zaskarżony wyrok w odniesieniu do cywila Tadeusza M. zmienił przez orzeczenie na podstawie art. 4 ust. 3 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii przepadku należącego do Tadeusza M. samochodu osobowego "Fiat 126p" jako przedmiotu, który służył do popełnienia przestępstwa.Uzasadnienie faktyczne(...) Rozpoznając tę sprawę wskutek rewizji prokuratora, kwestionującej wymiar kary, oraz obrońcy, podważającej winę oskarżonego oraz zasadność orzeczenia przepadku przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa, Izba Wojskowa Sądu Najwyższego wyrokiem z dnia 13 września 1983 r. nie uwzględniła żadnego z wniesionych środków odwoławczych, natomiast na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii orzekła o uchyleniu zaskarżonego wyroku i umorzeniu postępowania karnego.W cytowanym wyroku Sąd Najwyższy nie zajął jednak stanowiska co do należącego do oskarżonego samochodu i nie tylko nie orzekł jego przepadku w myśl art. 4 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 3 wspomnianej ustawy o amnestii, ale też nie stwierdził, że samochód ten nie stanowił przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa.Z tych powodów Wojskowy Sąd Okręgowy w N. postanowieniem z dnia 26 października 1983 r. - na podstawie art. 4 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy o amnestii - uzupełniając niejako wyrok rewizyjny, orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu oskarżonego, co uzasadnił stwierdzeniem, iż czyni to dlatego, że samochód ten był przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa i jako taki w wypadku umorzenia postępowania z mocy amnestii podlega obligatoryjnie przepadkowi.Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem obrońcy oskarżonego i sprawa ponownie stała się przedmiotem rozpoznania przez Izbę Wojskową Sądu Najwyższego, która - postanowieniem z dnia 30 grudnia 1983 r. - uchyliła orzeczenie Wojskowego Sądu Okręgowego w N. i uznała wyłączną właściwość sądu odwoławczego (w tym wypadku Izbę Wojskową Sądu Najwyższego) do rozstrzygnięcia spornej kwestii w odrębnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 368 § 1 k.p.k. w zw. z art. 407 k.p.k. albo w postępowaniu w trybie rewizji nadzwyczajnej.Ponadto w uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy wyraził wątpliwość co do możliwości uznania samochodu oskarżonego za przedmiot służący do popełnienia przestępstwa, skoro w odniesieniu do drogowego środka przewozowego ustawa karna skarbowa wymaga spełnienia określonych warunków (por. art. 16 § 2 i 3 ustawy karnej skarbowej z dnia 26 października 1971 r. - Dz.U. Nr 28, poz. 260 z późn. zm.), które nie są łączone z ogólnym pojęciem narzędzi lub innych przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełnienia przestępstwa.W tej sytuacji Naczelny Prokurator Wojskowy zaskarżył w trybie rewizji nadzwyczajnej pozostający w mocy wyrok Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1983 r. i zarzucając mu obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, przez nieorzeczenie przepadku samochodu oskarżonego Tadeusza M. "Fiat 126p" jako przedmiotu, który służył do popełnienia przestępstwa - domagał się uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.Po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierającego rewizję nadzwyczajną, oraz wniosków obrońcy i samego oskarżonego o jej oddalenieUzasadnienie prawneSąd Najwyższy w poszerzonym składzie zważył w tej sprawie, co następuje:Wniosek rewizji nadzwyczajnej zmierzający do uchylenia całego orzeczenia zapadłego w odniesieniu do Tadeusza M. nie jest adekwatny ani do uzasadnienia tej rewizji, ani też do zawartego w niej zarzutu. Rewizja nie kwestionuje przecież zasadności umorzenia postępowania karnego na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, lecz tylko podnosi, że w związku z tym umorzeniem naruszono przepis traktujący o obligatoryjnym orzeczeniu przepadku przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa.W niniejszej sprawie istnieją wykazane w zaskarżonym wyroku wystarczające i nie kwestionowane zresztą w rewizji nadzwyczajnej podstawy do twierdzenia, że oskarżony Tadeusz M. dopuścił się przestępstwa, przeto nie chodzi tutaj o uchylenie całego orzeczenia, ale o ewentualną jego zmianę, po rozstrzygnięciu wątpliwości dotyczących pojęcia przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa, wynikających zarówno z wniosków oskarżonego i jego obrońcy, jak i z treści uprzednio cytowanego postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1983 r. Z tego względu należało ograniczyć rozważania tylko do tej ostatniej, spornej w tej sprawie kwestii.Pojęcie przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa