III UZP 20/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Mariana R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o nadpłatę emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 lutego 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy organ rentowy jest uprawniony do żądania nadpłaty świadczeń powstałych w wyniku błędu rachunkowego organu rentowego w trybie przepisów rozdziału 4 działu VI ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267)? Czy też organ rentowy winien dochodzić swych roszczeń w trybie przepisu art. 405 kodeksu cywilnego?"podjął następującą uchwałę:Trybu określonego w art. 106 i art. 107 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) nie stosuje się do potrącenia przez organ rentowy nadpłaty emerytury lub renty powstałej w wyniku błędnego wyliczenia ich wysokości w decyzji o przyznaniu świadczenia. Dochodzenie tych roszczeń może nastąpić w drodze procesu cywilnego.Uzasadnienie faktyczneOrgan rentowy, przyznając emeryturę wnioskodawcy, wskutek oczywistej omyłki obliczył kwotę tej emerytury o 4.350 zł miesięcznie wyższą od przysługującej.Emerytura w takiej wysokości była wypłacana wnioskodawcy przez czas od dnia 1.VII.1982 r. do dnia 9.II.1983 r., wskutek czego powstała nadpłata w kwocie 30.572 zł.Organ rentowy, ustalając decyzją z dnia 20.I.1983 r. wymienioną nadpłatę, jednocześnie zażądał zwrotu tej nadpłaty od wnioskodawcy w ratach potrącanych z bieżąco wypłacanej emerytury.Na skutek odwołania wnioskodawcy Rada Nadzorcza Oddziału ZUS zmieniła wymienioną decyzję i uznała, iż nie ma miejsca nadpłata podlegająca zwrotowi.Okręgowy Sąd, rozpoznając odwołanie Oddziału ZUS od wymienionego orzeczenia Rady Nadzorczej, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) osoba, która pobrała nienależne jej świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.Stosownie do ust. 2 tego przepisu świadczenie uważa się za nienależne, gdy zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania albo jeżeli świadczenie zostało przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenia.Żadna z tych okoliczności nie zachodzi w sytuacji, gdy organ rentowy będąc w posiadaniu właściwych dokumentów, wskutek błędu obliczył i wypłacał świadczenie w kwocie wyższej od przysługującej. W takiej bowiem sytuacji osoba pobierająca świadczenie - jeżeli ten błąd zauważyła - tylko z poczucia społecznego obowiązku była uprawniona do zwrócenia uwagi na ten błąd.Artykuł 107 ust. 1 powołanej ustawy uprawnia organ rentowy do potrącenia:1) świadczeń wypłaconych w kwocie zaliczkowej,2) zasiłków wypłaconych z pomocy społecznej, jeżeli przy wypłacie założono ich potrącenie,3) kwoty nienależnych emerytur, rent i innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego i funduszu alimentacyjnego,4) kosztów utrzymania osób uprawnionych do świadczeń w domu pomocy społecznej itp.Wypłata wyższej niż należna kwota emerytury wskutek błędnego jej obliczenia w decyzji o przyznaniu emerytury nie wypełnia żadnego z wymienionych wyżej stanów określonych przepisem art. 107 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników.W tym stanie uzasadniony jest pogląd, że trybu określonego w wymienionych wyżej przepisach do ustalania i potrącania nienależnie pobranego świadczenia (części świadczenia) nie stosuje się do przypadku, gdy wskutek błędnego określenia kwoty świadczenia było ono wypłacane przez pewien okres w kwocie wyższej niż przysługująca.Jeżeli organ rentowy wypłacił nienależne świadczenie wskutek błędnej decyzji wydanej na podstawie właściwych dowodów, to może dochodzić zwrotu tych świadczeń tylko w drodze procesu cywilnego, skoro przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników nie przewidują możliwości potrącenia tych kwot w trybie administracyjnym.Z tych powodów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.