III PZP 19/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, W. Myga.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Jana Ł. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Rolniczego w C. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 19 marca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy federacja, do której przystąpił zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 20 ustawy z dnia 8 października 1982 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 216) działający w zakładzie pracy związek zawodowy, jest jednostką nadrzędną tego związku w rozumieniu § 3 art. 38 k.p.?"podjął następującą uchwałę:Przewodniczący federacji związków zawodowych nie spełnia czynności przewidzianych w art. 38 § 3 k.p., chyba iż ze statutu federacji wynika, że jest ona odpowiednikiem instancji związków zawodowych wymienionej w tym przepisie. Uzasadnienie faktyczneTerenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Częstochowie orzeczeniem z dnia 6.I.1984 r. oddaliła wniosek Jana Ł. o stwierdzenie bezskuteczności wypowiedzenia jemu przez pozwany zakład pracy umowy o pracę ze skutkiem na dzień 30.XI.1983 r. Komisja uznała, że wypowiedzenie było uzasadnione.W odwołaniu od powyższego orzeczenia wnioskodawca zarzucił m.in., że zapadło ono z naruszeniem art. 38 § 3 k.p.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach po ustaleniu, że dyrektor strony pozwanej zgodnie z art. 38 § 1 k.p. powiadomił o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę wnioskodawcy działający w zakładzie pracy związek zawodowy, który zgłosił na piśmie zastrzeżenia do zamierzonego wypowiedzenia, oraz że dyrektor nie przedstawił sprawy przewodniczącemu Federacji NSZZ Pracowników Budownictwa, do której należy zakładowy związek zawodowy, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, jako budzące poważne wątpliwości, zagadnienie sformułowane w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneRozpoznając to zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle art. 38 § 3 k.p. w razie nieuwzględnienia zgłoszonych w terminie zastrzeżeń rady zakładowej kierownik zakładu przedstawia sprawę przewodniczącemu instancji związkowej bezpośrednio nadrzędnej nad radą zakładową, który wypowiada się w kwestii zastrzeżeń rady zakładowej w ciągu 5 dni od przedstawienia sprawy. Treść powyższego przepisu dostosowana jest do dawnej struktury związków zawodowych istniejącej przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216 ze zm.). W strukturze tej rada zakładowa była organem najniższego ogniwa związku zawodowego, mianowicie jego organizacji zakładowej, podlegającym w statucie danego związku zawodowego wyższym instancjom tego związku.Sytuacja uległa zasadniczej zmianie po wejściu w życie powołanej wyżej ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych. Na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 tej ustawy od dnia 1.I.1983 r. powstała możliwość działalności organizacji związkowych, lecz tylko w zakładach pracy. Zarządy tych organizacji są odpowiednikiem rady zakładowej i na podstawie postanowień swych statutów w związku z art. 50 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych przeszły na nie uprawnienia przewidziane w przepisach prawa dla rad zakładowych.Organizacje te mają osobowość prawną i są w pełni samodzielne, nie posiadają zatem żadnych instancji nadrzędnych, wobec czego w odniesieniu do zakładów pracy, w których działają takie organizacje związkowe, bezprzedmiotowe stały się przepisy art. 38 § 3 i § 4 k.p., a to wobec braku jakiejkolwiek instancji nadrzędnej nad zakładową organizacją związkową. Z dniem 21.IV.1983 r. na podstawie uchwały Rady Państwa z dnia 12 kwietnia 1983 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia ogólnokrajowych organizacji związkowych (Dz. U. Nr 21, poz. 92) powstała możliwość tworzenia i działalności ogólnokrajowych organizacji związkowych i to w dwóch postaciach: 1) jako organizacji zrzeszającej pracowników zatrudnionych w danej gałęzi pracy, w danym rodzaju zatrudnienia lub zawodzie, zrzeszonych w dotychczas działających organizacjach związkowych w zakładach pracy (§ 1 ust. 1 uchwały); 2) jako organizacji zrzeszającej związki zawodowe w zakładach jednej gałęzi pracy, jednego rodzaju zatrudnienia lub zawodu (§ 1 ust. 2 uchwały). Te drugie przybrały nazwę federacji związków zawodowych.Zakładowe organizacje związkowe, które weszły w skład ogólnokrajowej organizacji związkowej pierwszego typu, z chwilą uzyskania przez nią wpisu do rejestru związków zawodowych przestają istnieć jako odrębne związki zawodowe. Zgodnie bowiem z § 4 ust. 2 powołanej wyżej uchwały Rady Państwa tracą z tą chwilą osobowość prawną i podlegają wykreśleniu z rejestru. Jeżeli statut utworzonego ogólnokrajowego związku nie stanowi inaczej, ich statutowe organy stają się organami zakładowych organizacji związkowych danej ogólnokrajowej organizacji związkowej (§ 4 ust. 3 uchwały), czyli odpowiednikami dawnych rad zakładowych. Władze ogólnokrajowej organizacji będą ich instancją bezpośrednio nadrzędną, chyba że statut związku ustanowi instancje pośrednie (np. wojewódzkie). Przewodniczący właściwej instancji jest organem, do którego należą kompetencje zastrzeżone w art. 38 § 3 i § 4 k.p. dla "przewodniczącego instancji związkowej bezpośrednio nadrzędnej nad radą zakładową".Inaczej przedstawia się sprawa z federacją związków zawodowych. Jest ona zrzeszeniem zakładowych organizacji związkowych, które - jak wyżej podkreślono - są równoprawne i samodzielne, posiadają odrębną osobowość prawną, której nie tracą przez akces do federacji. Nie jest ona zatem ich jednostką nadrzędną. Natomiast zakładowe organizacje związkowe, uchwalając statut federacji, określają w nim zakres jej uprawnień, mogą też w nim w myśl art. 50 powołanej wyżej ustawy o związkach zawodowych określić, że federacja przejmuje uprawnienia zastrzeżone przepisami dla innych niż rada zakładowa instancji związkowych. W takiej sytuacji federacja będzie odpowiednikiem "bezpośrednio nadrzędnej instancji związkowej nad radą zakładową", której przewodniczący z mocy art. 38 § 3 i § 4 k.p. spełnia określone w tych przepisach czynności.Jeżeli natomiast statut federacji postanowienia takiego nie zawiera, nie stosuje się przepisów powyższych - podobnie jak w odniesieniu do zakładów pracy, w których działają związki zawodowe, nie należące do żadnej federacji.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione zagadnienie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.