nie nastręczało dotychczas istotnych trudności interpretacyjnych. W doktrynie przyjmuje się, że narzędzia lub inne przedmioty służące lub przeznaczone do popełnienia przestępstwa, tzw. instrumenta sceleris (art. 48 § 1 k.k.) - to wszelkie materialne rzeczy, niekoniecznie wytworzone w celu przestępczym, których świadome użycie przez sprawcę ma mu umożliwić lub co najmniej ułatwić bezpośrednią realizację całego zamierzonego czynu przestępnego albo też poszczególnych jego fragmentów w stadiach poprzedzających popełnienie przestępstwa lub po jego popełnieniu.W tak ustalonym pojęciu przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa mieści się również samochód osobowy użyty przez sprawcę w celu przewiezienia przeznaczonych do rozpowszechniania wydawnictw, zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny lub rozruchy, i stosownie do treści art. 48 ust. 6 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym może być orzeczony jego przepadek.W sytuacji oskarżonego Tadeusza M. istota czynu przestępnego, wobec którego orzeczono umorzenie postępowania karnego, polegała między innymi na przemieszczeniu przeznaczonych do rozpowszechniania nielegalnych druków zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny lub rozruchy (art. 48 ust. 3 cytowanego dekretu). W tej sytuacji nie ma żadnych wątpliwości, że użyty do tego celu przez oskarżonego jego prywatny samochód osobowy "Fiat 126p" był przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa, gdyż za jego pomocą oskarżony zrealizował całość przestępczego zamierzenia, tym bardziej że chodziło tutaj o kilkakrotne przewożenie na znaczne odległości dużej ilości, bo sięgającej każdorazowo 10.000 sztuk egzemplarzy, i to nie pojedynczych druków, lecz całych nielegalnych wydawnictw.Wyszczególnione w treści art. 16 § 2 i 3 powołanej ustawy karnej skarbowej warunki, jakim powinny odpowiadać podlegające przepadkowi środki przewozowe, a więc przysposobienie do przewozu przedmiotu przestępstwa czy też ukrycie w drogowym środku przewozowym przedmiotu przestępstwa w miejscu nie przeznaczonym do umieszczania przewożonych rzeczy, są zupełnie odrębnym zagadnieniem. Wymieniona ustawa w stosunku do kodeksu karnego jest ustawą szczególną i dlatego jej przepisy ogólne mają tylko zastosowanie do obszaru czynów przez nią unormowanych. Zastrzeżenia te natomiast nie dotyczą innych ustaw karnych, a w szczególności art. 48 ust. 6 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym czy też art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii - regulujących przepadek przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa, gdyż stosownie do treści art. 121 k.k. mają tutaj zastosowanie przepisy części ogólnej tego kodeksu, a więc rozwiązania przyjęte w art. 48 k.k., gdyż ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych, jak np. ustawa karna skarbowa.A zatem należy wyrazić następujący pogląd prawny:1. Przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa (art. 48 § 1 k.k.) jest każda rzecz, niekoniecznie wytworzona w celu przestępczym, której użycie umożliwia lub co najmniej ułatwia sprawcy realizację zamierzonego czynu przestępnego albo jego poszczególnych stadiów.2. Użyty przez sprawcę samochód osobowy w celu przewiezienia przeznaczonych do rozpowszechniania wydawnictw zawierających fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny lub rozruchy (art. 48 ust. 3 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym - Dz.U. Nr 29, poz. 154) jest przedmiotem służącym do popełnienia przestępstwa i może być uznany za podlegający przepadkowi (art. 48 ust. 6 cytowanego dekretu).3. Ustawa karna skarbowa z dnia 26 października 1971 r. jest ustawą szczególną i dlatego wyrażone w jej art. 16 § 2 i 3 warunki, jakim powinny odpowiadać środki przewozowe podlegające przepadkowi, dotyczą tylko czynów przez nią unormowanych. Zastrzeżenia te natomiast nie odnoszą się do innych ustaw karnych, a w szczególności do art. 48 ust. 6 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym czy też art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii - regulujących przepadek przedmiotów służących do popełnienia przestępstwa, gdyż - stosownie do treści art. 121 k.k. - mają tutaj zastosowanie rozwiązania przyjęte w art. 48 k.k., ponieważ ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych.Biorąc pod uwagę to, że sąd odwoławczy ewidentnie naruszył art. 4 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, nakazując obligatoryjne orzeczenie przepadku przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa, należało, uwzględniając rewizję nadzwyczajną, skorygować zaskarżony wyrok w sposób na wstępie opisany.