II URN 98/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Myga (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Antoniego P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K.G. o nadpłatę emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 1984 r.:uchylił zaskarżony wyrok, orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w K.G. z dnia 10 maja 1984 r. oraz decyzję tego Oddziału z dnia 29 lutego 1984 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca od dnia 13 lipca 1977 r. pobierał rentę inwalidzką II grupy z ogólnego stanu zdrowia. Z dniem 4 grudnia 1981 r. przeszedł na wcześniejszą emeryturę, która została ustalona w kwocie 3815 zł, a wraz z rekompensatą w kwocie 5465 zł, o czym organ rentowy powiadomił wnioskodawcę decyzją z dnia 27 marca 1982 r.Organ rentowy omyłkowo wypłacał wnioskodawcy kwotę 7087 zł, na co wnioskodawca nie reagował. W konsekwencji w okresie do dnia 31 grudnia 1983 r. nastąpiła nadpłata w kwocie 32 168 zł, której zwrotu zażądano od wnioskodawcy.Rada Nadzorcza umorzyła postępowanie odwoławcze błędnie przyjmując, że organ rentowy umorzył postępowanie o zwrot kwoty 32 168 zł.Na skutek odwołania organu rentowego Okręgowy Sąd zaskarżonym wyrokiem zmienił orzeczenie Rady Nadzorczej i zatwierdził decyzję organu rentowego z dnia 29 lutego 1984 r. Okręgowy Sąd miał na uwadze, że wnioskodawca mimo powiadomienia go o wysokości przysługującego mu świadczenia nie reagował na wypłaty w wyższej kwocie i mimo pouczenia nie powiadomił o tym organu rentowego. W związku z tym na zasadzie art. 106 ustawy o z.e.p. z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 267) obowiązany jest do zwrotu nadpłaconej emerytury.W rewizji nadzwyczajnej Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, zarzucając rażące naruszenie prawa (art. 106-107 ustawy o z.e.p.) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku, orzeczenia Rady Nadzorczej oraz decyzji organu rentowego z dnia 29 lutego 1984 r. i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 pkt 3 ustawy o z.e.p. osoba, która pobrała nienależne jej świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu, a organ rentowy może dokonać potrącenia kwot nienależnie pobranych emerytur, rent itp. z przysługujących uprawnionemu świadczeń. Tryb określony w rozdziale 4 działu VI tejże ustawy dotyczy jedynie dochodzenia zwrotu świadczeń nienależnych. Świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 106 ust. 2 ustawy o z.e.p. są wyłącznie:1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;2) świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.Z wyżej wskazanych przepisów wynika jednoznacznie, że tryb przewidziany w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) dla dochodzenia niesłusznie wypłaconych świadczeń dotyczy nie wszystkich wypłaconych przez organ rentowy nienależnych kwot. Dotyczy on jedynie nienależnych świadczeń skatalogowanych w art. 106 ust. 2 ustawy o p.z.e.Jeżeli organ rentowy z innych przyczyn, nie wymienionych w art. 106 ust. 2 ustawy o z.e.p., dokona wypłaty nienależnych kwot, zwrotu ich może dochodzić w trybie procesu cywilnego przed sądem powszechnym, a nie w trybie określonym w dziale VI rozdziału 4 ustawy o z.e.p.W przedmiotowej sprawie organ rentowy do dnia 31 grudnia 1983 r. wypłacał wnioskodawcy wyższą (od przysługującej) emeryturę na skutek błędu. Wypłata wnioskodawcy wyższej, częściowo nienależnej, emerytury nie nastąpiła więc w warunkach wskazanych w art. 106 ust. 2 ustawy o z.e.p. Zwrotu nadpłaconego świadczenia więc organ rentowy może dochodzić w drodze procesu cywilnego, a nie w trybie ustalonym ustawą o z.e.p.Identyczny pogląd prawny, chociaż na tle innego stanu faktycznego, został wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 maja 1984 r. (OSNCP 1985, z. 1, poz. 3).Niedopuszczalność dochodzenia nadpłaty w trybie administracyjnym, określonym ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, prowadzi do wniosku, że zarówno zaskarżony wyrok, jak i decyzja organu rentowego zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i w konsekwencji podlegały one uchyleniu na zasadzie art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 k.p. i art. 83 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, skoro równocześnie zobowiązanie do zwrotu nienależnych kwot w nieodpowiednim trybie narusza interes PRL.