III PZP 30/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, E. Brzeziński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Renaty M. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Handlu Wewnętrznego Filia w S. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 31 maja 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy wyczerpuje tryb z art. 38 k.p. zawiadomienie przez kierownika zakładu pracy o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę rady oddziałowej, jeżeli opracowany na podstawie statutu regulamin pracy i uprawnień rad oddziałowych przyznaje radom oddziałowym prawo do opiniowania wypowiedzeń umów o pracę?"podjął następującą uchwałę:Czyni zadość wymaganiom art. 38 § 1 kodeksu pracy zawiadomienie o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony tej jednostki organizacyjnej nowych związków zawodowych, która w danym zakładzie pracy jest odpowiednikiem rady zakładowej dawnych związków zawodowych. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione przez Okręgowy Sąd powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego w O. posiada filie w terenie, w tym także filię w S.W wymienionym Przedsiębiorstwie powstał Związek Zawodowy zarejestrowany jako Związek Pracowników WPHO, i tam wybrano zarząd związku. W poszczególnych filiach terenowych ustalono istnienie rad oddziałowych, które zostały wybrane zgodnie ze statutem zarejestrowanego związku. Statut ten w § 33 przewiduje, iż zakres uprawnień rad oddziałowych określi zarząd związku w regulaminie pracy rady oddziałowej. Na podstawie tego przepisu uchwalony regulamin obowiązków i uprawnień rad oddziałowych przyznaje radzie oddziałowej uprawnienie do opiniowania zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę pracownikom. Wnioskodawczyni zatrudniona w Filii nr 2 WPHO w S. otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę, które uprzednio było konsultowane z radą oddziałową wybraną w tejże Filii.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, podejmując uchwałę o treści przytoczonej w sentencji, miał na względzie, co następuje:Przepisy kodeksu pracy zobowiązują kierownika zakładu pracy do współdziałania ze związkami zawodowymi przed złożeniem niektórych oświadczeń w imieniu zakładu pracy lub przed podjęciem określonej decyzji - dotyczących stosunku pracy.Przepisy te wskazują z reguły także organ związku zawodowego, z którym kierownik zakładu pracy ma obowiązek współdziałać.Terminologia używana w kodeksie pracy - w zakresie określenia organów związkowych - dostosowana była do struktur związków zawodowych istniejących do 1980 r., które ustalał statut Zrzeszenia Związków Zawodowych.Także wykładnia tych przepisów zawarta w uchwale całej Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 14.V.1978 r. V PZP 6/77 (OSNCP z 1978 r. z. 8, poz. 127) miała na względzie istniejące w tym czasie struktury związkowe.Ustawa z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216) wprowadziła istotne zmiany w strukturach organizacyjnych związków zawodowych. W następstwie tych zmian terminy używane w kodeksie pracy na określenie organów związków zawodowych z reguły nie odpowiadają obecnie funkcjonującym w zakładach pracy jednostkom organizacyjnym związków zawodowych.W myśl art. 53 ust. 1 wymienionej ustawy rozpoczynanie działalności związkowej - poczynając od 1 stycznia 1983 r. - następuje na szczeblu zakładu pracy. Natomiast w myśl ust. 4 tego przepisu w brzmieniu ustalonym art. 18 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) w okresie do czasu dokonania przez Radę Państwa oceny przebiegu realizacji ustawy po okresie 3 lat od jej wejścia w życie - w zakładzie pracy może działać tylko jedna organizacja związkowa.Dotyczy to także państwowych przedsiębiorstw wielozakładowych.Stosownie do § 3 ust. 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 222) jeden związek zawodowy tworzy się w przedsiębiorstwie wielozakładowym, jeżeli przedsiębiorstwo to działa na terenie jednego województwa. W myśl zaś art. 50 ustawy o związkach zawodowych przewidziane w przepisach prawa uprawnienia właściwych instancji związkowych przechodzą na odpowiednie organy związków zawodowych, przewidziane w tej ustawie oraz w statutach związków zawodowych.Według art. 1 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych - związki zawodowe są samorządne, co oznacza między innymi, że mogą samodzielnie ustalać swoje struktury organizacyjne. Rozwija tę zasadę art. 18 ust. 1 wymienionej ustawy określający wprost, że statut związku zawodowego określa także strukturę organizacyjną i władze związku oraz zakres terytorialny i podmiotowy działania. Powyższe unormowania uzasadniają wniosek, że niektóre określenia organów związkowych w kodeksie pracy straciły aktualność wobec zaprzestania działalności związków zawodowych w strukturach określonych w przepisach tego kodeksu.Uprawnienia więc poszczególnych organów związków zawodowych, powstałych (i powstających) po 1 stycznia 1983 r., należy oceniać w świetle ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych oraz statutów związkowych, a także funkcji, jaką spełniają w konkretnym zakładzie pracy.Nowe związki zawodowe mają nie tylko inną strukturę organizacyjną, ale także w inny sposób określają poszczególne ogniwa organizacyjne.Stąd przy ocenie uprawnień konkretnej jednostki organizacyjnej nowych związków zawodowych istotna jest funkcja, jaką ona spełnia w danym zakładzie pracy.Mając na względzie treść wyżej powołanego art. 50 ustawy o związkach zawodowych, przy rozwiązywaniu problemu, z jakim organem związku zawodowego kierownik zakładu pracy powinien współdziałać w sytuacjach określonych w kodeksie pracy, należy uwzględniać fakt, że dla określenia właściwości organu związkowego działającego obecnie w zakładzie pracy nie ma istotnego znaczenia nazwa tego organu, lecz rzeczywista funkcja, jaką organ ten - zgodnie z postanowieniami statutu - realizuje. Jeżeli organ ten spełnia taką funkcję, jaką w dawnych strukturach związkowych spełniała rada zakładowa, kierownik zakładu pracy powinien współdziałać z tym organem we wszystkich przypadkach, w których kodeks pracy wymienia radę zakładową.W przedsiębiorstwach wielozakładowych w strukturze organizacyjnej związków zawodowych do 1980 r. z reguły w każdym zakładzie pracy w rozumieniu art. 3 k.p. istniała rada zakładowa. Jeżeli w obecnej strukturze organizacyjnej związków zawodowych w przedsiębiorstwie wielozakładowym istnieje jeden związek zawodowy, a w poszczególnych zakładach pracy wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa - jednostki organizacyjne związku, to niezależnie od tego, jak zostały określone te jednostki w poszczególnych zakładach, są one odpowiednikiem rad zakładowych istniejących w starych strukturach. Zawiadomienie przez kierownika zakładu pracy takiej jednostki organizacyjnej związku zawodowego - chociażby została określona jako rada oddziałowa - o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony, czyni zadość wymaganiom art. 38 § 1 kodeksu pracy.Z reguły bliższe określenie uprawnień takiej jednostki związku zawodowego w statucie związku bądź w regulaminie organizacyjnym wystarcza do oceny uprawnień tej jednostki organizacyjnej związku zawodowego i zwalnia od konieczności dokonania dalszych ustaleń w tej mierze.W przypadku istnienia wątpliwości co do zakresu uprawnień jednostki organizacyjnej nowych związków zawodowych sąd rozpatrujący spór pracowniczy dokonuje niezbędnych wyjaśnień w celu porównania uprawnień tej jednostki w stosunku do funkcji uprzednio istniejącej rady zakładowej.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.