III CZP 57/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jadwigi Z. o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem Macieja i Adriany Z., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 18 września 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Toruniu postanowieniem z dnia 9 lipca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, złożony w oparciu o przepisy art. 101 § 3 k.r.o. i art. 583 k.p.c., podlega zwolnieniu od opłat sądowych na podstawie przepisu § 27 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188)?"podjął następującą uchwałę:Wniosek rodziców o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, złożony stosownie do art. 101 § 3 k.r.o. (w związku z art. 583 k.p.c.), nie podlega zwolnieniu od opłat sądowych na podstawie § 27 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188).Uzasadnienie faktyczneW pozasądowym dziale spadku (w drodze umowy między wszystkimi spadkobiercami - art. 1037 k.c.) dla małoletnich spadkobierców Macieja i Adriany Z., przypadły tytułem spłaty ich udziałów kwoty pieniężne w wysokości po 89.000 zł na rzecz każdego.Matka małoletnich, Jadwiga Z., wystąpiła do sądu opiekuńczego o zezwolenie - na podstawie art. 101 § 3 k.r.o. w związku z art. 583 k.p.c. - na wyrażenie zgody na projektowane w umownym dziale spadku wydzielenie dla małoletnich należnych im sched spadkowych. Wobec nieuiszczenia przez wnioskodawczynię zażądanej od wniosku opłaty wpisu przewodniczący wydziału zarządził zwrot wniosku (art. 16 ust. 1 przepisów o kosztach sądowych).Rozpoznając wniesione na powyższe zarządzenie zażalenie wnioskodawczyni, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia wymienione w uchwale zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawach z zakresu prawa rodzinnego, rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, nie pobiera się opłat sądowych stosownie do § 27 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188) od wniosków i pism:a) stanowiących podstawę do wszczęcia przez sąd opiekuńczy postępowania z urzędu (por. np. art. 572 k.p.c.),b) składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy (np. z art. 160 k.r.o.) orazc) składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku nałożonego przez sąd (por. np. art. 165-167 k.r.o.).Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku art. 101 § 3 k.r.o.Wprawdzie obowiązek uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego na dokonanie określonej czynności prawnej, przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, wynika z ustawy (dla skuteczności prawnej tej czynności), ale nie jest to obowiązek nałożony na rodziców dziecka przez ustawę w tym znaczeniu, by byli zobowiązani do tego bez względu na skutek zaniechania uzyskania zezwolenia (nie podlegająca konwalidacji bezskuteczność czynności prawnej).To, że rodzice, składając wniosek o zezwolenie na dokonanie określonej czynności prawnej, mają na względzie interes dziecka, nie przesądza o zasadności wniosku, że wnioskowane zezwolenie leży w interesie dziecka, tym bardziej nie będzie podstawy do wystąpienia o zezwolenie, gdy sami rodzice ocenią zamierzoną czynność prawną jako nie leżącą w interesie dziecka i nie podejmą jej.Złożenie więc stosownie do art. 101 § 3 k.r.o. wniosku o zezwolenie na dokonanie czynności prawnej jest wynikiem oceny przez rodziców dziecka potrzeby wystąpienia o to zezwolenie, a nie ustawowego obowiązku w tym zakresie - wystąpienia do sądu opiekuńczego w każdym przypadku, gdy tylko zachodzi możliwość podjęcia danej czynności prawnej, bez względu na ocenę jej potrzeby. Odmienna jest w tym zakresie sytuacja opiekuna, zawsze zobowiązanego, stosownie do art. 156 k.r.o. do uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego we wszystkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego, zarówno na dokonanie, jak i zaniechanie dokonania określonej czynności prawnej, mając na względzie konkretną sytuację w każdym przypadku. Opiekun składa wniosek na podstawie art. 156 k.r.o. w każdej sprawie tym przepisem objętej w wykonaniu swego obowiązku ustawowego (gdy zamierza dokonać lub zaniechać danej czynności) i w związku z tym korzysta ze zwolnienia od opłat zgodnie z § 27 rozporządzenia z 1982 r.Przepis ten nie ma natomiast zastosowania w sytuacji określonej przez przepis art. 101 § 3 k.r.o. (brak ustawowego obowiązku uzyskania, jak opiekun, takiego zezwolenia w każdej sprawie), wobec czego wniosek na podstawie tego przepisu złożony podlega opłacie wpisu stałego zgodnie z § 19 rozporządzenia z 1982 r.Należało zatem udzielić odpowiedzi jak w uchwale.